مارگزیدگی

مارگزیدگی

مارگزيدگي از مواردي استكه خيلي بايد در مورد آن هوشيارانه و با دقت عمل كرد چرا كه هر گونهغفلت ممكن است منجر به عوارض خطرناكي براي فرد مسموم شود . مارها انواع گوناگونيدارند كه از اين بين تنها تعداد معدودي سمي و خطرناك هستند . به ياد داشته باشيد كهحتي مارهاي سمي نيز تنها براي دفاع از خود يا به قصد شكار از نيش و سم خود استفادهمي كنند .

مارهاي سمي به گروه بزرگ تقسيم مي شوند :

1 -  خانواده يمارهاي مرجاني شامل مار مرجاني , كبري , ماهبا و غيره2 - خانواده ي افعي هااز جمله افعي , مارزنگي و غيره .

نكته : هرگونه مارگزيدگي را بايد سمي تلقيكرد مگر خلاف آن ثابت شود .بنابراين لازم است مصدوم را حتماً و در اسرع وقتبه مراكز درماني منتقل كنيم تا تحت مراقبت هاي لازم قرار گيرد .

همانطور كهميدانيد كليه مارها سمي نبوده ودر واقع به دو دسته سمي و غير سمي تقسيم         مي شوند . مارهاي سمي خود از نظر ميزان سمي بودن يكسان نبوده و با هم فرق دارند . همچنين ازنظر شكل ظاهر نيز مارهاي سمي و غير سمي تفاوتهاي آشكاري دارند كه برخي از آنها درزير آورده شده اند  :

1 -  مردمك چشم مارهاي سمي به صورتبيضي ( خطي ) و شبيه مردمك چشم گربه است . ولي مردمك چشم مارهاي غير سمي گرد و مدوراست . نكته : مار مرجاني كه از خطرناك ترين مارهاي سمي است مردمك مدور دارد .

2 -  سرمارهاي سمي مثلثي شكل است و با بدن ما زاويه دارد , ولي سر مارهايغير سمي به صورت نيمه بيضي است و در واقع بدن مارهاي غير سمي شبيه كرم خاكي است . نكته : سر مارمرجاني مثلثي نبوده ولي اين مار از انواع سمي است .

3 -  مارهايسمي براي نيش زدن از دو دندان نيش استفاده مي كنند و محل گزش معمولاً با يك يا دوسوراخ ( يا زخم ) مشخص مي شود . اما در مارهاي غير سمي دندان ها متعدد هستند و دردو رديف هلالي قرار مي گيرند .

4 -  حلقه هاي دم مارها در انواع سمي منفرداست , ولي در مارهاي غير سمي به صورت يك رديف دوتايي در كنار هم ديده مي شود .

5 -  در پايين چشم مارهاي سمي , يك حفره ي كوچك وجود دارد كه درمارهاي غيرسمي ديده نمي شود .

علائم و نشانه ها و بررسي بيمار :

مشاهده مار. مشاهده ي سوراخ يا زخم در محلنيش زدگي .درد در محل گزيدگي , درد و سوزش شديد است .تورم , باگذشت زمان , تورم به سمت قسمت مركزي اندام و به طرف تنه ي فرد پيشرفت مي كند .قرمزي پوست و بروز تاول. قرمزي و تورم عروق لنفاوي در عضو گزيدهشده و پيشرفت اين قرمزي و تورم به سمت قسمت هاي مركزي بدن . لبه هاي اين ناحيهبسيار دردناك و نسبت به لمس حساس مي باشند  .تهوع , استفراغ , سرگيجه و احساس ضعف. كاهش فشار خون. تب , لرز و تعريق. سوزن سوزن ياكرخت شدن نوك انگشتان و اطراف لب و دهان. خونريزي از بيني , وجود خون درادرار يا مدفوع. تند شدن تنفس يا تنگي نفس. افزايش نبض. مشكلبينايي.

نوع علائم :

هنگامي كه كسي توسط مارسمي مورد گزش قرار مي گيرد، علائمي در اوظاهر مي شود كه بسته به نوع سم و ميزان ورود آن به بدن به دو گروه خفيف و شديدتقسيم مي شود :

خفيف : تورم، تغيير رنگ، درد كم، احساس قلقلك، ضربان سريع، ضعفعمومي ، تهوع، استفراغ، اختلال ديد .

شديد : تورم سريع و كرختي بدن، درد،مردمك سنجاقي، به خود پيچيدن، هذيان، شوك، تشنج، فلج، عدم وجودنبض .

علائم و نشانه هاي زهرآگين شدن و سرعت تظاهر به آنها به عواملزير بستگي دارد :

1 -  اندازه مار 2- محل , تعدادو عمق گزيدگي 3- مقدار زهر تزريق شده 4 -  حساسيت فردي نسبت به زهر 5- سن ووزن مصدوم 6- سلامتي عمومي عضو7 -  نوع و تعداد ميكروارگانيسم موجود در حفرهدهاني مار

در بررسي بيمار , ابتدا به دنبال اثرات دو دندان رويپوست مصدوم بگرديد . البته ممكن است فقط يكي از دندان ها در پوست فرو رفته باشد .گاه نيز يكي از دندان هاي مار در حمله به هدف قبلي شكسته است . اين نيز ممكن استكه مار در مرحله پوست اندازي بوده , وبيشتر از دو دندان داشته باشد .

كمكهاي اوليه:

در ابتدا پس ازارزيابي محل حادثه و استفاده از لباس و كفش مناسب جهت جلوگيري از مارگزيدگي , مصدومرا از محل حادثه دور كنيد ( البته در صورت عدم وجود خطر , بي حركت نگه داشتنمصدوم در اوليت قرار دارد  ( .

اكثر گزيدگي ها در ناحيه دست و پاها اتفاق ميافتد . بنابراين توصيه مي شود ( در مورد مارهايي كه سم آنها از طريق اختلال درعملكرد دستگاه عصبي عمل مي كند , مانند مار كبري و مار مرجاني ) با استفاده ازپارچه يا باندي كه حدود 4 تا 5 سانتي متر عرض داشته باشد , بالا و پايين محل گزيدگيرا ببنديد , كه البته اين كار بايد با رعايت اصول انجام شود . باند يا پارچه راطوري ببنديد كه يك انگشت براحتي از زير آن عبور كند و مانع مصدود شدن خون سرخرگينشود .

توجه : در صورتي كه محل گزش در نزديكي مفاصل است , از قرار دادن نواردر دو سمت مفصل خودداري كنيد و نوار مورد نظر را فقط در بالاي زخم ( سمتي كه به تنهمصدوم نزديك تر است ) ببنديد .

انتهاي زخمي را پايين تر يا هم سطح قلب قراردهيد . زيور آلات , ساعت يا لباس هاي تنگ را از اندام گزيده شده خارج كنيد .

استفاده از دستگاه پمپ مكنده ي مخصوص در 30 دقيقه اول مارگزيدگي توصيه ميشود . در صورتي كه پس از 5 تا 10 دقيقه بعد از گزيدگي به بيمار رسيديد , توسط ساكشنكردن مي توانيد 25-50% زهر را خارج كنيد . در صورت در اختيار داشتن محلول آنتيسپتيك يا صابون سطح زخم را با آن شستشو دهيد .

در نقطه گزيدگي و درست با همانعمقي كه نيش مار فرو رفته است ( معمولاً خيلي سطحي و حدود 4 ميلي متر ) يك برش خطيبدهيد . هيچ گاه روي ناحيه را برش ضربدري ندهيد زيرا اين كار ريسك بريده شدن اعصابو عروق خوني را افزايش مي دهد .

زخم بايد حدود 20 دقيقه ساكشن شود . درصورتي كه نجات دهنده خود زخم بازي در دهان يا اطراف دهان داشته باشد , بايد از اينكار اجتناب نمايد . مايع زخم كه توسط ساكشن دهاني خارج مي گردد , بايد مرتباً دورريخته شود . با اين حال اگر احتملاً بلعيده شد , جاي نگراني نيست , زيرا زهر درمعده بي اثر مي شود .

در صورت امكان اطلاعات صحيحي در مورد شكل مار به دستآوريد . هرگز به بيمار اجازه ندهيد كه راه برود . مصدوم را سريعاً به مراكز درمانيمنتقل كنيد .

نكته 1 : استفاده از كمپرس سرد در مار گزيدگي ممنوع است .

نكته 2 : سم بعضي از مارها ( مثل ماركبرا و مار مرجاني ) بر روي سيستم عصبياثر مي گذارد و با فلج كردن عضلات تنفسي باعث خفگي و مرگ فرد مي گردد . ارايه ي كمكهاي اوليه مناسب , به ويژه انجام تنفس مصنوعي ( احياي قلبي – ريوي ) در نجات زندگياين افراد از اهميت خاصي برخوردار است .

توجه : چون مارگزيدگي در هر كشور وناحيه با مارهاي خاص آن منطقه جغرافيايي اتفاق مي افتد , براي اطلاع صحيح از انواعمارهاي موجود در منطقه و نحوه ارايه ي كمك هاي اوليه بهتر است با مسئولين مربوطهمثل مقامات سازمانهاي بهداشتي , سازمان دامپزشكي , سازمان مراتع و جنگلباني و ... تماس بگيريد و اطلاعات لازم را از آنها جويا شويد .

توجه داشته باشيد كهبهترين كمك در اين مواقع رساندن مصدوم به مراكز درماني مي باشد .