مقدس اردبیلی

ملا احمد بن محمد معروف به محقق و مقدس اردبیلی از علمای عظام اسلام در مذهب تشیع میباشد .

ایشان درقرن دهم هجری زندگی می کرد و یکی از فرهیختگان علم و دانش وفقه

و تقوی درزمان

خود بوده است. این مطالب را بیشتر نویسندگان و مورخان در آثار خود آورده اند و در مقام علمی و

دینی ایشان متفق القول هستند. ولی در معرفی زادگاه مقدس اردبیلی اختلاف نظر دیده می شود .

مورخ فقید مرحوم بابا صفری  در کتاب " اردبیل در گذرگاه تاریخ "، ایشان را اهل روستای نیار

نزدیک اردبیل دانسته و ماجرای معروف "کدخدا کریم " رابه روستای نیار منسوب می دانند .

در حالی که دانشمند گرانقدر آیت ا...موسوی ننه کران در کتاب " اردبیل و دانشمندان " آورده است

که کدخدا کریم اهل روستای نیارق بوده است و ماجرای مذکور در نیارق حادث شده است . که به

واقعیت نزدیکتر است چرا که در نیارق هنوز هم داستانهایی از این قبیل در رابطه با کرامات علامه

مقدس اردبیلی نقل می شود .

مرحوم بابا صفری داستانی از پدر مقدس اردبیلی بنام محمد آورده است که جای بسی تامل در رابطه

با زادگاه ایشان دارد . در اینجا داستان نقل شده در کتاب  " اردبیل درگذرگاه تاریخ " جلد سوم

صفحه 359 به رسم امانتداری  عیناً بیان می شود .

در این داستان در برخی روایتها بجای شهر نجف  شهر اصفهان آمده است . چرا که در زمان

صفویان ، بخصوص شاه عباس که معاصر زندگی پر بار مقدس اردبیلی بود ، مرکز حکومت بوده

است. منظور از آوردن داستان روشن ساختن زادگاه مقدس میباشد. در داستان ذکر شده ، محمد پدر

مقدس سیبی را از آب میگیرد و میخورد . راقم سطور در مورد حلالیت خواستن ایشان  و رفتن به

نجف یا اصفهان بحثی ندارد ، بلکه بحث بر سر آن سیبی است که زادگاه مقدس و پدرش را مشخص

می کند. در لغتنامه مرحوم دهخدا در مورد شهر اردبیل چنین آمده است " ابو عون در ذیج خویش

آرد : طول آن ( اردبیل ) 73درجه و نیم و عرض آن 38 درجه است و آن شهریست بسیار بزرگ

و من آنرا در سنه 617 هجری قمری دیدم و آن در فضایی گشاده بنا شده و نهرهای پر آب در ظاهر

و باطن آن روانست و با این حال درختی میوه دار در آن و نواحی آن دیده نمی شود . با وجود صحت

هوا و عذوبت آب و جودت ارض ، اگر درختی از این قبیل در آن غرس کنند توفیق نیابند و این

شگفت آور و سبب آن مخفی است و میوه ها را از ورای جبل از نواحی که در مسافت یک روزه

راه یا کما بیش واقعند بدانجا آرند و بین آن و بحر خزر دو روزه راه است ."

با این اوصاف – که در بیشتر کتابها نیز آمده است – در آن زمان هیچ درخت میوه داری در اردبیل

و اطراف آن از جمله نیار، وجود نداشته است و اوضاع و احوالی که در داستان" محمد " آمده است،

بیشتر با روستای نیارق که در حاشیه جنگل ،رودخانه،چشمه های طبیعی و مساعد برای درختان

میوه دار – که هنوز هم باغهای زیادی در آن و نواحی آن دیده میشود- مطابقت دارد.

دلیل اینکه چرا روستای نیار بجای نیارق زادگاه مقدس اردبیلی گفته شده اینست که اولاً : نام نیار و

نیارق -  که در زبان محلی " نیارا " خوانده می شود – خیلی شبیه به هم است و خیلی ها در

تشخیص نام این دو محل هنوز هم به مشکل بر می خورند. دلیل دوم اینست که نیار بخاطر قرار

گرفتن در نزدیکی شهر بزرگ و معروفی مثل اردبیل ، بیشتر از نیارق معروفیت داشته است.

پس نتیجه گیری می شود که مرحوم مقدس اردبیلی اهل روستای نیارق از توابع شهرستان نمین

که در 30 کیلو متری شرق اردبیل قرار گرفته است ، می باشد . وی در سال 993 هجری وفات

یافته و مزار مبارک ایشان در جوار مرقد مطهر امام علی (ع) در شهر نجف می باشد .