نوروز در تاريخ ايران باستان

 حضرت آيت الله محمد رضا مداحي آملي از معدود علمايي است که علاوه بر تسلط در علوم متداول حوزوي با تاريخ ايران باستان نيز آشنايي کامل داشته ودر اين خصوص صاحبنظر و صاحب تاليفاتي است. او به مدت 25 سال سابقه تحصيل در حوزه به خصوص حوزه علميه قم را داشته و در اين مدت از محضر اساتيد بي بديل، نظيرآيات عظام بروجردي، گلپايگاني ،ميزراهاشم آملي و...استفاده کرده است. نامبرده ازعنفوان جواني وابتداي تحصيل، به تاريخ ايران نيز علاقمند بوده وبا عنايت به استعداد ويژه باکمترين امکانات و بدون گذراندن دوره خاصي، مطالعات خود را در اين رشته ادامه داده است.
آيت الله مداحي ضمن سابقه طولاني تدريس و تحقيق علوم اسلامي هم اکنون  در شهر آمل به وعظ وخطابه و نگارش کتب و مقالات ديني اجتماعي و... خصوصا ايران  باستان،اشتغال دارد
کتاب هاي زير از آثار اوست:
اختران جاويد ومشاهير آمل (3جلد)، محبت در سيماي بهشتيان ، رساله در خوي زشت،اعتصام و باريخ ،آمل در گذر تاريخ،در جست وجوي حقيقت، فرزانگان اسلام و فرزانگان باستان مازندران (در دست چاپ) پيدايش غني ترين ادبيات جهان، ادبيات طبري(در دست چاپ) و...
يا مقلب القلوب والابصار            يا مدبر الليل و النهار
يا محول الحول و الاحوال                    حول حالنا الي احسن الحال
مي گويند اول کسيکه درباره ستارگان و چگونگي سير کهکشانها بحث و مطالعه کرده بطليموس حکيم بوده که با غريزه خدادادي خود در جستجوي حرکت و نظم ستارگان بررسي دقيق کرده و همه را نوشت که آن نوشته ها به نام کتاب "المجسطي" معروف است. پس از او دانشمندان رياضي دان دنباله بررسيهاي او را گرفته اند که به نام علم نجوم يا دانش ستارگان ناميده اند که امروزه فيزيک اختري ناميده اند.  علماي نجوم ستارگاني که در شبها با دقت مورد مطالعه قرار داده و آنها را شمرده اند- البته با چشم غير مسلح- آنها راحدود شش هزار بالغ دانسته و براي هرکدام  شکلي را قائل شدند و آنها را به نام برج نامگذاري کرده اند و برجها را شاعر به صورت شعر درآورد:
برج ها ديدم که از مشرق برآورده اند سر:
جمله در تسبيح در تهليل حي لايموت
چون حمل چون صور چون جوزا و سرطان اسد
سنبله ميزان عقرب قوس جدي دلو حوت
علماي نجوم يا به قول امروز دانشمندان فيزيک اختري انها را بعقيده گذشته ستارگان ثوابت مي گفته اند و ستارگان بسيار که در وسط اين برجها مي مانده اند آنرا يکماه مي خوانده اند.  دانشمندان پارس افتاب را که ميان اين برج ها مي ماند يک ماه به حساب مي آورده اند که شش ماه آفتاب 31 روز و پنجماه 30 روز و يک ماه 29 روز و 6 ساعت بود که هر چهار سال چهار شش تا 24 مي شود که آن سال را کبيسه خوانده اند.  يعني شش ماه 31 روز و شش ماه ديگر 30 که سال پارسي 365 روز مي شود. دانشمندان عرب چون بيشترين دسترسي را با ماه داشته اند و شبهاي مهتابي زياد دارند گردش ماه را در اين برجها يک ماه گرفته اند که يک ماه قمر 30 روز در برج مي ماند و ماه ديگر 29 روز و 12 ماه را يکسال نجومي به حساب آورده اند که جمعا 355 روز مي شود. دانشمندان ترک ستارگان هشتگانه را که در برجها سير مي کرده اند به نام سکزيلدوز سکز هشت ويلدوز ستاره آن را براي خود سال قرار داده اند.  دقيق ترين سال و ماه، سال و ماه طبري بوده که منجمين نيز در تقويم مفصل نوشته اند.
يکي از پادشاهان بزرگ ايران جمشيد جم است که از سلسله پادشاهان هخامنشيان است. اين پادشاه آن قدر دانش دوست و دادگستر بود که پادشاه عرب خونخوار ضحاک ملعون او را گرفته و زنده پوست کند و کشت تنها به خاطر حسد. جمشيد جم از خود آثار سازنده را از آداب و رسوم به يادگار گذاشت. از جمله فرمان داد در اول اعتدال بهاري آن موقع درختان لباس سبز را مي پوشانند و دشت کوه ها همه چمن و سبزه زار و شکوفه گل مي شوند و طبيعت با اعتدال بهاري مي شود که نه گرم و نه سرد هميشه بهار فرمان داد همه ملت اول فروردين را روز نو يا نوروز جشن شادماني بگيرند و همه مملکت پر از شادي گردد و نمايندگان مختلف مردم به عنوان سلام و ديد و بازديد به حضور او برسند که هنوز به نام عيدنوروز معروف است.
در اسلام نيز بنا به تمثيل آنچه خوبان همه دارند تو تنها داري تمامي خوبي ها و شادي ها را در خود گرد آورده از جمله عيد نوروز را که آثار پسنديده صله رحم و زيارت ديگران و برطرف شدن خشم و کينه و کسالت در آن بود آن را به طور قاطع پسنديده و امضا کرده تا آنجا که دستور و فرمان دعا آمده که روح و روان انسانيت را با آن بالا برند و ارجمند سازند.  در مفاتيح الجنان شيخ عباس قمي و ساير کتاب هاي دعا و ثواب الاعمال درباره عيد نوروز عجم چقدر دستورها و دعا و نمازها را نوشته اند و آداب و رسوم ها را بيان کرده اند.
عيد نوروز پارسيان آنقدر در اسلام ارج و منزلت دارد که چندين نمونه بيان مي شود:
1-ائمه ما فرموده اند موقعيکه سال به اول ساعت تحويل به فروردين رسيد  مطابق 360 مرتبه براي هر روز يا 30 مرتبه يا 12 مرتبه مرتبه اين دعا را بخوان   
يا مقلب القلوب والابصاراي خداوندي که قدرت داري دل و ديده را دگرگون نمايي
 يا مدبر الليل و النهاراي قدرتي که تدبير شب  و روز با تو است
يا محول الحول و الاحوال    اي خدايي که هر لحظه جهان را به يک حال در مي آوري
حول حالنا الي احسن الحال  زندگي ما را به بهترين حال در بياور
2-معلي بن حنيس غلام امام صادق (ع) روايت مي کند که امام به من فرمود: اين روز عيد نوروز مبارک است و اين عمل ها را انجام بده که در مفاتيح الجنان و ساير کتاب ادعيه نوشته است.
3-از جهتي امام علي(ع) اين روز عيد نوروز را در کوفه استقرار حکومت خود يا حکومت پابرهنه ها برگزيد و اختيار نمود.
چنان که شاعر پارسي زبان مي گويد
عيد نوروز عجم دارد شرافت بهر آن       کو بود روز جلوس شاهي سلطان جور
پايتخت مرتضي در کوفه شد عيد عجم      زين سبب دارد شرافت بهر آن اندر جهان
در قرون اخير نيزاين عيد مورد توجه بسياري از متفکرين و دانشمندان بزرگ جهان قرار گرفته. در سايت اينترنتي مرحوم پرفسور محمود حسابي اين دانشمند کم نظير فيزيک تاريخ معاصرنقل شده که ايشان در ايام تحصيل در اروپا در يکي از ايام نوروز جشني را ترتيب داده واز اساتيد ودانشمندان بزرگ فيزيک آن زمان من جمله پرفسور انيشتين دعوت بعمل آوردند، وليکن به جاي هفت سين متداول، هفت سيني از اصول وواژه هاي فيزيک را درآن قراردادند، که در اين خصوص استاد ايشان انيشتين ضمن تعجب، در اين خصوص وفلسفه هفت سين سوال کردند که ايشان در پاسخ فرمودند اين عيد باستاني و اسلامي ماست. انيشتين خيلي فکر کرد سپس گفت آيا براي اين جشن آهنگي وجود دارد؟ گفت بلي. انيشتين گفت چون ويولون من فعلا  خراب است شما درصورت امکان آهنگ را بنوازيد. پروفسور حسابي در هنگام نواختن آهنگ مشاهده کرد که اوچشمان خود را بسته وبه حالت خلسه فرو رفته است که بعد از اين کار آنقدر انيشتين به وجد آمده بود که مرتب آهنگ هاي اصيل ديگري را درخواست مي کرد و فرمود اين جشن وآهنگ ايراني بسيار زبان دارد پر از مطالب است تا آنجا که انسان را در ابديت گم مي کند، و سپس اضافه کرد که تا شما در اينجا هستيد اين جشن را برپا داريد.

نويسنده : آيت الله محمد رضا مداحي آملي