خسته از فرم هاي كج و معوج و سيمان و آهن و دود، كوفتن زنگها و اونيفرم شهرنشيني و پچ پچ مردماني كه هياهويي در سرت مي آفرينند و سر آخر در پسين روز دود آلود و غبار گرفته به چار ديواري يورش مي بري كه به آن هم خانه مي گويند و باز هم صداي مته بر آسفالت خيابان و باز هم ...
گاه كه پا به راه سفر مي گذاري در ميان دشتهايي فراخ درختاني استوارند و در ميانش خانه هايي و مردماني بر لب رود به تلاش مشغول و آناني كه زمين شخم مي زنند، و گاه نان و پنيري و آن طرف تر سبزي دشتها بيداد مي كند و اسبهايي روان و سگ گله پارس مي كند و طنين ناي چوپان در جانت رسوخ ، آن جا روستاست كه گاه ماندگاريش به صدها سال در طول تاريخ مي رسد.
گيلان سرزميني است كه رنگها در طبيعت شالي و دريا جنگل و باران به گونه اي نقش شده اند كه ديگر نامش با گردشگري در آميخته و مردمانش نيز بدين وصف به ميهمان نوازي آشنا و تاريخ و فرهنگش خبر از قرنها پيش دارند.
مي گويند عالم هنر ، عالم مهيج و شگفت انگيزي است كه همتا ندارد و قوانين عجيب و شگفتيهاي خاص خود را دارد و براي لذت بردن از آن بايد كه ذهني آزاد داشت و در گيلان اثري از هنر معماري زنده شده به نام 'موزه ميراث روستايي' كه رسيدن به آن ذهن را از هر ترديد و تشويشي رها مي كند.
از رشت كه به سمت جاده اي جديد بنام لاكان كه راهي مي شوي پس از طي 25كيلومتر مسيري روياگون به اثري بي همتا در عالم هنر و معماري خواهيد رسيد؛ موزه ميراث روستايي بنا شده در جنگل هاي گيلان.
تنها در وصفش همين كافي كه سازه هايي چند از سالياني دور، برآمده از معماري متفاوت روستاييان نيك انديش گيلاني توسط دانش آموختگاني خوش ذوق - با عشق به فرهنگ ،آيين و زندگي پيشينيان خويش - واچيني، به جنگلهاي سراوان منتقل شده ، دوباره چيني و به سبك روستاهاي 9گانه با همان معماري و زندگي به همان سبك بطور زنده در جلوي چشم گردشگران تصوير شده و همچنان در حال انجام است.
دكتر محمود طالقاني موسس و بنيانگذار موزه ميراث روستايي گيلان كه خود زاده همين سرزمين سراسر فرهنگ است مي گويد: انديشه ايجاد موزه براي نخستين بار چند هفته پس از زمين لرزه خرداد 69مطرح شد.
وي ادامه مي دهد: برپايي موزه ميراث روستايي گيلان يكي از معدود تلاشهايي است كه با هدف ثبت، مستند كردن و بازسازي بخشي از ميراث مادي و معنوي مردمان اين سرزمين صورت گرفته تا اهالي امروز گيلان زندگي گذشته نزديك خويش را در آن بازيابند و از اين رهگذر ساكنان ديگر مناطق كشور و شايد دنيا به احوال پرسي آنان بيايند.
وي مي افزايد: كم آگاهي مردم نسبت به گذشته نزديك شان به طرق مختلف تهديد كننده آينده فرهنگي – اجتماعي و حتي سياسي – امنيتي آنان خواهد بود و در اين ميان موزه ميراث روستايي با توجه به گسست نسلها فضايي براي اشنايي با فرهنگ اجدادي و آشتي دادن نسلها فراهم كرده تا بار ديگر اهل سرزمين خويش شوند.
وي معتقد است: ثبت، بازسازي ، نوشتاري و ديداري كردن ميراث مادي و معنوي زندگي گذشته نزديك مردمان سرزمين ايران براي تداوم و پايداري و آشنايي نسلهاي آينده اين مرز و بوم با آن امري ضروري و اجتناب ناپذير است.
در نيمه اسفند 89 در مراسم رونمايي از سه كتاب از دستاوردهاي موزه ميراث روستايي گيلان كه در فرهنگستان هنر برگزار شد و معاون رئيس جمهوري و رئيس سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري در پيامي در صفحه نخست اين كتابها اين موزه را از افتخارات نظام جمهوري اسلامي در حوزه فعاليتهاي ميراث فرهنگي كشور دانست.
در اين پيام آمده است: حوزه فرهنگي، معماري و كشاورزي گيلان از متنوع ترين و غني ترين حوزه هاي ميراث فرهنگي كشور است و به همين لحاظ مستندسازي اين ميراث با هدف ماندگاري آن در اولويت برنامه هاي مطالعاتي و تحقيقاتي اين پروژه قرار دارد كه نتايج آنها بتدريج به صورت گزارشهاي علمي و كتاب چاپ و منتشر مي شود.
در اين مراسم كه از سوي فرهنگستان هنر كشور و پژوهشكده تحقيقات كاربردي فرهنگ ايراني دانشگاه تهران و با حضور انديشمندان و صاحب نظران در حوزه معماري برگزار شد، از كتابهاي خانه موسوي، خانه محتشم طلب و خانه اميني حاصل بخشي از فعاليتها و پژوهشهاي علمي موزه ميراث روستايي گيلان رونمايي شد.
اين سه كتاب با هدف مستند سازي و ماندگاري دانش طراحي و ساخت مجموعه هاي مسكوني حوزه هاي فرهنگي و معماري 9گانه گيلان كه در موزه ميراث روستايي به نمايش درآمده ، تهيه شده تا گام موثر و مفيدي در معرفي معماري بومي روستايي گيلان بويژه فن و دانش ساخت بناها كه يكي از اهداف اصلي اين پروژه بزرگ ملي است برداشته شود.
دكتر محمود طالقاني ناظر پروژه ملي موزه هاي روستايي و عشايري كشور مي گويد: با تفاهمنامه اي كه ميان فرهنگستان هنر و پژوهشكده تحقيقات كاربردي فرهنگ ايراني دانشگاه تهران به امضا رسيده قرار است يك مجموعه 9جلدي مربوط به 9 حوزه فرهنگي و معماري گيلان منتشر شود كه پژوهشكده وظيفه تبيين و فرهنگستان چاپ آن را به عهده دارد.
وي افزود: تاكنون دو كتاب به نام خانه موسوي و خانه محتشمي طلب به چاپ رسيده و جلد سوم از اين مجموعه به نام خانه موسي زاده در دست چاپ است.
مطابق مطالعات و نتايج تحقيقات اوليه موزه ميراث روستايي گيلان؛ حوزه فرهنگي – معماري گيلان بدون در نظر گرفتن تقسيمات كشوري و سياسي به 9حوزه فرهنگي – معماري دسته بندي شد.
تقسيم بندي اين حوزه ها بر اساس عوامل زيست محيطي (توپوگرافي ، اقليم و ...)، نوع فعاليت كشاورزي، فرهنگ ( گويش و زبان و ...) ، مذهب و نوع معماري روستايي صورت پذيرفته كه هر يك از اين حوزه ها در قالب يك روستا در موزه ميراث روستايي گيلان بازسازي مي شود.
اميد كه دانش نانوشته معماري روستايي گيلان با انتشار اين كتابها ماندگار و گامي در راستاي حفظ و تداوم فرهنگ در ميان آيندگان قرار گيرد