سرطان پستان از جمله شايعترين بيماريهاي زنان است كه باعث خسارتهاي فردي، خانوادگي و اجتماعي فراواني ميشود. شناخت علامتها و اقدامات لازم براي تشخيص زودرس و درمان به موقع ميتواند نقش مهمي در جلوگيري از عوارض اين بيماري داشته باشد، اگرچه ممكن است سرطان در هريك از اعضاي بدن انسان ايجاد شود ولي سرطان پستان بيش از ساير انواع سرطانها باعث گرفتاري و مرگ زنان ميشود.
نكتهي مهم دربارهي سرطان پستان اين است كه راههاي سادهاي براي تشخيص به موقع آن وجود دارد كه همه زنان ميتوانند با فراگرفتن آنها به سلامتي خودشان كمك كنند.
چرا سرطان پستان اهميت دارد؟
الف – تشخيص دير رس سرطان پستان چه خطري دارد؟
- سرطان پستان از شايعترين سرطانهاي زنان است، در صورت عدم تشخيص و عدم درمان به موقع، بدون استثناء فرد مبتلا را به كام مرگ خواهد كشاند.
- در صورت تشخيص سرطان پستان در مراحل اوليه و انجام درمان مناسب، طول عمر بيش از 90 درصد از مبتلايان بالا خواهد رفت. در اين مرحله امكان برداشت قسمتي از پستان يا جراحي وجود دارد، بنابراين با حفظ پستان هم از لحاظ ظاهري و عملي و هم از نظر رواني كمك بزرگي به بيمار خواهد شد.
- بدن مااز اجزايي بسيار كوچك به نام سلول ساخته شده است كه سلولها تكثير ميشوند تا جانشين سلولهاي پير و مرده شوند. تكثير سلولها در كودكان باعث رشد بدن ميشود.
- هرگونه افزايش و تكثير غيرطبيعي سلولي را تومور ميگويند، ولي تمام تومورها سرطاني نيستند. تعداد زيادي از تومورهاي پستاني كه مورد تكهبرداري قرار ميگيرند غيرسرطاني (خوش خيم) هستند.
- برخلاف تومورهاي خوش خيم، اگر تومورهاي بدخيم به طور زودرس تشخيص داده نشوند و درمان نگردند، بدون وقفه رشد كرده و جاي سلولهاي سالم را ميگيرند و ممكن است از راه جريان خون يا سيستم لنفاوي به ساير نقاط بدن بروند.
- تنها راه تعيين اينكه توموري خوش خيم است يا نه، آزمايش ميكروسكوپي سلولهاي آن است كه اختلاف آن را با سلولهاي سرطاني نشان ميدهد.
ب – ساختمان و تغييرات طبيعي پستان چگونه است؟
- پستان از غدد مترشحه شير و چربي تشكيل شده است. زنجيرههاي غدد لنفاوي زيربغل و كنار جناغ سينه با پستان در ارتباط هستند. پستان طبيعي در لمس ناهموار است.
- قوام پستان در افراد مختلف متفاوت است و حتي قوام آن در طي يك دوره عادت ماهيانه متغير است.
- اندازه و شكل ظاهر پستان به خصوصيات ارثي و وزن شخص بستگي دارد. دوپستان ممكن است از نظر اندازه كمي متفاوت باشند.
- تيرگي رنگ نوك پستان و هالهي اطراف آن در اشخاص مختلف متفاوت است. ممكن است از هنگام بلوغ نوك پستانها كمي فرو رفته باشد.
- در مراحل مختلف زندگي زنان بطور طبيعي در پستانها تغييراتي ايجاد ميشود.
بلوغ و عادت ماهانه: تحت تأثير هورمونهاي زنانه پستانها رشد ميكنند. ممكن است قبل از عادت ماهانه و در حين آن تورم و درد مختصر در پستانها وجود داشته باشد كه پس از پايان خونريزي اين علائم برطرف ميشوند.
حاملگي: پستانها بزرگ و متورم ميشوند و وظيفه شيردهي به انجام ميرسد.
يائسگي: پستانها كوچكتر شده و حالت نرم و افتاده پيدا ميكنند. پوست پستانها ممكن است چروكيده شود.
تغييرات وزن بدن: پستانها در هر سني با تغييرات وزن بدن كوچكتر يا بزرگتر ميشوند.
- توجه به اين نكته ضروري است كه تغييرات طبيعي در هر دو پستان معمولاً به صورت همزمان و قرينه اتفاق ميافتد.
پ- علائم احتمالي ابتلا به سرطان پستان چيست؟
- توده شايعترين علامت سرطان پستان ميباشد كه در اغلب موارد توسط خود بيمار بصورت اتفاقي يا در معاينه كشف ميشود.
- تودههاي مشكوك به سرطان. در لمس به صورت سفت ياسخت احساس ميشوند. حركت نميكنند و به قسمتهاي اطراف خود چسبيدهاند. منفرد و بدون درد هستند.
- ترشحات پستاني كه شك به سرطان را افزايش ميدهد؛ شامل:
1- ترشحات خوني يا آبكي .
2- ترشحاتي كه خودبخود و بدون فشار خارج ميشوند.
3- ترشحاتي كه از يك پستان و از يك مجراي نوك پستان خارج ميشود.
4- ترشحاتي كه همراه باغدهاي در پستان باشند.
5- ترشحات پستان پس از يائسگي .
- تغييرات پوست پستان به صورت فرورفتگي و يا كشيدگي پوست پستان به دنبال سرطان پستان ايجاد ميشود. در بعضي موارد چسبندگي تومور سرطاني به قسمت زير پوست باعث تغيير شكل پستان ميشود.
- ايجاد زخم در پوست و ورم در پوست پستان و شبيه شدن به پوست پرتقال، نشانه پيشرفت بيماري است.
- تغييرات نوك پستان به شكل فرورفتگي، قرمزي، پوسته پوسته شدن همراه با خارش، انحراف يا هر تغييري در نوك پستان مهم است. در بعضي از افراد سالم فرورفتگي نوك پستان از ابتدا وجود دارد اما اگر اين فرورفتگي قبلاً وجود نداشته و بعداً ايجاد شده است ميتواند نشانه وجود غدهاي در زيرنوك وهاله پستان باشد.
- گاهي اوقات به علت بزرگي بيش از حد يك تومور، پستان در يك طرف بطور واضحي بزرگتر از طرف مقابل ميشود. البته اندازه دوپستان در افراد سالم نيز كاملاً مشابه نيست ولي بزرگي يك پستان نسبت به طرف ديگر كه اخيراً ايجاد شده بايد مورد توجه قرار گيرد و با انجام معاينه از عدم وجود غده و سلامت پستان مطمئن شد.
گاهي اوقات تنها علامت سرطان پستان ميتواند بزرگ شدن غدههاي لنفاوي زيربغل باشد كه به شكل تودههاي سفت در زيربغل لمس ميشود.
ت – احتمال ابتلا به سرطان پستان در چه زناني بيشتر است؟
- گرچه همهي زنان در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان قرار دارند. ولي در بعضي از زنان اين احتمال بيشتر است.
- اگر زني يك يا تعدادي از شرايط زير را داشته باشد. خطر ابتلا به سرطان پستان در او بيشتر است.
- اگر سابقه سرطان پستان در خانواده و بستگان نزديك او مثل مادر، خواهر، دختر، خاله، عمه، مادر بزرگ وجود داشته باشد.
- اگر زايمان نكرده باشد.
- اگر اولين زايمان او بعد از 30 سالگي باشد.
- اگر اولين قاعدگي او قبل از 12 سالگي رخ داده باشد.
- اگر بعد از سن 55 سالگي يائسه شده باشد.
- اگر بعد از يائسگي چاق شده باشد.
- اگر سابقه برخي از بيماريهاي خوش خيم پستان راداشته باشد.
- اگر سابقه تابش اشعه زياد به قفسه سينه را داشته باشد.
- سابقه ابتلاي قبلي به سرطان در ساير قسمتهاي بدن مانند: سرطان تخمدان، رحم، روده بزرگ و ... را داشته باشد.
- از ميان عوامل ذكر شده سابقه سرطان در يك پستان و يا در خواهر و مادر از بقيه مهمتر هستند.
چه راههايي براي تشخيص سرطان پستان وجود دارد؟
الف – براي مقابله با سرطان پستان چه كاري ميتوان انجام داد؟
- پستان يكي از اعضاي مهم بدن است كه لازم است به آن توجه شود. ممكن است بيماريهاي مختلف از جمله سرطان در اين عضو ايجاد شود. لذا چنانچه زني متوجه هرگونه تغيير يا علامتي در پستان خود شد لازم است فوراً به پزشك اطلاع دهد.
- تمام خانمهاي بالاي 30 سال بايد ساليانه توسط پزشك معاينه شوند و در افراد كمتر از 30 سال در صورتيكه در گروه در معرض خطر باشند. (موارد اشاره شده در صفحه قبل) معاينه ساليانه انجام شود و اگر يكي از عوامل خطر براي سرطان پستان در فردي وجود دارد معاينه توسط پزشك هر 6 ماه يك بار انجام شود.
- معاينه ماهانه يكي از بهترين روشهاي تشخيص زودرس سرطان پستان است.
- بهترين روش مقابله با سرطان پستان تشخيص زودرس آن است.
سه روش براي مقابله با سرطان پستان و تشخيص زودرس آن وجود دارد:
1- معاينه ماهيانه توسط خود يا خودآزمايي .
2- معاينه توسط پزشك و ماما.
3- ماموگرافي.
ب- چه راههايي براي تشخيص قطعي سرطان پستان وجود دارد؟
- ممكن است پزشك با توجه به نتايج معاينه درخواست ماموگرافي، سونوگرافي و يا نمونهبرداري از پستان را بكند.
ماموگرافي
- بهترين وسيله براي تشخيص زودرس سرطان پستان، يك نوع عكسبرداري است كه ماموگرافي ناميده ميشود.
- ماموگرافي ميتواند تومور را پيش از آنكه بتوان آن را به وسيله معاينه با دست تشخيص داد كشف كند.
ماموگرافي در دو گروه از افراد انجام ميشود.
1- بيماراني كه داراي علائم هريك از بيماريهاي پستان هستند (بيماران علامتدار).
2- زنان سالم.
- انجام ماموگرافي در افراد سالم نيز لازم است و توصيه به انجام ماموگرافي در يك خانم به معني ابتلا به سرطان نيست.
- انجام ماموگرافي در زنان كمتر از 30 سال فقط در موارد خاصي كه جراح وجود ضايعه مشكوكي را در پستان تشخيص داده باشد انجام ميشود كه ميزان اشعه آن خطري براي فرد ايجاد نميكند.
بهترين زمان براي انجام ماموگرافي 8-4 روز پس از شروع عادت ماهانه است.
سونوگرافي
سونوگرافي معمولاً در مواردي انجام ميشود كه پزشك به دليلي بررسيهاي بيشتري را صلاح بداند.
عكسهاي ماموگرافي و نتايج سونوگرافي بايد نگهداري شوند و در مراجعات بعدي همراه فرد باشند.
نمونهبرداري
- هرگاه در ماموگرافي يا سونوگرافي يك ضايعه مشكوك به بدخيمي گزارش شود لازم است نمونهبرداري براي بيمار انجام شود.
- تنها روشي كه تشخيص سرطان پستان را قطعي ميكند نمونهبرداري يا بيوپسي است كه در آن قسمتي از يك تومور يا تمام تومور خارج و به وسيله ميكروسكوپ بررسي ميشود. عمل نمونهبرداري توسط جراح انجام ميگردد.
خودآزمايي پستان چه اهميتي دارد؟
لزوم انجام خودآزمايي پستان چيست و چه مراحلي دارد؟
- خودآزمايي پستان هيچ هزينهاي براي خانواده ندارد و در هر ماه 10 دقيقه وقت و كمي حوصله براي انجام آن لازم است.
- خودآزمايي هيچ عارضهاي ايجاد نميكند و در واقع با تشخيص زودرس از مرگ و مير زنان ومادران جامعه جلوگيري ميكند.
- شما با انجام خودآزمايي ماهانه و به صورت مرتب، با خصوصيات پستان خود آشنا شده و در صورت بروز هرگونه تغيير، آن را در مراحل اوليه تشخيص خواهيد داد.
- بهترين زمان براي انجام خودآزمايي ماهانه پستان، 2 الي 3 روز پس از قطع خونريزي عادت ماهانه است. همه خانمها بايد از سن 20 سالگي شروع به انجام خودآزمايي پستان كنند.
- خودآزمايي را نبايد قبل يا در زمان عادت ماهانه انجام داد. چون پستانها متورم و دردناك هستند.
- در دوران يائسگي، حاملگي و شيردهي معاينه را در روز اول هر ماه ياهر روز دلخواه ديگر ميتوانيد انجام دهيد.
- به هيچ وجه نبايد هنگام حاملگي يا شيردهي، خودآزمايي پستان را متوقف كنيد. خودآزمايي پستان راحتترين راه شناخت بيماري توسط خود خانمها است.
خودآزمايي پستان شامل دو قسمت است:
1- نگاه كردن به پستانها در جلوي آينه.
2- لمس كردن كامل پستانها.
معاينه پستان (نگاه و لمس) بايد به طور كامل و به ترتيب انجام شود.
بعد از انجام خودآزمايي هميشه از روشي براي يادآوري در ماههاي بعد استفاده كنيد.
- بعضي بيماريهاي پستان، به صورت تغييرات ظاهري خود را نشان ميدهند و تنها با نگاه كردن مشخص ميشوند. بنابراين لازم است كه با ظاهر پستانهاي خود آشنا باشيد تا بتوانيد هر تغيير احتمالي را در آنها تشخيص دهيد.
- براي انجام اين كار، قسمت بالاتنه خود را لخت كنيد و در مقابل آينه به پستانهاي خود نگاه كنيد.
تغييرات غيرطبيعي شامل:
- فرورفتگيهاي كوچك يا بزرگ در پوست پستان.
- توكشيدگي نوك پستان كه به تازگي ايجاد شده باشد.
- زخم پوست يانوك پستان.
- قرمزي و پوسته پوسته شدن و خارش نوك و هاله اطراف پستان.
- قرمز و متورم شدن پستان و تغييراتي شبيه پوست پرتقال در پوست پستان ميباشند.
نگاه كردن شامل چند حالت است:
1- دستها را در دو طرف بدن به حالت آويزان قرار دهيد و پستانها رااز نظر عدم تقارن تفاوت چشمگير در اندازه آنها و نشانههاي بالا بررسي كنيد.
2- دستها را در دو طرف سر به صورت صاف بالا ببريد و به پستانها ساير علائم نگاه كنيد.
3- كف دستها را پشت سر، به هم قفل كرده و شانهها رابه عقب بكشيد و به پستانها نگاه كنيد و آنها را از نظر هركدام از تغييرات ذكر شده بررسي كنيد.
4- دستها را بر روي كمر فشار داده و شانهها را به عقب بكشيد و در اين حال پستانهاي خود را مانند حالتهاي قبلي به دقت بررسي كنيد.
5- خم شويد و دستها را به صورت آويزان در دو طرف تنه قرار دهيد و در آينه به ظاهر پستانها به دقت نگاه كنيد.
در هريك از اين 5 حالت. پستانها را هم از رو به رو و هم از كنار نگاه كنيد. توجه داشته باشيد كه هيج زني دو پستان صد در صد مشابه و قرينه ندارد. مهم اين است كه تغييراتي كه در ظاهر پستان نسبت به ماه قبل در آن ايجاد شده پيدا كنيد.
توجه داشته باشيد كه علائم مهمي مانند كشيده شدن نوك پستان به داخل و يا حالت فرورفتگي پوست ممكن است فقط در يكي از اين حالتها ديده شود. لذا ضروري است تمام مراحلي را كه شرح داده شد هميشه و به ترتيب انجام دهيد.
پ- روش لمس كردن در خودآزمايي پستان چگونه انجام ميشود؟
- لمس پستان مهمترين مرحله خودآزمايي پستان است. اگر با حوصله و دقت انجام دهيد اكثر موارد مشكوك را با لمس كردن ميتوانيد تشخيص دهيد.
- براي لمس پستان ابتدا به پشت دراز بكشيد. براي معاينه يك بالش كوچك در زير شانه چپ بگذاريد و دست چپ خود را زير سرتان بگذاريد به طوري كه پستان چپ كاملاً در وسط قفسه سينه قرار بگيرد. براي لمس پستان چپ از دست راست استفاده كنيد. در مورد پستان راست. برعكس عمل كنيد.
- براي معاينه از نرمه انگشتان (بند آخر انگشت) استفاده كنيد. از نوك انگشت يا بندهاي ديگر انگشتان استفاده نكنيد. هيچوقت بافت پستان را بين انگشت شست و ساير انگشتان فشار ندهيد. زيرا به اشتباه احساس ميكنيد يك غده لمس كردهايد.
- براي انجام صحيح لمس بافت پستان را بين پوست و دندهها فشار دهيد و پوست را روي بافت پستان بلغزانيد.
- ابتدا هر پستان را با نرمه انگشتان و با فشار آرام معاينه كنيد. سپس همان قسمت را بين سطح انگشتان و قفسه سينه فشار بيشتري داده و معاينه كنيد. با اين روش هم قسمتهاي سطحي و هم قسمتهاي عمقي پستان معاينه ميشوند.
همه قسمتهاي پستان را معاينه كنيد.
- از انتهاي بالايي پستان (حدود استخوان ترقوه) تا پايين پستان (لبه پاييني سينهبند) و از جناغ سينه تا تمام زيربغل بايد معاينه شوند. براي اين كار ميتوانيد از اطراف پستان به طرف نوك پستان در دايرههاي فرضي هم جهت عقربههاي ساعت لمس را انجام دهيد.
- پس از لمس هر پستان، لمس زير بغل همان طرف را انجام دهيد. لمس زيربغل مانند لمس پستان با نرمه انگشتان انجام ميشود و در صورت وجود هرگونه سفتي يا غده در زير بغل، بايد به واحد بهداشتي جهت معاينه مراجعه نماييد.
- در انتهاي معاينه پستانها را در جهات مختلف مانند حالت دوشيدن فشار دهيد و به ترشحات نوك پستان توجه كنيد.
- ترشحات نوك پستان شايع هستند و اگر از هر دو پستان باشند، معمولاً خطري ندارند. ترشحات خوني و خونابهاي بيرنگ يك طرفه مهمتر هستند و ممكن است به دليل بيماريهاي سرطاني ايجاد شده باشند.
- لمس پستانها را ميتوان در زير دوش هنگام حمام كردن انجام داد. در اين حالت هم مطابق توضيحات قبلي بايد تمام پستان و زير بغل را با نرمه انگشتان به طور كامل معاينه شوند. در اين حالت كه پستان و انگشتان خيس و لغزنده هستند بسياري از تودهها بهتر لمس ميشوند.
دقت كنيد.
1- به محض پيدا كردن هر نشانه يا علامت غيرطبيعي در خودآزمايي پستان سريعاً به خانه بهداشت يا مركز بهداشتي درماني مراجعه كنيد.
2- در ابتداي انجام خودآزمايي ممكن است در مورد درست انجام دادن آن دچار شك و ترديد شويد. نگران نباشيد با چند بار تكرار، معاينه صحيح را خواهيد آموخت. چنانچه در انجام خودآزمايي دچار مشكل شديد با كاركنان بهداشتي درماني مشورت كنيد.
3- در سن بالاتر اهميت خودآزمايي پستان بيشتر ميشود. در واقع افراد پير بيشتر از افراد جوان در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان هستند. بنابراين بايد در مورد تشخيص زودرس سرطان پستان دقت بيشتري به كار ببرند.
4- تودههايي كه در زمان حاملگي و شيردهي لمس ميشوند كاملاً مهم هستند. چه در زمان حاملگي و چه در زمان شيردهي به محض پيدا كردن هر علامت يا نشانه غيرطبيعي سريعاً به خانه بهداشت يامركز بهداشتي درماني مراجعه كنيد.
5- بايد به خاطر داشته باشيد كه مهمترين نكات در خودآزمايي پستان عبارتند از:
o هرماهه آن را انجام دهيد.
o خودآزمايي را بطور كامل انجام دهيد.
o هر تغيير غيرعادي را به اولين فرد در مراكز بهداشتي يا درماني (پزشك، ماما، بهداشت خانواده، بهورز) نشان دهيد.
چه عواملي در پيشگيري از سرطان پستان مؤثر است؟
الف – نقش تغذيه و عوامل مرتبط با آن در پيشگيري از سرطان پستان چگونه است؟
- غذا يكي از عوامل مهم در كاهش يا افزايش ابتلا به بيماريها است. ما ميتوانيم با تغيير دادن نوع و روش تهيه غذاي خود از خطر ابتلا به سرطان به مقدار زيادي بكاهيم.
- حدود 30 درصد از سرطانهاي زنان و مردان با رژيم غذايي آنان ارتباط دارد.
- افرادي كه ميوه و سبزيجات به وفور مصرف ميكنند در حدود 50 درصد كمتر از اشخاصي كه مصرف ميوه و سبزيجات آنان كم است در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار دارند.
- سبزيهايي مانند كلم بروكلي، كلم و گل كلم منابع بسيار خوب مواد ضد سرطان هستند.
- بعضي از مواد موجود در غذاها، مانند ويتامينهاي A و C و سلنيوم كه فلزي كمياب است. اثر جلوگيري كننده از ابتلا به سرطان رادارند. ويتامين A با سرطانهاي پستان، مثانه، پوست، دهان و دهانه رحم ارتباط دارد. به نظر ميرسد كه اين اثر ضد سرطان بيشتر به بتاكاروتن موجود در اين مواد پيشساز ويتامين A مربوط است.
- پژوهشگران هم اكنون مشغول مطالعه اثرهاي ضد سرطاني موادي طبيعي به نام آنتياكسيدانها هستند. آنتياكسيدانها، عمدتاً داراي ويتامين E، C، بتاكاروتن و ماده معدني سلنيوم ميباشند كه سلولها را در برابر آسيب سرطان محافظت ميكنند.
- مواد مغذي ديگري مثل كلسيم و ويتامين D كه با تابش نور خورشيد بر پوست بدن ساخته ميشود، نيز در پيشگيري از ابتلاء به سرطان مؤثرند. كلسيم ميتواند با مواد سرطانزا در مجراي گوارشي تركيب يا به آنها متصل شود و اين مواد را به تركيباتي بيزيان بدل سازد. لبنيات كم چربي بهترين منبع تأمين كلسيم ميباشد.
- از عوامل كه خطر ابتلاء به سرطان را افزايش ميدهد، ميتوان غذاهاي عمل آورده شده (نمك سود)، دودي، سوسيس، كالباس و همبرگرهاي آماده را نام برد كه باعث افزايش خطر سرطان روده بزرگ، پستان و رحم ميشود.
- مصرف چربي زياد به ويژه چربي حيواني خطر ابتلاء به سرطان پستان را افزايش ميدهد.
- نحوه طبخ غذا نيز در ايجاد عوامل سرطانزا نقش دارد، استفاده از حرارتهاي بالا براي طبخ غذا باعث توليد مواد سرطانزا ميشود. مصرف ميوه و سبزي به از بين بردن سموم تشكيل شده در اثر روشهاي نامناسب طبخ كمك ميكند.
- چاقي با افزايش خطر سرطان پستان بعد از يائسگي همراه است.
- بيتحركي با افزايش خطر ابتلاء به سرطان پستان ارتباط دارد. در تعدادي از مطالعات ورزش منظم بيانگر كاهش خطر ايجاد سرطان پستان و كولون بوده است.
جدول1- برخي مواد غذايي غني از آنتي اكسيدان
|
آنتي اكسيدان
|
ماده غذايي
|
|
بتاكاروتن
|
زردآلو
|
|
مارچوبه
|
|
طالبي
|
|
هويج
|
|
هلو
|
|
كاهو
|
|
اسفناج
|
|
سيب زميني شيرين
|
|
سلنيوم
|
گوشت لخم
|
|
شير بيچربي
|
|
غلات صبحانه سبوسدار
|
|
نان گندم سبوس دار
|
|
غذاهاي دريايي
|
|
گوشت مرغ بدون پوست
|
|
ويتامين C
|
مارچوبه
|
|
كلم بروكلي
|
|
كلم
|
|
گريپ فروت
|
|
فلفل سبز
|
|
آب پرتقال
|
|
توت فرنگي
|
|
آب گوجه فرنگي
|
|
ويتامين E
|
بادام
|
|
غلات صبحانه سبوس دار
|
|
نان گندم سبوس دار
|
|
جوانه گندم
|
1- اصول تنوع و تعادل را در برنامهي غذايي خود در نظر بگيريد. يعني روزانه از تمام گروههاي غذايي در حل مناسب استفاده نماييد.
2- از افراط در مصرف مواد غذايي بپرهيزيد تا وزن مناسب براي سلامت خود را حفظ كنيد.
3- مصرف ميوهها و سبزيها را به 5-4 وعده در روز افزايش دهيد.
4- مصرف گوشت قرمز و گوشتهاي چرب را كاهش دهيد و به جاي آن از گوشتهاي سفيد و كم چرب مثل گوشت مرغ، بوقلمون يا ماهي استفاده كنيد.
5- مصرف فيبر را افزايش دهيد براي اين منظور از غلات كامل، نانهاي سبوسدار وحبوتات استفاده كنيد.
6- مصرف چربي به ويژه چربيهاي حيواني را كاهش دهيد.
7- به نوع روغن مصرفي خود توجه كنيد. مصرف روغن جامد را كاهش داده و به جاي آن از روغن مايع مخصوص پخت و پز براي تهيه غذاها استفاده كنيد.
8- مصرف انواع ماهي و غذاهاي دريايي را در برنامه غذايي خود افزايش دهيد. اين گروه از مواد غذايي به دليل تركيب چربي مفيد موجود در آنها يعني اسيدهاي چرب امگا – 3 در پيشگيري از بعضي از سرطانها موثر شناخته شدهاند. براي طبخ آنها بهتر است از روش بخارپز و يا آب پزكردن استفاده شود تا مواد مغذي مفيد آنها حفظ شود.
9- مواد غذايي مثل سير، پياز، چاي سبز و انواع كلم را در برنامه غذايي خود بگنجانيد.
10- از مصرف غذاهاي كپك زده و مانده پرهيز كنيد.
11- از مصرف غذاهاي نمك سود و غذاهاي دودي تا حد امكان خودداري كنيد.
12- فعاليت بدني خود را افزايش دهيد.
