مالاريا عامل بسيار شايع تب در كشورهاي گرمسيري است. شروع بيماري با خستگي، ضعف و سردرد، درد بدن و تب است كه دقيقا شبيه بيماريهاي ويروسي معمولي مثل سرماخوردگي است.
تبهاي شديد و دورهاي كه در برخي موارد به بالاي 40 درجه ميرسد، قبل از شروع درمان در بيماران وجود دارند به طوري كه بيمار هر سه روز يك بار دچار تب شديد و لرز ميشود كه چند ساعت ادامه دارد و سپس بهبودي پيدا ميكند. اين افزايش درجه حرارت در واقع يك مكانيسم دفاعي براي از بين بردن انگل مالارياست، زيرا در دماي زياد انگلها كشته ميشوند. مكانيسم دفاعي ديگر بدن فعال شدن طحال در به دام انداختن گلبولهاي سرخ آلوده است، به اين ترتيب در بيماري مالاريا طحال بزرگ شده و با از بين رفتن گلبولهاي سرخ آلوده بيمار دچار كمخوني ميشود.
نكته جالبي در مالاريا وجود دارد و آن اين كه در كشورهاي آفريقايي برخي بيماريهاي خوني مثل كمخوني داسيشكل (كه در آن گلبولهاي سرخ به شكل داسي هستند) و تالاسميها شايعتر هستند. علت اين است كه اين نوع كمخوني باعث مقاومت در مقابل نوع كشنده مالاريا ميشود و بنابراين در بستر زمان افرادي كه اين انواع كمخوني را داشتهاند بيشتر زنده مانده و زندگي كردهاند.
مشكل مهمي كه در بيماران دچار نوع بدخيم مالاريا (فالسي پاروم) ايجاد ميشود، اين است كه گلبولهاي سرخ آلوده زائدهاي پيدا ميكنند كه باعث چسبيدن آنها به جدار رگها و به يكديگر ميشود و اين موضوع باعث بند آمدن خون در رگها ميشود.
بسته شدن رگهاي مغزي در مالاريا كه باعث خوابآلودگي و كما ميشود، عارضه مهم و اصلي مالارياي فالسي پاروم است. از عوارض ديگر مالاريا افت قند خون است كه بخصوص در بچهها و خانمهاي باردار ايجاد عارضه و مرگ ميكند. بخصوص اين كه در حال حاضر داروي «كينين» كه در درمان مالارياي مقاوم استفاده ميشود، نيز خود باعث افت قند ميشود. انگل مالاريا علاوه بر انسداد رگهاي مغزي باعث بسته شدن رگهاي جفت در خانمهاي باردار ميشود و منجر به كوچك ماندن جنين و زياد شدن مرگ دوران جنيني و نوزادي ميشود.
تشخيص بيماري مالاريا با ديدن انگل در لام خون محيطي است. لام خون به معني پخش كردن يك قطره خون روي يك شيشه مستطيلي شكل است كه بعد از رنگآميزي آن را زير ميكروسكوپ بررسي ميكنيم. وقتي براساس علائم خيلي به بيماري مشكوك باشيم حتي اگر يك بار لام خون منفي بود، بايد در روزهاي بعد آن را تكرار كنيم.
درمان بيماري مالاريا در انواع خوش خيم با داروهايي مثل «كلروكين» طي يك دوره چند روزه انجام ميشود. متاسفانه در حال حاضر انواع بدخيم مالاريا به بسياري از داروها مقاوم هستند؛ البته داروهايي مثل «آرتزونات» و «مفلوكين» براي درمان اين دسته از بيماران به بازار آمده است.
دكتر رضا كريمي
متخصص بيماريهاي داخلي
