در معماری گذشته ایران، خانهها فضاهای عمومی و خصوصی داشتند و از دو بخش اندرونی و بیرونی تشكیل شده بودند. شما در بدو ورود، وارد هشتی خانه میشدید و در آنجا منتظر میماندید تا اجازه ورود به خانه را بگیرید. در این بخش، اندرونی و داخل منزل دیده نمیشد و خانهها حریم و فضای خصوصی داشتند. اما با ورود مدرنیته، متدها و الگوهای جدیدی كه مختص غرب بود نیز وارد كشورمان شد و الگوی زندگی نیاكانمان به فراموشی سپرده شد. این در حالی است كه ما با توجه به باورهایمان نیازمند همان فضاهای قدیمی هستیم، خانههایی كه فضای عمومی و خصوصی تعریفشدهای داشته باشند.
هر خانه چندین وجه از زندگی انسان را تامین میكند؛ در وجه اصلی، خانه فضایی است برای زندگی كردن و آرامش افراد یك خانواده در كنار هم، جایی كه به ساكنان آن تعلق دارد. اما از سوی دیگر، در زندگی اجتماعی و فرهنگ ایرانیان، میهماننوازی و دعوت از اقوام و آشنایان رسمی متداول است؛ بنابراین فضای یك واحد مسكونی باید با دو منظور و دو كاربری مختلف طراحی شود:
1- بخشی از فضا برای ساكنان منزل در نظر گرفته میشود كه فضاهای خصوصی به حساب میآیند و باید بیشترین كیفیت در این فضاها باشد.
2- بخش دیگر، فضاهایی است كه برای پذیرایی از میهمانان در نظر گرفته میشوند و فضاهای عمومی نامیده میشوند.
3- در این میان فضاهایی نیز وجود دارد كه برای هر دو منظور استفاده میشود و فضاهای نیمهخصوصی منزل به شمار میروند.
معمولا برای بزرگ و یكسره كردن فضاها در خانههای امروزی، فضاهایی مانند نشیمن خصوصی كمتر به چشم میخورد. در حالی كه انسانها عموما در فضاهایی كه با سلسله مراتب عمومی، خصوصی و نیمهخصوصی طراحی شده باشند احساس آرامش و امنیت خاطر بیشتری دارند. بالعكس ساكنان منازلی كه این شرایط را ندارند، همیشه درصددند خانهشان را تغییر دهند یا آن را تعویض كنند. فضاهای خصوصی از قبیل اتاق خوابها، حمام و سرویس بهداشتی و هال یا اتاق نشیمن، فضاهایی مختص به اهالی منزل است.
معمولا برخی از افراد دوست ندارند فضای خصوصی منزلشان در زمان حضور میهمان دیده شود و در كنار علاقهای كه مردم به سالنهای وسیع پذیرایی دارند، هنوز هم عدهای دنبال یك هال یا اتاق نشیمن هستند تا در طول روز از آن استفاده كنند؛ این فضا همان اندرونی در زمانهای قدیم است.
حتی اگر در منزلی كوچك زندگی میكنید باز هم میتوانید فضای خصوصی خود را از فضای عمومی جدا كنید.
چند پیشنهاد برای تفكیك فضاهای عمومی و خصوصی
اگر بخواهید یك هال خصوصی جدا از سالن پذیرایی و فضایی با مبلهای راحتی برای استفاده روزمره خود داشته باشید، میتوانید یك پارتیشن از جنس بلوك شیشهای، یا یك دكور چوبی در میانه فضا قرار دهید یا حتی با قرار دادن باكسهای تو خالی بر روی هم، فضای نشیمن خصوصی ایجاد كنید. سعی كنید فضای خصوصی خود را در نزدیكی اتاق خوابها و آشپزخانه در نظر بگیرید تا منزلتان به دو فضای عمومی و خصوصی تقسیم شود.
اگر بتوان با چنین ترفندهایی فضای اتاق خوابها را از فضای پذیرایی و ناهارخوری نیز جدا كرد، تغییر قابل توجهی در سبك زندگی و فضای منزل ایجاد میشود. حتی اگر فضای خصوصیتان از یك كاناپه دو نفره تشكیل شده باشد، باز هم ارزش آن را دارد كه فضایی برای آسایش و راحتیتان داشته باشید. از انجام این ریزهكاریها در منزل خود نهراسید، مطمئنا میتوانید طرحهای جالبی ارائه دهید تا منزلتان فوقالعاده شود.
اگر دنبال منزل مناسبی هستید ولی هنوز آن را انتخاب نكردهاید به این نكات توجه كنید:
1. تمایز فضای عمومی، خصوصی و نیمهخصوصی ضامن آسایش شماست. بنابراین دقت كنید كه اتاقخوابهایتان تا حد امكان از فضای پذیرایی دور بوده و در نزدیكی حمام و سرویسهای بهداشتی قرار داشته باشد.
2. برای حفظ حریم خانه، سعی كنید حتی اگر شده یك فضای كوچك برای فضای پیش ورودی در نظر بگیرید.
3. سرویس بهداشتی بهتر است نزدیك در ورودی یا در مكانی مابین فضای پذیرایی و فضاهای خصوصی باشد.
4. آشپزخانه باید در فضای مابین اتاقها و پذیرایی قرار گیرد و امكان دسترسی به فضاهایی چون هال نیز وجود داشته باشد.
طبق اصول صحیح معماری بیاندیشید و در همان لحظه نخست به چیدمان فضایتان فكر كنید. گاهی اوقات داشتن یك فضای یكسره و بزرگ آنقدرها هم مفید و دلچسب نیست و فضاهای مجزا برای غذاخوری، نشیمن و پذیرایی حتی در وسعتی اندك، مطلوبتر است. نخست به وجه اول كاربرد منزل یعنی اهالی آن بیاندیشید و سپس به فكر وجه دوم آن یعنی مهمانها باشید.
