حرف هایى از جنس نور

در هنگام تلاوت قرآن، چه آدابى را رعایت کنیم تا بیشترین بهره را ببریم و آیا خواندن ترجمه فارسى قرآن هم ثواب دارد؟

براى تلاوت قرآن، آداب خاصى هست که با استفاده از آیات و روایات، به برخى از آنها اشاره مى شود:

1. در حال طهارت و با وضو به تلاوت بپردازید.

2. در حالى که مسواک کرده اید، قرآن را تلاوت کنید.

3. با صوت زیبا تلاوت کنید.

4. با صداى متوسّط بخوانید؛ نه با صداى آهسته باشد و نه با صداى بسیار بلند.

5. در حال تلاوت، با اَدَب و طمأنینه و رو به قبله باشید؛ چه نشسته و چه ایستاده و اگر نشسته مى خوانید، تکیه نکنید.

6. از روى «مُصحَف» تلاوت کنید که نگاه در آن و تلاوت از روى آن، ثواب خاصّى دارد و در روایات، روى این موضوع تأکید فراوانى شده است.

در روایتى از رسول اکرم صلى الله علیه وآله چنین نقل شده است: «چیزى براى شیطان، سخت تر و کوبنده تر از تلاوت قرآن نیست؛ آن هم از روى مصحف و با نگاه کردن در آن».1

7. قبل از شروع بگویید: «أستعیذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم؛ به خداوند شنوا و دانا، از شیطان رانده شده، پناه مى برم» و یا بگویید: «أعوذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم» و بعد بگویید: «بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم»؛ سپس تلاوت را شروع کنید تا با عنایت خداى متعال، از دخالت هاى شیطانى در نفس خود محفوظ بمانید.

قرآن مى فرماید: «وقتى قرآن را تلاوت مى کنى، پناه ببر به خداى متعال از شیطان رانده شده؛ البته شیطان را بر آنانى که ایمان آورده، به پروردگارشان توکل مى کنند، تسلّط و سیطره اى نیست».2

8. ترتیل را مراعات کنید. آن چنان تند نخوانید که حروف، کلمات، وقف ها و فاصله ها به خوبى ادا نشود و نیز فاصله زیاد و غیرصحیح در میان حروف و کلمات ندهید؛ به صورتى که حروف و کلمات، جدا از هم و غیرمرتبط باشد. در مجموع، باید حروف و کلمات را خوب، روشن و در عین حال، متّصل و مرتبط به هم ادا کنید و وقف هاى آیات را هم مراعات کنید. قرآن، خطاب به رسول اکرم صلى الله علیه وآله مى فرماید: «و قرآن را با ترتیل مناسب آن بخوان».3

آن حضرت در توضیح و تفسیر این آیه فرمود: «قرآن را روشن تلاوت کن و حروف و کلمات آن را جدا از هم و پراکنده مساز؛ مانند پراکنده ساختن دانه هاى ریگ از یکدیگر و آن را سریع و تند تلاوت نکن؛ همانند تند خواندن شعر. وقتى به عجایب قرآن رسیدید، توقف کنید و به تدبّر و تأمّل بپردازید و با تلاوت آن، دل ها را به حرکت آورید و با شتاب و بى تأمّل نخوانید؛ به صورتى که بخواهید زود به آخر سوره برسید».4

9. به هنگام تلاوت قرآن، به چیز دیگرى فکر نکنید و متوجه آیات آن باشید.

10. در آیات قرآن تدّبر بکنید که در این صورت، از انوار، حقایق، معارف و اسرار آن به اندازه خود بهره مند خواهید شد.

تلاوتى که در آن تدبّر نباشد، آن چنان که بایسته است، فایده اى نخواهد داشت؛ البته این بدان معنا نیست که اگر کسى اهل تدبّر نباشد و یا معانى آیات را حتّى در حدّ ترجمه هم نداند، از تلاوت قرآن نتیجه اى نخواهد برد؛ بلکه چنین کسى هم با مراعات قسمتى از آداب تلاوت، بهره خود را خواهد برد.

11. حقّ آیات را مراعات کنید؛ به این معنا که به هنگام تلاوت قرآن، وقتى از رحمت و یا بهشت یاد مى شود، خود را از آن محروم نپندارید و از بهشت قُرب، خود را دور نسازید و وقتى به آیات عذاب، آتش و غضب مى رسید، بترسید و به خداى متعال پناه ببرید که از اهل دوزخ و آتش نباشید و مشمول سخط و غضب نگردید و از او بخواهید تا شما را از نجات یافتگان قرار دهد و وقتى به آیات تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید مى رسید، خدا را به اینها یاد کنید و هنگامى که به آیات استغفار، طلب عفو و بخشش مى رسید، طلب آمرزش و مغفرت کنید و آن جایى که به ذکر صالحان مى رسید، از خدا بخواهید تا شما را از آنان و در جمع ایشان قرار دهد و آن گاه که به ذکر گمراهان و غافلان مى رسید، از خدا بخواهید تا شما را از ورود در جمع آنان، حفظ کند.

امام صادق علیه السلام فرمود: «به هنگام تلاوت قرآن، وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر بهشت شده است، از خدا بهشت را بخواه و وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر آتش به میان آمده است، به خدا پناه ببر از آتش».5

«حقیقت قرآن»، تجلّیات حقّ است که در وراى این الفاظ و مفاهیم ظاهرى مى باشد و در کتاب مکنون و نزد حضرت محبوب است و در عین حال، با همین الفاظ و مفاهیم، ظاهر و جلوه گر شده است. آن که از «حقیقت قرآن» دور مانده، از «حقیقت خود» دور گشته و از حضرت محبوب، محجوب مانده اند.

اصرار بر تلاوت قرآن به زبان عربى، دلایل و حکمت هاى گوناگونى دارد که برخى عبارتند از:

1. ایجاد زبانى مشترک در میان همه پیروان و فراهم سازى نوعى وحدت و پیوند جهانى.

2. روح و محتواى هر پیام و سخنى، در قالب زبان خاص خود، عمیق تر درک مى گردد تا زمانى که به زبان هاى دیگر برگردانده شود و قرآن که داراى مضامین بسیار بلند و عالى است، قابل ترجمه دقیق و کامل به هیچ زبانى نیست. همه ترجمه هاى قرآن، براى رسیدن به معارف بلند و درک زیبایى متن اصلى، نارساست. کافى است اندکى در مباحث مربوط به زبان شناسى و فن ترجمه، مطالعه کنید تا بدانید که فرق بین قرآن و ترجمه هایش، همان فرق بین کتاب الهى و بشرى است.

3. قرآن، علاوه بر محتواى مطالب، از لطافتى ویژه و نکاتى ادبى برخوردار است که خود، بخشى از اعجاز قرآن است و در قالب هیچ ترجمه اى بیان شدنى نیست.

4. تشویق و ترغیب بر استفاده از همان الفاظى که جبرئیل بر پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله نازل کرده، یکى از شیوه هاى حفظ قرآن از تحریف است. وقتى مطلبى نزد همگان با یک قرائت معیّن ثابت شود، تحریف آن، مشخص خواهد شد؛ از این رو، در تاریخ اسلام، وقایعى نقل شده که مسلمانان حتى نسبت به جابه جایى یا حذف یک «واو»، حساسیت نشان داده اند.

بنا بر آن چه گفته شد، تلاش و همت ما، باید بر آن باشد که تلاوت قرآن را به زبان عربى پى گیرى کنیم و هر چه بیشتر با ترجمه آن آشنا شویم. اگر کمتر هم قرآن بخوانیم، اما با توجّه به معنا و ترجمه تلاوت کنیم، بهره ما بیشتر خواهد بود و رفته رفته، تسلّط ما بیشتر خواهد شد.

پى نوشت:

1. مجلسى، بحارالانوار، ج 92، ص 202.

2. نحل، آیه 98.

3. مزمل، آیه 3.

4. بحارالانوار، ج 92، ص 215.

5. همان، ص 216.