سرطان پستان
مركز تحقیقات سرطان انستیتو كانسر
سرطان پستان یكی از مهمترین وشایعترین بیماریها در زنان است و دانستن اطلاعات اساسی در این زمینه برای هر زنی اگرچه دچار این بیماری نیز نباشد به دلیل شایع بودن و مهمبودن بیماری لازم است. قابل ذكر است كه بیشتر تودههای پستان سرطانی نیستند و درمان سرطان پستان همیشه به برداشتن پستان منتهی نمیشود و در مراحل اولیه بیماری با درمانهای جدید شانس بهبودی واقعی وجود دارد. سرطان پستان شایعترین علت مرگ زنان در محدوده سنی 35تا55 سالگی را تشكیل میدهد. در هر سال یك تا دو مورد سرطان پستان در هر1000 زن به طور جدید تشخیص داده میشود.
نسج پستان در مجاورت عضلات اطراف پستان قرار دارد شناخت سیستم لنفاوی پستان از لحاظ تشخیصی و درمانی حائز اهمیت میباشد. تومورهای پستان میتوانند از طریق سیستم لنفاوی گسترش یافته و به تمام بدن راه یابند و درحقیقت سیستم لنفاوی راهی برای ارتباط لنف با عروق میباشد خونرسانی به قسمتهای داخلی و مركزی پستان توسط شاخههای شریانی انجام میشود پستان دارای سیستم عصب دهی نیز میباشد.
علائم بیماریهای پستان:
شایعترین علامت و شكایتهای بیماری پستان كه یك زن را به مشاوره پزشكی ارجاع میدهد احساس توده درپستان، ترشح با خونریزی ازنوك پستان و درد پستان میباشد و در صورت مشاهده این علائم وتغییرات باید به پزشك مراجعه نمود اگر چه خیلی از این موارد سرطانی نخواهد بود.
علائمی كه ممكن است درسرطان پستان ظاهرشوند:
•توده در پستان( شایعترین علامت)
•تغییر در اندازه یا شكل پستان
•به داخل كشیده شدن یا برگشتن نوك پستانها
•قرمزی وجوش در اطراف نوك پستان
•خونریزی یا ترشح از نوك پستان
•كشیده شدن پوست پستان
•تورم و احساس توده در زیر بغل
•وریدهایی واضح روی پستان
•زخم پوست پستان
•علائم تومورهای ثانوی در جاهای دیگر
•تورم بازو
•درد
شایعترین مسائل پستانی در زنان ، بیماریهای خوش خیم پستان می باشد:
طبقهبندی بیماریهای خوشخیم پستان:
1-آنومالیهای تكامل طبیعی و برگشت آنها
2- درد، پستانهای تودهای
3- توده خوشخیم غدد شیری
4- پستان (فیبروآدنوم)
5- كیستها
6- اكتازی داكت ( ترشح مایع زرد و چسبناك)
7- هایپرپلازی این تلیال (رشد زیاد سلولهای پستان)
8- تومورهای خوشخیم دیگر
9- لیپوم (تومور چربی)
10- پاپیلوم داكت ( ترشح مایع زردوخون)
11- التهابها وعفونتها
12- تومورها
13- اوریون
14- شیردهی
15- كالاكتوسل (نوعی كیست در بارداری)
16- نكروز چربی
17- بیماریهای مادرزادی
18- نوك پستانهای فرورفته
19- پستانهای اضافی، نوكهای اضافی پستان
20 – بیماریهای غیرپستانی
21- مشكلات پوستی وكیستهای سباسه
22- بیماریها واختلالات قفسه سینه
علت وعوامل ایجاد:
تحقیق در زمینه علل سرطان پستان مهم میباشد زیرا با یافتن آنها هم درمان و هم پیشگیری ممكن میگردد كه منجر به شناسایی زنان در معرض خطر و استراتژیهای پیشگیری وغربالگری برای كشف زودرس بیماری میگردد و نتایج بدست آمده قادر است تغییر در فاكتوریهای محیطی كه مسئول ایجاد بیماری شناخته شدهاند بدهد و تحولی در نوع زندگی زنان ایجاد شود كه كاهش ریسك ابتلا به بیماری را در آنان باعث میشود.
فاكتورهای خطر:
1- سابقه سرطان پستان در سمت مقابل
2- سابقه خانوادگی سرطان پستان (بستگان درجه یك)
3- نولی پاریته (نداشتن زایمان)
4- یائسگی بعد از 55 سالگی
5- بالا بودن سن (سن بالاتر از 35 سال)
6- اختلاف جغرافیایی ( جهان غرب)
7- اثرات هورمونی
8- سرطانهای دیگر
9- رژیم غذایی ( چربی و گوشت)
10- چاقی
11- الكل
12- بیماریهای خوشخیم پستان
13- ویروسها
14- تابش اشعه یونیزان
15- نوع بافت پستانی
16- شخصیت ( مضطرب)
17- مصرف استروژن ( داروهای استروژنی)
18- منارك زودرس ( شروع قاعدگی زودتر از موعد)
19- اولین حاملگی بعد از 25 سالگی
كشف اولیه و زودرس سرطان پستان:
توموری كه باسایز كوچك تشخیص داده میشود بیشتر قابل درمان است و شانس بقای عمر را بالا میبرد. زنان باید هرگونه علائم جدید كه در پستانهایشان مشاهده میكنند در اسرع وقت به پزشك گزارش نمایند.
پیشگیری:
به استفاده از معیارهایی كه بتوان فاكتورهای خطر شناخته شده در توسعه و پیشرفت یك بیماری را تغییر داد پیشگیری اولیه اطلاق میگردد. یك شیوه برتر، سعی در پیشگیری از تكامل بیماری است كه پیشگیری ثانویه نامیده میشود. پیشگیری ثانویه در مورد سرطان پستان عبارت است از غربالگری پستان به منظور كشف و درمان سرطان در اسرع وقت تا خطر انتشار بیماری و مرگ را كاهش دهد.
غربالگری :
غربالگری به این معنی است كه درجمعیت زنان سالم، حتی قبل از آن كه هرنوع علائمی درپستان تظاهر كند بتوان با انجام آزمایشات و معاینه، تغییرات غیر طبیعی را كشف نمود و تصمیمات لازم را جهت درمان بكار گرفت. روشهای غربالگری عبارتند از :
1-ماموگرافی سالانه درزنان 40 ساله ومسنتر
2-معاینه پستانها توسط زنان به صورت ماهیانه ازسن 20سالگی (بهترین زمان معاینه پس از قاعدگی و پیش از تخمكگذاری است یعنی بین پاك شدن از خونریزی تا14 روز مانده به قاعدگی بعد)
3-معاینه بالینی پستان توسط پزشك در زنان 20 تا40 ساله، هرسه سال و در زنان مسنتر از 40 سال ، هرسال
انواع روشهای درمان:
درمانهای متفاوتی برای سرطان پستان وجود دارد:
- جراحی
- پرتو درمانی
- درمان كمكی (هورمون درمانی- شیمی درمانی)
1- جراحی:
•جراحی محافظتی پستان:
درمان قطعی پس از صحبت كردن بیمار با پزشك و در نظر گرفتن یك سری از فاكتورها مثل اندازه توده نسبت به اندازة پستان، محل تومور، مرحله و درجة تومور و تمایل بیمار در پذیرفتن درمانهای اضافی به همراه جراحی مشخص میگردد.
اغلب تومورهای كوچك كه طی برداشتن قسمتی از بافت پستان خارج میشوند اثر قابل توجهی روی ظاهر پستان نمیگذارند و جای برش پوستی بر پوست جزئی خواهد بود اما در مورد تومورهای بزرگ بخصوص اگر یك قسمت كامل پستان، برداشته شود ممكن است از دست دادن واضح بافت پستان نمایان شود.
برداشتن پستان (ماستكتومی):
ماستكتومی به خارج كردن كامل بافت پستان كه در برگیرندة پوست روی پستان همراه با نوك پستان و آرئول (هالة اطراف پستان) نیز میباشد، اطلاق میگردد.
تنها در ماستكتومی زیر پوستی میباشد كه پوست پستان بدون عیب و به صورت دست نخورده روی پستان در حالی كه بافت پستان خارج میشود میماند.
1-ماستكتومی ساده یا كامل: این عمل شامل برداشتن تمام نسج پستان كه به طرف زیر بازو كشیده میشود و نوك پستان و هاله و پوست اطراف آن میباشد.
2-ماستكتومی نسبتاً وسیع: علاوه بر بافت های پستان كه در جریان ماستكتومی ساده برداشته میشوند یكی از عضلات جدار قفسة سینه و قسمتهای كوچك و بزرگ عضلاتی كه از زیر بغل میگذرند و از دندهها به سمت لبة شانه كشیده میشوند، برداشته میشوند.
3-ماستكتومی كاملاً وسیع: علاوه بر ماستكتومی نسبتاً وسیع غدد لنفاوی نیز برداشته میشود.
•برداشتن غدد لنفاوی:
در حال حاضر عقیده بر این است كه درگیری غدد لنفاوی (یعنی درنمونه برداری از غدد سلول سرطانی مشاهده شود) علامتی بر گسترش بیماری در سراسر بدن می باشد. برداشتن جراحی ممكن است كه برای بهبود علائم و تسكین آن مفید باشد اما الزاماً اثری در جهت افزایش بهبودی و درمان ندارد.
2-اشعه درمانی (پرتو درمانی)
پرتو درمانی یا درمان تشعشی اغلب پس از جراحی برای سرطان پستان جهت از بین بردن موضعی سلولهای سرطانی بكار میرود كه طی آن اشعه به ناحیه ای از پستان تابیده میشود و باعث كاهش خطر عود میشود.
3-درمان كمكی
هدف از این درمان انهدام سلولهای سرطانی است كه از پستان خارج و در نقاط دیگر بدن انتشار یافتهاند و هدف از درمان كاهش خطر رشد ثانویه در سایر نقاط بدن میباشد كه به دو روش صورت میگیرد.
•هورمون درمانی
•شیمی درمانی
شیمی درمانی: از داروهای ضد سرطان شیمی درمانی به منظور پیدا كردن و از بین بردن سلولهای سرطانی در سرتاسر بدن استفاده می شود. این داروها اغلب پس از جراحی سرطان در افراد پرخطر كه احتمال انتشار سلولهای سرطانی به خارج از پستان قبل و بعد از تشخیص تومور میرود به كار برده میشود. درمان بیشتر در زنان قبل از یائسگی به كار میرود بخصوص كسانیكه تومور مهاجم و یا غدد گرفتار در زیر بغل دارند.
4- تخریب تخمدانها:
تخریب تخمدانها باعث افزایش بقای عمر در 30% موارد و كاهش عود بیماری در 35% موارد میشود.
روشهای درمان سرطان پستان منتشر شده (متاستاتیك)
مواردی كه هورمون درمانی به كار میرود:
1-بیماری مثبت از لحاظ گیرنده استروژن
2-متاستاز به غدد لنفاوی، پوست، استخوان
3-بیش از 2 سال از پایان درمان كمكی گذشته باشد.
4-پیشرفت بیماری بعد از مصرف داروهای رده اول و دوم شیمی درمانی
انهدام تخمدان در زنان قبل از یائسگی با تاموكسیفن و در زنان یائسه با داروهای دیگر شیمی درمانی انجام میشود.
اثرات جانبی روش های درمان:
•اثرات جانبی جراحیهای سرطان پوستان:
معمولاً متعاقب جراحی مشكلات و عوارضی دراطراف ناحیة برش جراحی شامل كوفتگی، عفونت زخم، تورم و عدم بهبود سریع اسكار مشاهده میشود. اگر بیمار حوالی زمان جراحی تحت شیمی درمانی قرار بگیرد معمولاً عفونت زخم تا چندین هفته به طول میكشد.
در تمام اشكال ماستكتومی درجاتی از ضعف حركات شانه وجود دارد كه پس از عمل جراحی با ورزش بهبود مییابد. تورم بازو در اثر تجمع مایع لنف جائی كه غدد لنفاوی و عروق لنفاوی برداشته می شوند با دچار ضایعه می شوند میتواند درد زیادی ایجاد كند و نیاز به درمان دارد (این موارد كمتر شایع هستند). گاهی اوقات اختلالاتی در اعصاب دو عضله زیر بازو در جریان جراحی وسیع ایجاد میشود كه منجر به عدم تعادل و پرش شانه میشود.(این موارد نادر است)
• اثرات جانبی پرتو درمانی:
1-نیاز به مراجعات منظم و مكرر به بیمارستان خسارتی برای بیمار محسوب میشود و ناراحتی كه متعاقب این روند حاصل میشود منجر به خستگی مفرط بیمار میگردد.
2-احساس بیماری و حالت تهوع
3-حساسیت پوستی
4-تیرگی پوست و خارش وسوزش
5- سرفههای خشك و تنگی نفس
پیشگیری از این عارضه: اغلب ایده خوبیست كه برای این بیماران پس از برگشت از بیمارستان استراحتی ترتیب داده شود تا حتیالامكان از حالت دستپاچگی و خستگی آنها ممانعت به عمل آید.
• اثرات جانبی شیمی درمانی:
ممكن است بعضی از داروها به سلولهای سالم بدن نیز صدمه بزنند پس باید. پس از هر دوره درمان فرصتی جهت بازگشت به حالت طبیعی به شخص داده شود كه معمولاً این زمان در نظرگرفته میشود.
یك آزمایش خون قبل از هر دوره درمان جهت كنترل سطوح سلولهای سفید خون انجام می شود، تا مقاومت بدن در مقابل عفونت تعیین شود و تحت تاثیر آن قرار نگرفته باشد.
عوارض جانبی دیگر: خستگی ،تهوع، ریزش موی سر، زخمهای دهانی ،بیاشتهایی، اسهال و با تركیبی از اینها، توقف قاعدگی ، نازایی
پیشگیری: شستشوی دهان، ضد استفراغ ، كلاه گیس
درمان شیمی درمانی باعث 28% كاهش عود و16% كاهش میزان مرگ سالیانه میشود
