تفسير نمونه ج : 17ص :229
يثرب نام قديمى مدينه است ، پيش از آنكه پيامبر (صلىاللهعليهوآلهوسلّم) به آنجا هجرت كند ، بعد از آن كمكم نام مدينة الرسول ( شهر پيغمبر ) بر آن گذارده شد كه مخفف آن همان مدينه بود .
اين شهر نامهاى متعددى دارد ، سيد مرتضى ( رحمة الله عليه ) علاوه بر اين دو نام ( يثرب و مدينه ) يازده نام ديگر براى اين شهر ذكر كرده از جمله طيبه و طابه و سكينه و محبوبه و مرحومه و قاصمه است ( بعضى يثرب را نام زمين اين شهر مىنامند).
در پارهاى از روايات آمده است كه پيامبر (صلىاللهعليهوآلهوسلّم) فرمود : اين شهر را يثرب نناميد شايد به اين جهت كه يثرب در اصل از ماده ثرب ( بر وزن حرب ) به معنى ملامت كردن است ، و پيامبر (صلىاللهعليهوآلهوسلّم) چنين نامى را براى اين شهر پر بركت نمىپسنديد .
به هر حال اينكه منافقان اهل مدينه را با عنوان يا اهل يثرب خطاب كردند بى دليل نيست ، شايد به خاطر اين بوده كه مىدانستند پيامبر از اين نام متنفر است ، و يا مىخواستند عدم رسميت اسلام و عنوان مدينة الرسول را اعلام دارند ، و يا آنها را به دوران جاهليت توجه دهند!.
آيه بعد به سستى ايمان اين گروه اشاره كرده مىگويد : آنها در اظهار اسلام آنقدر سست و ضعيفند كه اگر دشمنان از اطراف و جوانب مدينه وارد آن شوند ، و اين شهر را اشغال نظامى كنند و به آنها پيشنهاد نمايند كه به سوى آئين شرك و كفر باز گرديد به سرعت مىپذيرند ، و جز مدت كمى براى انتخاب اين راه درنگ نخواهند كرد ! و لو دخلت عليهم من اقطارها ثم سئلوا الفتنة))
تفسير نمونه ج : 17ص :230
لاتوها و ما تلبثوا بها الا يسيرا))
پيدا است مردمى كه اين چنين ضعيف و بىپاشنهاند نه آماده پيكار با دشمنند و نه پذيراى شهادت در راه خدا ، به سرعت تسليم مىشوند و تغيير مسير مىدهند.
بنابر اين منظور از كلمه فتنه در اينجا همان شرك و كفر است ( همانگونه كه در آيات ديگر قرآن از قبيل آيه 193 سوره بقره آمده است ) .
ولى بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه مراد از فتنه در اينجا جنگ بر ضد مسلمانان است كه اگر به اين گروه منافق پيشنهاد شود به زودى اين دعوت را اجابت كرده و با فتنهجويان همكارى مىكنند ! اما اين تفسير با ظاهر جمله و لو دخلت عليهم من اقطارها ( اگر از اطراف بر مدينه هجوم آورند ... ) سازگار نيست ، و شايد به همين دليل اكثر مفسران همان معنى اول را انتخاب كرده اند.
