در همين راستا يك برنامه پژوهشي در رابطه با چگونگي پيشگيري از سرطان مري در منطقه گنبدكاووس و سرطان معده در منطقه اردبيل از سال آينده به اجرا درميآيد.
با دكتر ملكزاده، رئيس این مركز به گفتوگو نشستهايم تا از اين برنامه و ساير برنامههاي مركز بيماريهاي گوارش و كبد مطلع شده و پيشرفتهاي به دست آمده در درمان بيماري گوارش و كبد بخصوص دستاوردهاي محققان ايران در پيوند كبد را براي شما خوانندگان بازگو كنيم.
اجراي برنامه پيشگيري از سرطانها با همكاري چه مراكزي انجام ميشود و به طور كلي چرا اين دو منطقه براي مراكز بينالمللي اهميت دارد؟
اين طرح با همكاري سازمان بهداشت جهاني، دانشگاه كمبريج انگلستان و سازمان ملي تحقيقات سرطان آمريكا و چند دانشگاه معتبر ديگر دنيا به صورت يك پروژه بينالمللي بزرگ اجرا خواهد شد. دليل اهميت مناطق گنبد كاووس و اردبيل براي مراكز علمي و تحقيقاتي دنيا اين است كه سرطانهاي معده و مري در اين دو نقطه كشور، بالاترين شيوع را دارند؛ بنابراين چنانچه اين احتمال وجود داشته باشد كه بتوانيم علل اين بيماريها را پيدا كنيم يكي از نقاط خوب دنيا، اين مناطق هستند.
دلايل بروز اين بيماريها در اين دو منطقه چيست؟
بخشي از دلايل بروز اين بيماري مربوط به اكولوژي، جغرافيا، آب و خاك است و بخشي ديگر نيز به آداب و فرهنگ مردم منطقه در روش تغذيه، نوع استفاده از سوخت، روش زندگي و فرهنگ ميزان استفاده از مسواك برميگردد؛ البته تاكنون بيش از 7 علت را در تحقيقات بهدست آوردهايم كه باعث افزايش اين سرطانها ميشود. همچنين جنبه ژنتيكي و نژادي، مصرف چاي بسيار داغ (در ابتلا به سرطان مري) استفاده از گوشت سوخته (در ابتلا بهسرطان معده)، نبود بهداشت كافي دهان، استفاده كمتر از سبزيجات و ميوه تازه و زندگي در شرايط نامناسب ازجمله دلايل ابتلا به سرطانهاي مري و معده در اين مناطق محسوب ميشود. معمولا سرطان در نقاط مختلف دنيا، علل گوناگوني دارد؛ به همين دليل اگر ميخواهيم از سرطان پيشگيري كنيم بايد ابتدا تحقيقات وسيعي را انجام دهيم چرا كه ما حداقل 10 سال تحقيق كرديم تا به اين دلايل برسيم و حداقل 10 سال ديگر هم نياز داريم تا اين تحقيقات به نتيجه مطلوب برسد.
مراكز معتبر علمي براي اجراي اين برنامه حمايتهايي هم انجام دادهاند؟
خوشبختانه با آمادگي مركز تحقيقات بيماريهاي گوارش و كبد و ساير مراكز علمي بينالمللي در حال حاضر يك تيم پژوهشي بسيار قوي در زمينه اين بيماريها در سطح دنيا ايجاد شده كه جزو گروههاي بسيار فعال در سطح بينالمللي به شمار ميرود.
برنامه تحقيقاتي اين دو سرطان در مركز تحقيقات گوارش و كبد دانشگاه علوم پزشكي تهران از سال 2000 ميلادي آغاز و طي 3 سال، برنامهها تدوين شد. سپس مطالعات پايلوت شروع شد و در حال حاضر حدود 7 سال است كه مطالعات اصلي آغاز شده و هماكنون به نقطهاي رسيدهايم كه بايد نتايج را به كار ببريم تا سرطانها را تشخيص داده و پيشگيري كنيم.
توصيههاي شما به هموطنانمان در اين مناطق چيست؟
به ساكنان اين مناطق توصيه ميشود سبزيجات و ميوهجات تازه مصرف كرده و هر روز مسواك بزنند و چاي را ولرم و در حجم كم مصرف كنند، هميشه سعي كنند آبآشاميدني سالم بنوشند و رژيم غذايي متعادل داشته باشند؛ چرا كه هم لاغري عوارض داشته و هم چاقي عارضههاي بسياري دارد. البته اين موضوعات كه چگونه در عمل بتوانيم فرد در معرض ابتلا را قبل از ابتلا به سرطان تشخيص دهيم يا پس از ابتلا در مرحله مناسب، سريع شناسايي و درمان كنيم، در ادامه اين مطالعات مورد بررسي قرار ميگيرند.
با توجه به نياز فراوان بيماران ايراني به پيوند كبد، درحال حاضر وضعيت اين پيوند در كشور را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
ملكزاده: مهمترين علت پيوند در ايران هپاتيتB است كه واكسيناسيون عليه آن در كشور آغاز شده و اميدواريم در 50 سال آينده هپاتيت B در ايران از بين برود
سالانه حداقل هزار نفر بيمار وجود دارند كه نيازمند پيوند كبد هستند. در اين راستا برنامه بسيار خوبي در بيمارستان شهيد نمازي شيراز وجود دارد. البته در شيراز با پيگيريهاي دكتر ملكحسيني، يك تيم بسيار قوي براي پيوند كبد در اين بيمارستان تشكيل شد كه شيراز را به عنوان يكي از فعالترين مراكز پيوند كبد تبديل كرده است. سالانه بيش از 250 مورد پيوند با نتايج بسيار خوب در اين بيمارستان انجام ميشود. پيوند كبد، هم از جسد(كاداور) و هم از فاميلهاي درجه اول صورت ميگيرد چرا كه كبد قابل رشد بوده و امكان جدا كردن تكههايي از آن وجود دارد.
در چه زماني پيوند كبد براي بيماران ضرورت دارد؟
زماني كه به هر دليلي عملكرد كبد دچار اختلال شود و اين اختلال برگشتپذير نباشد، پيوند كبد مطرح ميشود. در اغلب موارد كبد پيوندي از شخصي كه دچار مرگ مغزي شده و بستگان وي با اهداي اعضا موافقت كردند، تامين ميشود اما كودكاني كه دچار نارسايي مزمن كبدي ميشوند و نياز به پيوند كبد دارند، ميتوانند از والدين خود يا فاميل درجهيك كبد دريافت كنند.
در چنين شرايطي بعد از تعيين گروه خوني والدين و كودك سازگاري آنها با هم از نظر عروقي، والدين بررسي بيشتري ميشوند و قسمتي از كبد والد به كودك پيوند زده ميشود. بعد از گذشت مدتي كبد اهداكننده به اندازه طبيعي برميگردد و اين به دليل خاصيت دوباره بازسازيشدن بافت كبد است.
پيشرفت پيوند كبد در ايران قابل مقايسه با ساير مراكز بينالمللي هست؟
برنامه پيوند كبد ايران در دنيا موجب افتخار است؛ چون كه در تمام منطقه خاورميانه و شمال آفريقا برنامه ايران برجسته است. البته مراكزي هم در بيمارستان طالقاني مشهد و كرمان وجود دارند كه در آينده ميتوانند به مراكز مهمي تبديل شوند. مركز پيوند كبد شيراز در روز 2 تا 3 پيوند همزمان انجام ميدهد و يك مركز پيوند اعضاي ديگر با ظرفيت 400 تختخواب در شيراز در حال احداث است كه فكر ميكنم شيراز در آينده قطب بينظير پيوند اعضا در سطح منطقه خواهد شد.
چرا بيماران نيازمند پيوند كبد ميشوند؟
مهمترين علت پيوند در ايران ، هپاتيتB است كه واكسيناسيون عليه آن در كشور آغاز شده و اميدواريم در 50 سال آينده هپاتيت B در ايران از بين برود. البته حدود 2 ميليون نفر از قبل مبتلا به هپاتيت B شدهاند و در هر سال درصدي از آنها دچار نارسايي كبد شده و نيازمند پيوند ميشوند.
بيماريهاي مزمن، خود ايمن، سرطانهاي كبد و كبدچرب منجر به پيوند كبد ميشوند كه در صورت ريشهكني هپاتيت B، اين بيماريها جاي آن را خواهند گرفت. البته مهمترين و نوظهورترين عامل پيوند كبد، چاقي و كبد چرب هستند چرا كه يكي از علل نارسايي كبد، چاقشدن و افزايش قندخون است كه باعث كبد چرب ميشوند و رسوب چربي در كبد مانند اينكه چربي در خون رسوخ كند سكته قلبي ايجاد ميكند.
با توجه به پيشرفتهاي علمي ايران در عرصه پيوند كبد در حال حاضر باز هم نياز اعزام بيماران به خارج از كشور وجود دارد؟
نه! اصلا نياز به اعزام بيماران جهت درمان به خارج از كشور نيست، اما نكته قابل توجه اين است كه در خارج از كشور به دليل كمبود كبد قابل اهدا، به بيماران كبد نخواهند داد. از سوي ديگر، هزينه يك پيوند كبد در خارج از كشور 250 هزار پوند يا 400هزار دلار است كه اكثر ايرانيها قادر به پرداخت آن نيستند. خوشبختانه ظرفيت و توانايي درمان اين بيماري در كشور وجود دارد.
در حال حاضر با توجه به بروز دلايل جديد پيوند كبد، توصيههايتان به مردم چيست؟
باتوجه به ظهور عوامل جديد بيماري نارسايي كبد، افراد جامعه بايد وزن خود را متعادل نگه دارند و نبايد پرخوري كنند. همچنين بايد برنج، نان، شيرينيجات، سيبزميني و چربي كمتر استفاده كنند، هر هفته 5 روز و هر روز نيم ساعت ورزش كنند به نحوي كه در حين ورزش عرق كنند. البته اگر مردم دچار برخي بيماريها مانند چربي خون بالا ميشوند بايد هر چه زودتر به پزشك مراجعه كنند.