همه ما سردرد را تجربه کردهايم وقتي عصباني ميشويم، در ترافيک ميمانيم، از موضوعي ناراحت يا خسته ميشويم، دچار سردردهايي ميشويم که اغلب با استراحت و آرامش، فکر برطرف ميشود اما گاهي برخي سردردها به دليل بروز اختلالي در دستگاه عصبي و... ايجاد ميشوند که دردناک هستند. اينگونه سردردها ميگرني و تنشي هستند...
اين سردردها کابوس بيش از يکسوم بزرگسالان جهان است و خواب را از چشمانشان ربوده است. اينگونه اختلالات عصبي به گونهاي در ميان بيش از 11 درصد مردم دنيا - 70 درصد زنان و ?? درصد مردان- شايع شده است که سازمان بهداشت جهاني از اينگونه اختلال به عنوان يکي از مشکلات شايع بشريت نام ميبرد.
علل سردردهاي ميگرني و تنشي
دليل علمي بروز ميگرن تغيير سايز عروق داخل يا روي سطح مغز است اما عواملي مانند ارث، استرس، خستگي مفرط، كمخوابي يا پرخوابي، گرسنگي، مصرف كافئين، دوران قاعدگي و مصرف مواد غذايي مختلف مانند گوشت، غذاهاي چيني، سويا سس، پيتزا، هاتداگ، بادامزميني، جگر مرغ، شكلات و الكل در بروز آن بسيار موثر هستند.
سردرد ميگرني اغلب به صورت يک اختلال دورهاي که باعث اختلال در درک طبيعي در روندهاي حسي مانند درد، نور و صوت ميشود، تظاهر ميکند. ممکن است ميگرن ناشي از اختلال در کانالهاي يوني باشد. اين تعريف ميتواند به عنوان عامل ميگرن نادر «همي پلژيک» خانوادگي باشد اما در ايجاد سردرد تنشي عوامل زيادي نقش دارند که عبارتند از: كشش عضلاني؛ آرتريت تمپورال؛ خستگي و جمع كردن مداوم چشم؛ وضعيت قرارگيري بد؛ عدم استراحت كافي؛ نخوردن غذا و تشنگي؛ يك صدمه (مانند جراحت گردن ناشي از تصادف يا بيماري) و ايجاد مشکل در خواب به دليل آپنه خواب (دوره كوتاه قطع تنفس حين خواب.)
شيوع جهاني سردرد
در کشورهاي پيشرفته و توسعهيافته، سردردهاي تنشي به تنهايي 23 درصد بزرگسالان و 80 درصد زنان را مبتلا کرده است. بر اساس يافتههاي کارشناسان سازمان جهاني بهداشت به ازاي هر يک ميليون نفر، روزانه 3 هزار حمله ميگرني در جهان اتفاق ميافتد. پژوهشگران اين سازمان افزودند روزانه از هر 20 نفر يک نفر در جهان به سردردهاي تنشي و مزمن مبتلا ميشود. در ايالات متحده شيوع ميگرن در يک دوره يک ساله هفت و يک درصد ( يک و هفت درصد در زنان و ?/? درصد در مردان) يعني رقمي حدود ?? ميليون نفر است. حدود 5/4 درصد ديگر از جمعيت نيز مبتلا به ميگرن احتمالي هستند يعني همه معيارهاي ميگرن همراه با «اورا» يا بدون «اورا» را به جز يکي از آنها دارا هستند و به داروهاي ميگرن نيز پاسخ ميدهند. اين بيماري در کل در زندگي 25 درصد زنان و 8 درصد مردان بروز و آنها را درگير ميکند. ميگرن مزمن که در ?? روز يا بيشتر از هر ماه به مدت دستکم ? ماه بروز مييابد، ميتواند سالانه در يک تا دو درصد جمعيت ديده شود. به گزارش سازمان بهداشت جهاني شيوع ميگرن در سنين 30 تا 39 سال در مردان (8 درصد) و در زنان (25 درصد) و در سنين ?? سال و بالاتر در مردان (2 درصد) و در زنان (5 درصد) است. سردردهاي ميگرني و تنشي که نوزدهمين عامل ناتواني انسانهاست در کشورهاي
در حال توسعه به شدت در حال افزايش است.
اينگونه سردردها نه تنها زندگي شخصي، اجتماعي و شغلي افراد را مختل ميکند بلكه هزينههاي هنگفتي را نيز به آنها تحميل ميکند.
به گفته دانشمندان، تکرار حملههاي ميگرني و سردردهاي تنشي و ترس از تکرار آنها زندگي خانوادگي، روابط اجتماعي و شغلي بيش از
60 درصد مبتلايان را در کشورهاي در حال توسعه تحت تاثير قرار داده است.
علايم
ميگرن معمولي و کلاسيک سردردي عروقي است كه در اثر انقباض شديد رگهاي خوني مغز ايجاد ميشود. اين سردرد به آرامي شروع ميشود و بعد از مدتي دردهاي تپنده شديد در شقيقهها و پشت گوش بيمار را به مدت 2 تا 72 ساعت درگير ميکند که همراه با تهوع، استفراغ، تاري يا اختلال در ديد، سوزش و بيحسي دستها و پاهاست. پزشکان با جمعبندي علائم سردرد ميگرني معتقدند هر فردي که سردردهايش همراه علائم زير باشد مبتلا به سردرد ميگرني است:
1 سردرد ضرباندار که غالبا يک طرفه است (گاهي اوقات کل جمجمه درگير ميشود).
2 حساسيت بيش از اندازه به نور
3 تاري ديد
4 ايجاد حالت تهوع يا استفراغ
5 احساس ضعف و سستي در اندام فوقاني و صورت
اما سردرد تنشي بيشتر در افراد افسرده يا كساني كه مبتلا به اضطراب مزمن هستند، ايجاد ميشود. اين سردرد معمولا در اكثر ساعات روز وجود دارد اما به حدي نيست که مشكلي براي فعاليتهاي روزانه ايجاد كند. سردرد تنشي در پايان روز، زماني که فرد خسته است شديد ميشود و در سر احساس سنگيني ايجاد ميشود. برخي از پزشکان معتقدند سردرد تنشي نوع خاصي از ميگرن معمولي است.
چه بايد کرد؟
پزشکان و دانشمندان پس از سالها مطالعه و تحقيق روي بيماران دو نوع درمان براي انواع سردرد پيشنهاد ميکنند.
1 درمان پيشگيريکننده: براي کساني که سردرد آنها بيش از 3 يا 4 مرتبه در ماه تکرار ميشود و شدت دارد و به داروهاي تسکين دهنده پاسخ نميدهد يا باعث اختلال در زندگيشان ميشود دارو يا داروهايي به طور روزانه و به مدت چند ماه تجويز ميشود و سپس پزشک به تدريج ميزان دارو را کاهش ميدهد و در نهايت قطع ميکند. قطع ناگهاني دارو از سوي بيمار ميتواند باعث تشديد سردرد شود.
2 درمان حمله حاد سردرد: اين درمان براي از بين بردن سردرد در زمان بروز آن است. توصيه اصلي در اين نوع درمان، مصرف دارو در ابتداي سردرد است. ماهيت اين سردرد به گونهاي است که اگر در ابتدا موفق به قطع آن نشويم، تداوم مييابد و کمتر به دارو پاسخ ميدهد.
پژوهشگران و پزشکان معتقدند که بايد از داروهاي سادهتر براي برطرف كردن سردرد استفاده شود. از اين رو مصرف يک تا 3 قرص استامينوفن ابتداي سردرد ميتواند باعث تسکين آن شود. در غير اين صورت ميتوان از داروهاي ضدالتهاب غيراستروئيدي نظير پروفن، پيروکسيکام، مفناميک اسيد و ناپروکسن استفاده کرد.
متخصصان علم تغذيه باور دارند با تغذيه صحيح و مناسب ميتوان تا حد زيادي از حملات ميگرني و تنشي جلوگيري کرد. براي اين کار زمان و تمام اتفاقاتي که قبل و هنگام حملات رخ ميدهند را يادداشت كنيد. سپس با مطالعه اين دفترچه ببينيد چه چيزهاي مشتركي در اين حملات اتفاق ميافتد. اكنون با پرهيز از كارهايي كه باعث بروز حملات ميشوند ميزان آنها را اندكي كاهش دهيد.
اگر حملات ميگرني و تنشي در ساعات نزديك ظهر يا عصر رخ ميدهد، علتش گرسنگي است. براي جلوگيري از بروز حمله سعي كنيد با خوردن يك ميانوعده از گرسنه شدن جلوگيري كنيد.
اگر صبحها با سردرد از خواب بيدار ميشويد، سعي كنيد شبها قبل از خواب، کمي غذا بخوريد تا صبح گرسنه از خواب بلند نشويد. خوردن شكلات، ميوههاي ترش، لبنيات و فلفل ميتواند به بروز حملات ميگرني و تنشي کمک کند.
