توضيح روش: روش پيشگيري اورژانس از بارداري (Emergency Contraception)، روشي است كه خانم ها با استفاده از آن مي توانند درصورت استفاده نكردن از روش هاي مطمئن پيشگيري از بارداري و یا هرموردی که احتمال بارداری ناخواسته پس از تماس جنسی را داشته باشد، تا 120 ساعت از بارداري پيشگيري كنند. اين روش توسط کارکنان بهداشتی آموزش دیده ارايه میگردد. بدليل درصد بالاتر شكست اين روش و مداوم نبودن مصرف آن در مقايسه با ساير روش هاي مطمئن، فقط بايد در موارد مشخص از آن استفاده كرد.
مكانيسم عمل: دقیقا معلوم نیست، ولی در موارد زیر تقسیم بندی می شود:
1. پيشگيري از تخمك گذاري
2. تاخير در تخمك گذاري
3. اختلال در اندومتر
4. اختلال در نفوذ اسپرم
5. اختلال در حركت لوله ها
6. اختلال در لقاح
شايان ذكر است كه در اغلب موارد مجموعه اي از اين مكانيسم ها مانند اختلال در تخمك گذاري و تغيير موكوس سبب كاهش قدرت نفوذ اسپرم و كمتر شدن احتمال لقاح مي شود.
اثر بخشي:اثربخشي روش اورژانس پيشگيري از بارداري با قرص هاي لوونورجسترل حدود 99% و با استفاده از قرصهاي تركيبي، حدود 97% و ميزان حاملگي با استفاده از اين روش درصورت استفاده از قرص هاي لوونورجسترل (0.75 ميلي گرم لوونورجسترل در هر قرص) حدود 1% و با استفاده از قرص هاي تركيبي حدود 3% گزارش شده است. اثربخشي اين روش با فاصله زماني تماس جنسي تا آغاز استفاده از روش ارتباط قابل توجهي دارد. هر چقدر فاصله زمانی تماس جنسي تا آغاز استفاده از روش كوتاه تر باشد، اثربخشی آن بیشتر خواهد بود.
عارضه ها و چگونگي برخورد با آن ها: تهوع واستفراغ حين مصرف: ميزان تهوع و استفراغ با استفاده از قرص هاي تركيبي به ترتيب حدود 50% و 20% بوده كه اين عوارض با استفاده از قرص هاي لوونورجسترل به حدود 20% و 6% كاهش مي يابد. بهتر است قبل و 6-4 ساعت پس از مصرف هر دوز EC از یک داروي ضد تهوع مانند ديمن هيدرینات يا ديفن هيدرامين استفاده شود. قرص ديمن هيدرينات 50-25 ميلي گرم 4-3 بار در روز يا قرص (شربت) ديفن هيدرامين 50-25 ميلي گرم (4-2 قاشق غذاخوري كوچك) كه مصرف دوز اول آن نيم ساعت قبل از خوردن قرص EC و دوزهاي بعدي (درصورت نیاز) با فاصله هاي 6 ساعته پس از آن است، در كاهش شدت تهوع و استفراغ موثر است.
1.اختلال قاعدگی: ممكن است كه قاعدگی بعدی چند روز زودتر يا ديرتر آغاز شود، طول مدت آن تغيير يافته و تغيير در مقدار خونريزي ايجاد شود. فرد باید در مورد بی خطر بودن اين مسئله آگاهی داشته باشد.
2.سردرد و سرگيجه.
موارد منع مصرف: تقريبا همه افراد مي توانند از اين روش استفاده كنند. موارد منع مصرف استفاده از اين روش براي انواع قرص هاي در دسترس به شرح زير است:
|
قرص لوونورجسترل
|
قرص هاي تركيبي
|
|
پورفيري حاد فعال
بيماري فعال و شديد كبد درحال حاضر
بارداري (بدليل بي اثر بودن و نه خطر براي جنين)
خونريزيهاي غيرطبيعي و تشخيص داده نشده دستگاه تناسلي
|
بارداري (بدليل بي اثر بودن و نه خطر براي جنين)
موارد منع مصرف استروژن، میگرن کلاسیک، ترومبوز وریدهای عمقی(DVT)
|
افرادي كه مي توانند از اين روش استفاده كنند: دقت در اين نكته بسيار مهم است كه این روش نباید مورد استفاده دائم قرار گیرد و لازم است که کاربرد آن درصورت وجود تماس جنسي محافظت نشده، به موارد خاص زير محدود گردد:
• استفاده نكردن از كنتراسپتيوها
• تجاوز
• وجود شرايط نشان دهنده استفاده نادرست يا شكست روش پیشگیری از بارداری همراه با داشتن تماس جنسی مانند:
1. پارگي كاندوم
2. خارج شدن كاندوم
3. فراموشي خوردن قرص تركيبي براي سه نوبت
4. فراموشي خوردن قرص شيردهي به مدت بيش از سه ساعت[1]
5. تاخير بيش از دو هفته در تزريق آمپول DMPA
6. تاخير بيش از سه روز در تزريق آمپولهاي تركيبي
7. استفاده نادرست از روش طبيعي
8. خروج IUD در زماني بجز دوران قاعدگي
9. استفاده از روش طبيعي يا منقطع با شك به تماس جنسی كه مي تواند منجر به بارداري گردد.
زمان شروع و چگونگي استفاده از EC: اگر بيش از 120 ساعت از زمان نزديكي مشكوك نگذشته باشد (مصرف اولين دوز اين روش بايد حداكثر در فاصله زماني 120 ساعت از تماس جنسي مشكوك صورت گيرد)، داوطلب مي تواند با کاربرد يكي از روش هاي زير از حاملگي ناخواسته جلوگيري كند:
1. قرص لوونورجسترل، دو عدد یک جا در اولین فرصت،
2. قرص LD، 4 عدد در اولين فرصت وچهار عدد 12 ساعت بعد،
3. قرص تري فازيك، 4 عدد قرص سفيد در اولين فرصت و چهار عدد قرص سفيد 12 ساعت بعد ( قرص هاي مرحله سوم).
نكته: درموارد تجاوز جنسي، خدمتEC به فرد ارائه شده و سپس ارجاع به مراکز تخصصی برای بررسي ازنظر STIs و مسايل ديگر توصیه می گردد.
تذکرهاي حین مصرف:
1. باید قرص ها در اولین فاصله زمانی ممکن پس از تماس جنسی محافظت نشده خورده شود تا بهترین اثربخشی را ایجاد نماید. بهتر است كه قرص ها باشکم خالی خورده نشود
2. درصورت استفراغ تا دو ساعت پس از استفاده از روش، خوردن مجدد قرص ها ضروري است.
3. حداكثر دفعات مجاز استفاده از اين روش در هر سيكل قاعدگي يك بار است. آموزش كاربرد صحیح این روش ضروري بوده و بايد تاکید شود که این روش می بایست در حداقل دفعات ممکن در طول دوران باروری استفاده گردد. مجاز بودن مصرف یکبار از اين روش در هردوره قاعدگی دلیلی برتایید مصرف آن درهردوره قاعدگی به عنوان روش پیش گیری از بارداري نیست.
4. اثربخشي اين روش با استفاده از فني تويين و ريفامپين كاهش مي يابد. در صورت استفاده همزمان از اين داروها بايد مصرف قرص لوونورجسترل به ميزان 100% (در هر دوز دوعدد) افزايش يابد.
5. با توجه به اينكه افزايش تعداد تماس هاي جنسی بدون محافظت، اثربخشی روش را کاهش و احتمال حاملگي را افزايش مي دهد، يك خانم نبايد در صورت داشتن چند تماس جنسي محافظت نشده در طول يك دوره قاعدگي، چند بار از روش پيشگيري اورژانس از بارداري استفاده نمايد و براساس موارد مطروحه در بند 3، استفاده از اين روش در هر دوره قاعدگي فقط براي يك نوبت مجاز خواهد بود.
دلايل اختصاصی مراجعه به مرکز ارائه خدمت: اين روش مي تواند باعث تغيير در زمان قاعدگي بعدي شود. معمولا اين تغييرات كم بوده و قاعدگي چند روز زودتر يا ديرتر اتفاق مي افتد. اگر تاخير قاعدگي بيش از 7 روز شود، بايد احتمال بارداري را در نظر داشت. در اين صورت بررسی فرد و معرفی برای انجام تست بارداری (ترجیحاβ-HCG) ضرورت دارد. حاملگی هم زمان با روش: با توجه تراتوژن نبودن اين روش براي جنين، در صورت وقوع حاملگی، نیازی به ختم آن نخواهد بود.
