جغرافیای تاریخی
سرزمین یزد ، صاحب یكی از شكوهمند ترین و درخشان ترین میراث های فرهنگ و تمدن كهن ادوار مختلف تاریخی ایران است . تاریخ سكونت انسان در این خطه ، از هزاره سوم پیش از میلاد فراتر رفته است ، به طوری كه در عهد پیشدادیان ، طایفه های در حال كوچ از بلخ به پارس ، این سرزمین را یزدان نامیدند و از آن زمان به بعد ، یزد محل عبادت شد . از مهم ترین مراكز اسكان اولیه در این سرزمین ، به مهرپادین ( مهریز ) فهرشان ، پهره (فهرج)، خورمیش ، ارد ( اردكان) ، شواز ، قلاع موبدان ( میبد ) ، طرنج ، عقدا و اشكدز می توان اشاره كرد . شهر یزد به عنوان محلی پاك و مقدس در رأس همه این آبادی ها قرار داشته است .
یزد به معنای پاك و مقدس و یزدگرد به معنی داده خدایی است . شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است . در دوره اسلامی ، شهر یزد را دارالعباده می نامیدند . اهمیت دینی شهر یزد تا پیش از اسلام به حدی بود كه از اطراف و اكناف به ویژه در ایام بهار برای عبادت به این مكان سفر می كردند .
یزد نگین كویر است و اولین بار نام آن در كنار اسم « چیتر تخمه » یكی از همرزمان داریوش آورده شد . مورخان یونانی ، شهر كهن و باستانی یزد را« ایساتیس » می خواندند . بعدها بر ویرانه های « ایساتیس»،«كثه » به وجود آمد . این شهر ، هسته اولیه شهر كنونی و مركز حكومتی و اقتصادی در قرون اسلامی بوده است . جغرافی دانان بعد از اسلام ، نام یزد را همراه نام « كثه» ذكر كرده اند .
وضعیت اجتماعی و اقتصادی استان
مهم ترین معادن استان ، آهن ، اورانیوم ، سرب و روی ، انواع سنگ های ساختمانی ، مس ، گچ ، نمك ، خاك چینی (كائولن) خاك سرخ و بنتوفیت (گل سرشوی) است .
صنایع این استان نیز در رشته های ریسندگی ، بافندگی ، مصالح ساختمانی و فلزی از رونق بیشتری برخوردار است . مهم ترین صنایع استان عبارتند از صنایع نساجی و انواع مصالح ساختمانی ، فراورده های نایلونی ، ملامین و پلاستیك سازی ، صنایع غذایی ، شیمیایی ، فلزی ، موكت و فرش ، لوازم بهداشتی ، سیم و كابل ، رنگ سازی ، صنایع برق و الكترونیك ، كولر و یخچال سازی ، مونتاژ رادیو و تلویزیون ، كابل های نوری ، چینی و كاشی سازی ، لاستیك سازی و ساخت ماشین های نساجی . صنایع نساجی استان به خاطر قدمت آن ، دارای اهمیت زیادی است . بافته های یزدی در سراسر ایران و حتی در خارج از ایران طرفداران و مشتریان فراوان دارد .
جاذبه های طبیعی
استان یزد به علت آب وهوای كویری خود درمقایسه بامناطق پرباران وسرسبزایران ازنظر مكان های طبیعی غنای چندانی ندارد . اما نباید این منطقه را عاری از هرگونه جاذبه طبیعی پنداشت .
دره ها و مناطق ییلاقی
عمده ترین و شاید تنها كانون های طبیعی و دیدنی در این استان ، دامنه های شیر كوه است . این ارتفاعات كه به موازات شهرهای عمده استان یعنی اردكان ، میبد ، یزد و مهریز ( غیر از بافق ) درفاصله كمی از آن ها امتداد دارند ، جاذبه های طبیعی متنوعی پدید آورده اند كه در درجه اول برای مردم استان و بعد از آن برای مسافران ایرانی و خارجی جذاب و دیدنی است . دامنه های شیر كوه اعم از پیشكوه ، میانكوه و پشتكوه كه به علت بهره گیری از آب فراوان ناشی از ذوب برف در ارتفاعات ، از پوشش گیاهی خوبی برخوردار است ، به كوشش كشاورزان سخت كوش یزدی به باغستان هایی سرسبز و زیبا تبدیل شده است .
چشمه سارها
چشمه های تامهر و غربالبیز دو چشمه عمده استان هستند كه اهمیت و ارزش تفرجگاهی دارند .
غارها
غارهای هر منطقه یك میراث گرانبهای ملی به شمار می رود . عمر غارها به هزاران هزار سال می رسد . در كوه های كهن استان یزد ، غارهای جالب و دیدنی متعددی وجود دارد . این غارها عبارتند از : غار چك و علا در ابركوه ، غار ابركوه در ابركوه ، غار هامانه در هامانه خرانق ها ، غار اسلامیه فراشاه و غار باد معصوم در اسلامیه ، غار نباتی در ندوشن ، غار اشكفت در عقدا ، غار چهار تاقی در یزد و غار ایوب در دهج ، غار دره زنجیر و ده كفتر در یزد و غار هشتاد در مهریز .
