اسلام‏ و خانواده‏ (اقتصاد خانواده)

اسلام‏ و خانواده‏ (اقتصاد خانواده)

اقتصاد خانواده از مهمترین و حساسترین‏ مسائل خانواده است،و در حقیقت می‏توان‏ گفت که اقتصاد خانواده طبق بررسیهای دقیق‏ کارشناسان اقتصاد و مسئولان دادگاههای‏ خانواده اساس و ریشهء اکثر اختلافات‏ خانوادگی است و باید دانست که نابسامانی‏ اقتصاد خانواده که غالبا منجر به از هم پاشیده‏ شدن کانون مقدس خانواده می‏گردد ناشی‏ از میزان درآمد و بطور کلی زائیدهء بنیهء اقتصادی خانواده نیست زیرا همه کم‏وبیش‏ خانواده‏هائی سراغ دارند که از نظر تمکن‏ مالی خانواده‏ای مرفه بوده و چه‏بسا در رده‏های بالای جامعه قرار دارند ولی در نتیجهء عدم‏رعایت اصول اقتصاد زندگی مردمی‏ ناکام و غیرموفق می‏باشند و چه‏بسا خانه‏های‏ وسیع که از هرگونه تجملات زندگی روز در آن‏ یافت می‏شود ولی در اثر نداشتن روح مسئولیت‏ در برابر کانون خانواده افرادی شکست خورده‏ در زندگی زناشوئی می‏باشند و برای اثبات‏ این مدعی نیازی باقامهء دلیل نیست.چه بنا بمثل معروف آنجا که عیان است چه حاجت‏ به بیان است و خوانندگان گرامی بخوبی‏ می‏توانند مصداق اینگونه همسران را در محیط خانواده‏ها بیابند.بنابراین منظور ما از اقتصاد خانواده و یا بعبارت روشن‏تر هدف‏ کیش مقدس اسلام از اقتصاد زندگی کیفیت‏ آن است نه کمیت و بنا بمثل معروف که‏ می‏گویند بدست آوردن پول با تأمین کردن‏ سعادت و خوشبختی ملازمت ندارد ولی‏ تحصیل مال و اندوخته دنیوی وسیله‏ای که‏ می‏توان با آن سعادت را بوجود آورد و بطور کلی آنچه از نظر شارع مقدس اسلام در اقتصاد خانواده مورد اهمیت است روح‏ مشارکت مرد و زن و پدر و مادر در ارادهء زندگی است که با حس مسئولیت در برابر افراد خانواده برنامه اقتصادی خود را طبق‏ اصول و موازین عقلی و علمی و مذهبی طرح- ریزی کنند و ریز موارد صرف هزینه زندگی‏ را تا آنجا که ممکن است پیش‏بینی نمایند و بودجه خانوادهء را بمیل و هوی و هوس‏ یک جانبهء تنها بصرف و بمحض ادعای تملک‏ پول و مال تباه و ضایع نگرداند و یا خدای‏ نخواسته از روی جهل و نادانی تنها بدعوی‏ اینکه روزی ده خالق متعال است«و رزقکم فی‏ السماء و لاتوعدون»1-هر آنکس که‏ دندان دهد نان دهد-با سرنوشت فرزندان‏ و عزیزمان خود بازی کنیم صحیح است که‏ خداوند روزی‏ده رهنمای روزی هر انسان و حیوان و جنبندهء را از باب قاعدهء لطف تضمین‏ کرده است.«از در بخشندگی و بنده نوازی-مرغ هوا را نصیب ماهی دریا»ولی نکته‏ای را که باید توجه کنیم آن است که کیفیت تصرف در روزی هم بدست ایزد یکتا و هرگونه اختیار را در این جهان از ما سلب کرده است؟! هرگز چنین نیست بلکه با«توکل زانوی اشتر به بند»پس آن کس که خود در تنظیم برنامهء اقتصادی خانواده در هر سطح که باشد کاهلی‏ و سستی می‏ورزد و همیشه از این اشتباه بنام‏ برج بیش از خرج است از زندگی شکایت دارد فردی است ناکامیاب و غیرموفق آری بسیاری‏ از قیود زندگی اجتماعی که اکثر آنها زائیده‏ اشتباهات خودمان هستند و بصورت یک‏ بیماری مزمن گریبانگیر غالب خانواده‏ها شده‏ است ما را از تبعیت و پیروی از طریق صواب‏ باز می‏دارد.خداوند تبارک و تعالی در کتاب‏ آسمانی بشر را برای فراهم ساختن سعادت‏ زندگی و تأمین آسایش جسمی و روحی بیک‏ اصل تعادل در کلیهء شئون زندگی دعوت‏ می‏کند و أکل و شرب را که هستهء اساسی‏ حیات برای هر ذی روحی می‏باشد عنوان کرده‏ و بدینوسیله راه و روش زندگی صحیح را به‏ انسان می‏آموزد در آنجا که می‏فرماید

بعمل آورد و از بسیاری مخارج اضافی که‏ بظاهر پسندیده مینماید چشم‏پوشی کرد البته‏ همانگونه که عرض شد این کیفیت باید در هر سطحی متعادل با موقعیت آن خانواده‏ منظور گردد و تنها چیزی‏که از نظر اسلام‏ مذموم و زشت است اسرف کردن و بی‏جا و بی‏مورد خرج کردن است وگرنه ولیمه‏دادن‏ یا بالصطلاح امروز میهمانی دادن و دعوت‏ کردن از بستگان و خویشاوندان و دوستان خود فی‏حدذاته امری پسندیده است و از نظر شارع‏ اسلام ممدوح و بلامانع ولی نه آن ولیمهء که‏ اقتصاد خانواده را متزلزل کند نه آن میهمانی‏ برپا کردن که باصطلاح معروف از گلوی عزیزان‏ خود بریدن و در حلقوم دیگران کردن از باب‏ رقابت و چشم‏هم‏چشمی یا خدای نکرده تظاهر به مال و مکنت و جاه که میخواهداز این‏ راه برخ دوستان و بستگان خود بکشد،اسلام‏ با چنین رویهء سخت مخالف است و آنرا عملی‏ شیطانی و غیرانسانی معرفی کرده است ولی‏ چنانکه این ولیمه‏ها و میهمانی‏ها براساس و اصول صحیح انسانی استوار باشد نه تنها از نظر شارع مقدس اسلام مذموم نیست بلکه‏ مسیار ممدوح و پسندیده نیز می‏باشد و بطور کلی اطعام دادن یکی از صفات برجسته و فضائل و کمالات اخلاقی انسان بشمار می‏آید و رسول اکرم(ص)و ائمهء طاهرین هرکدام‏ نمونهء ارزنده در جهت سخاوت و کرم و میهمان‏ نوازی بودند وهمه این حدیث را شنیده‏ایم‏ که در مقام تکریم و تجلیل از میهمان‏ فرموده‏اند«اکرم الضیف ولو کان کافرا»ولی‏ جنبهء معنوی مسأله را نباید با جنبهء مادی آن‏ مخلوط کرد و باز باصطلاح معروف برگ سبزی‏ است تحفهء درویش هرکس باید درخوراستطاعت خود به برپاداشتن ضیافت همت‏ گمارد و از این رهگذر نتائج سودمند دنیوی‏ و اخروی بدست آورد که از آنجمله تحکیم‏ بخشیدن به روابط افراد یک خانواده و یک‏ فامیل است که متأسفانه در اثر عدم‏رشد فکری و عدم‏توجه به اصل روابط دوستی و خویشاوند در اغلب اوقات از اینگونه‏ میهمانی‏ها نتیجهء معکوس گرفته شده و باصطلاح‏ علمی باید گفت نقض غرض می‏شودکه بجای‏ تقویت و تحکیم بخشیدن به عوامل انس و الفت و داد و محبت بین افراد خانواده تیرگی‏ و کدورت و دلسردی را فراهم کرده است که‏ این خود زیانی بزرگ به پیکر خانواده،وارد می‏آورد و ان‏شاء اللّه چنانچه توفیق رفیق و ایام مساعد بود در مقالهء آینده خوانندگان‏ گرامی مکتب مام را با نمونه‏هایی از اینگونه‏ مسائل که به فلج شدن نیروی اقتصاد خانواده‏ منتهی می‏گردد آشنا می‏سازیم(و السلام علی‏ من اتبع الهدی).

 

(1)سوریه اسراف آیه 31

(2)سوریه الانعام آیه 141