فارس گزارش ميدهد/
مروري بر مهمترين رويدادهاي فرهنگ و ادب در سال 89
خبرگزاري فارس: سال 89 به عنوان آخرين سال از دهه 80 با رويدادهاي مهم و پرحاشيهاي همراه بود كه بيشترين اخبار حوزه فرهنگ و ادب، معطوف به كشمكشهاي مديريتي در اين حوزه است.
به گزارش خبرگزاري فارس، سال 89 را نميشود سالي آرام قلمداد كرد؛ بلكه با رويدادهاي متعددي كه در آن به وقوع پيوست، سالي پرفراز و نشيب براي اهالي فرهنگ و ادب به شمار رفت كه اگر مرگ و ميرهاي رخ داده در آن را با سالهاي پيش از اين مقايسه كنيد، به احتمال بسيار ركورددار خواهد بود. از طرفي، انتخاب مسألهساز و جنجال برانگيز ماريو بارگاس يوسا به عنوان برنده نوبل ادبي، بركناري محسن پرويز از سمت معاونت فرهنگي ارشاد، نامشخص بودن دبير جوايز دولتي از جمله كتاب سال جمهوري اسلامي به مدت چند ماه و ... از مهمترين اتفاقات جهان فرهنگ و ادب در سال گذشته بود كه فارس علاوه بر بررسي فصلي هريك از آنها در گزارشي، همه اين رخدادها را به شرح و تفسير نشسته است.
* 14 فروردين و جايزه جهاني هانس كريستين اندرسن
ديويد آلموند، نويسنده انگليسي و يوتا باوئر، تصويرگر آلماني، دو جايزه بخش نويسندگي و تصويرگري جايزه جهاني هانس كريستين اندرسن، نوبل كوچك ادبيات كودك جهان را براي سال 2010 به دست آوردند.
داوران هانس كريستين اندرسن، ديويد آلموند را به خاطر آفريدن آثاري با سبك رئاليسم جادويي براي كودكان و شيوه داستانسرايي منحصر به فردش از ميان 28 نويسنده از سراسر جهان سزاوار دريافت جايزه دانستند.
جايزه اندرسن، از سال 1956 هر دو سال يك بار از سوي دفتر بينالمللي كتاب براي نسل جوان به برترين نويسندگان و تصويرگران در ميان كشورهاي عضو IBBY اهدا ميشود. اين جايزه، جنبه مادي ندارد، اما در دنياي ادبيات كودك جهان مهمترين جايزه به شمار ميرود.
البته نقدهاي فراواني از سوي منتقدان در سراسر جهان به اين جايزه وارد ميشود كه همچون نوبل، بيشترين انتقادها متوجه سوگيري سياسي برگزاركنندگان آن است. در حالي كه شوراي كتاب كودك، مسئول معرفي آثار نويسندگان و تصويرگران ايراني براي نامزدي در اين جايزه است، افراد زيادي هستند كه مشي اين شورا را قبول ندارند و طبيعتاً آثار آنها شانسي براي راهيابي به جمع كارهاي برتر دنيا ندارد.
* وزارت ارشاد و ايجاد ساختاري جديد براي شعر
روزهاي پاياني فروردين و روزهاي آغازين ارديبهشت، يكي از مهمترين رويدادهاي ادبي كشور در سالهاي اخير رقم خورد و جمعي از شاعران خارجي به ايران سفر كردند. هدف از برگزاري اين همايش، آشنايي شاعران كشور با شعر ساير كشورها و ايجاد تعامل بين آنها و معرفي شاعر كشورمان بود و برنامههاي متنوعي از سوي ستاد برگزاري اين همايش براي مهمانان تدارك ديده شده بود كه اين برنامهها در سه شهر تهران، اصفهان و شيراز برگزار شد.
اما همه ماجرا اين نبود كه 20 شاعر خارجي به ايران بيايند، حدود يك هفته مهمان جمهوري اسلامي باشند، شعر بخوانند، شعر بشنوند و سوغاتيهايشان را بگيرند و بروند. حاشيههاي اين برنامه با حضور و دستور محمود احمدينژاد، رئيس جمهور پررنگ شد. ماجرا از اين قرار است كه: پيش از سخنراني رئيس جمهور در مراسم افتتاحيه همايش، عباس سجادي، شاعر و مجري برنامه، احمدينژاد را خطاب قرار داد و گفت: "آقاي رئيس جمهور! ادبيات، شناسنامه ملي ماست و بعد از گذشت 30 سال از انقلاب، شاهد برگزاري چهارمين دوره جشنواره شعر فجر بوديم؛ در حالي كه هنر ـ صنعت سينما بيست و چندمين دوره جشنواره خود را برگزار ميكند. چرا بايد شعر يك روز مهمان دفتر موسيقي ارشاد باشد و يك روز مهمان معاونت ديگري؟ در مقابل اينكه سينما در وزارت ارشاد يك معاونت دارد و موسيقي داراي يك اداره كل است، ما شاعران از شما ميخواهيم حداقل براي شناسنامه ايراني، يك اداره كل در وزارت ارشاد در نظر بگيريد. "
اين پيشنهاد سجادي با تشويق حاضران مورد استقبال قرار گرفت، اما به فاصله تشويق حاضران تا رفتن رئيس جمهور به روي جايگاه، محمود احمدينژاد تصميمش را گرفت و بحث قائم مقامي شعر و ادب را براي وزير ارشاد مطرح كرد. او گفت: "اگر بخواهيم جايگاه واقعي شعر و ادب را در سازمان اداري تعريف كنيم، جايگاه شعر و ادب يك مديركل زير نظر يك معاونت نيست. از همين رو به آقاي حسيني وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي ميگويم به جاي يك مديركل، يك قائم مقام وزير در امور شعر و ادب فارسي انتخاب كنند. "
اين پيشنهاد سجادي و دستور تلويحي رئيس جمهور البته به مذاق محسن پرويز كه آن روزها معاون فرهنگي وزير ارشاد بود، خوش نيامد. منتها سجادي گفت كه بين درخواست من و دستور رئيس جمهور، فاصله زيادي بوده است.
در عين حال، خيلي طول نكشيد كه سيدمحمد حسيني يك قائم مقام جديد معرفي كرد و آن، يحيي طالبيان، قائم مقام وزير در امور شعر و ادب بود.
* 3 ارديبهشت و مرگ تصويرگر قديمي بچهها
تنها 34 روز از بهار سال 89 گذشته بود كه نسرين خسروي، تصويرگر كتابهاي كودكان و نوجوانان درگذشت. او كه براي ديدن فرزندانش به خارج از كشور سفر كرده بود، در سن 60 سالگي در كانادا از دنيا رفت.
خسروي در سال 1329 در تهران متولد و در سال 1358 در رشته گرافيك (كارشناسي) از دانشكده هنرهاي زيبا فارغالتحصيل شد. فعاليتهايي در زمينه نقاشي و تصويرگري كتاب از سال 1354 و همچنين طراحي و نقاشي در زمينه فِرِسك (نقاشي ديواري) و تدريس در رشته تصويرگري در دانشگاه هنر در مقطع فوق ليسانس از تجربههاي اين تصويرگر باسابقه بود. تصويرگري بيش از 28 كتاب از سال 1355 و همكاري با ناشران مختلفي همچون كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان از ديگر سوابق اوست. خسروي بيش از 16 نمايشگاه انفرادي و گروهي در داخل و خارج از ايران برگزار كرد كه از آن جمله ميتوان موزه هنرهاي معاصر، گالري خانه هنرمندان تهران، سالن حجاب، نوما، براتيسلاوا، سارمده و ... بوده است. از جوايز تصويرگري او هم ميتوان به تقديرنامه براي كتابهاي دنياي رنگها (پاريس) سه جايزه و ديپلم افتخار از كانون پرورش فكري، نمايشگاه تصويري كتاب كودك و نوجوان، ديپلم افتخار شوراي كتاب كودك، جايزه نوما، ديپلم افتخار يونيسف، مدال انجمن نويسندگان كتاب كودك و نوجوان و ... اشاره كرد.
* 8 ارديبهشت و رئيس شدن يك رماننويس
در حالي كه مدتها موضوع انتخاب جانشيني براي حسن بنيانيان در رياست حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي در رسانهها و افكار عمومي مطرح بود و در اين فاصله، نويسندگان و هنرمنداني چون محمدرضا سرشار از انتخاب محسن مؤمني شريف حمايت كرده بودند، سرانجام او به سمت رياست حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي منصوب شد.
مؤمني كه از ابتداي دهه 70 و به عنوان مدير داخلي مجله سوره نوجوانان در حوزه كار ميكرد و قبل از رياست، مدير مركز آفرينشهاي ادبي اين نهاد بود، نظر سيدمهدي خاموشي رئيس سازمان تبليغات را جلب كرد.
پيش از او، حسن بنيانيان از سال 81 به مدت دو دوره چهار ساله، عهدهدار رياست حوزه هنري بود و گمان ميرفت كسي به عنوان رئيس جديد معرفي شود كه بتواند تحول اساسي در حوزه ايجاد كند. مؤمني، يكي از نويسندگان ادبيات انقلاب و دفاع مقدس است كه در كارنامه خود «در كمين گل سرخ (زندگينامه داستاني شهيد سپهبد علي صياد شيرازي)»، «پسر خانم آغا»، «ريشه در آسمان (خاطرات سردار شهيد احمد سليماني جانشين ستاد لشكر 41 ثارالله)»، «حكايت پاي دار (روايت زندگي شهيد شيخ فضل الله نوري)»، «زماني براي بزرگ شدن» و ... دارد.
* 10 ارديبهشت و درگذشت استاد زبانشناس
عليمحمد حقشناس، استاد زبانشناسي دانشگاه تهران، روز دهم ارديبهشت سال 89 و در 70 سالگي درگذشت. او كه بر اثر بيماري به بيمارستان منتقل شده بود، حوالي ظهر درگذشت.
اين استاد دانشگاه تهران در سال 1219 در جهرم متولد شده بود و علاوه بر زبانشناسي، در حوزههاي ترجمه و شعر نيز كتابهايي را منتشر كرده بود. او در سه دهه گذشته در كسوت فرهنگنويس، مترجم، نويسنده و منتقد دقيق و نوآور ظاهر شده بود و تلاش ميكرد نوشتههايش سبكي آكادميك و خلاقانه داشته باشد. البته آنچه از 10 سال گذشته به اعتبار و شهرت او در محافل علمي افزوده بود تأليف فرهنگ انگليسي فارسي معروف به «هزاره» بود كه براساس شيوههاي زبانشناسي نو تأليف شده بود. حقشناس براي تأليف اين فرهنگ حدود 16 سال با همكاري چند تن از بهترين شاگردانش تلاش كرده بود.
اين استاد دانشگاه تهران در كنار مطالعات زبانشناسي، وقت زيادي از عمر خود را به مطالعه رمانها و آثار ادبي مهم جهان اختصاص داد. ترجمه كتابهايي مانند «تولستوي» و «رمان به روايت رمان» از جمله آثاري هستند كه علاقه او را به حوزه رمان و داستان نشان ميداد.
حقشناس در كلاردشت به خاك سپرده شد.
* 12 ارديبهشت و افتتاح سايت كتابخانه ملي كودكان و نوجوانان
كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران سايت كتابخانه ملي كودكان و نوجوانان را راهاندازي كرد. اين مراسم، صبح روز يكشنبه دوازدهم ارديبهشت با حضور چهرههايي چون علي اكبر اشعري، مصطفي رحماندوست، هوشنگ مرادي كرماني و شهرام اقبالزاده در محل كتابخانه ملي برگزار شد. اين مراسم به شكل متفاوتي اجرا شد؛ به اين صورت كه كودكان مجتمع وليعصر كه به نمايندگي از جامعه كودك و نوجوان در اين مراسم حضور داشتند، در صندليهاي رديف جلو نشسته بودند و مسئولان و شخصيتها و همچنين خبرنگاران و كاركنان كتابخانه ملي در صندليهاي پشتي جاي گرفتند. همچنين قرار بود اگر تعداد كودكان زياد باشد آنها روي صندلي بنشينند و بزرگترها ايستاده مراسم را دنبال كنند.
مصطفي رحماندوست كه مسئوليت راهاندازي سايت كتابخانه ملي كودكان و نوجوانان را بر عهده داشت، اعلام كرد كه با راهاندازي اين كتابخانه مجازي، اين امكان فراهم شد كه كودكان فارسي زبان سراسر دنيا بتوانند اين كتابها را بخوانند.
سايت كتابخانه ملي كودكان و نوجوانان به نشاني www.ketabkhanehkoodak.ir از همان تاريخ فعال شد و در آن، مطالبي چون كتابخانه شخصي، گالري عكس، اخبار كتاب، كتابخواني، ايرانشناسي، كتابهاي برگزيده و بچهها و خواندنيها به چشم ميخورد.
* 21 ارديبهشت و رونمايي از نخستين مجموعه شعر ضدفتنه
برگزاري بيست و سومين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران، از آخرين كارهاي محسن پرويز به عنوان معاون فرهنگي وزير ارشاد بود. نمايشگاه سال گذشته اما در مجموع، پربازديد و پراستقبال انجام شد.
در حاشيه اين نمايشگاه، نخستين مجموعه شعر ضدفتنه با عنوان «مسئله 22 خرداد نبود، مسئله 22 بهمن بود» رونمايي شد. در واقع، مجموعهاي از شعرهاي سياسي و اجتماعي شاعران انقلابي درباره حواث پس از انتخابات 88، به همت عليمحمد مؤدب و كاظم رستمي منتشر شد.
در اين كتاب، شعرهاي 65 شاعر انقلابي درباره حواث پس از انتخابات جمع شده است. از جمله اين شعرا ميتوان به غلامعلي حداد عادل، علي معلمدامغاني، مرتضي اميرياسفندقه، علي انساني، سعيد حداديان، غلامرضا سازگار، كامران شرفشاهي، حسين سازور، محمدرضا تركي، قادر طهماسبي، عليمحمد مؤدب، جواد محقق، عليرضا قزوه، علي داوودي و محمود تاري اشاره كرد.
در بخش پاياني اين كتاب نيز دو گفتوگو با عليرضا قزوه و عليمحمد مؤدب و دو مقاله از حسين قدياني و كاظم رستمي درج شده است. عنوان كتاب «مسئله 22خرداد نبود، مسئله 22 بهمن بود» از شعري با همين نام اخذ شده است
* 28خرداد و مرگ خالق رمان «كوري»
خرداد 89، ماه آرام و كمخبري بود، اما در روزهاي پاياني آن خبر رسيد كه ژوزه ساراماگو نويسنده پرتغالي برنده جايزه نوبل ادبيات در سن 88 سالگي درگذشته است. او در سال 1998 موفق شد با رمان مشهورش «كوري» كه توسط افراد مختلفي در ايران ترجمه و منتشر شده است، جايزه نوبل ادبيات را به دست آورد.
ساراماگو به دليل نوشتن كتاب «انجيل به روايت عيسي مسيح "»خشم بسياري از نهادهاي ديني مسيحيت را درآورد تا آنجا كه اين كتاب توهيني به جامعه كاتوليك پرتغال خوانده شد. ساراماگو پس از آن به همراه همسر اسپانيايياش به تبعيدي خودخواسته به لانساروت، جزيرهاي آتشفشاني در جزاير قناري در اقيانوس اطلس رفت.
همه نامها، بلم سنگي، بالتازار و بلموندا، سال مرگ ريكاردو ريس، تاريخ محاصره ليسبون، بينايي و غار از ديگر آثار ساراماگو هستند.
* يكم تيرماه و انتخاب قائم مقام وزير ارشاد در امور شعر
28 ارديبهشت سال 89 و افتتاحيه همايش شاعران ايران و جهان بود كه پيش از سخنراني رئيس جمهور، عباس سجادي، شاعر و مجري برنامه، از رئيس جمهور خواست كه براي شعر، يك اداره كل در وزارت ارشاد در نظر بگيرد. آن روز اين پيشنهاد سجادي با تشويق حاضران مورد استقبال قرار گرفت و رئيس جمهور با رفتن روي جايگاه، موضوع قائم مقامي شعر و ادب را براي وزير ارشاد مطرح كرد و از وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي خواست به جاي يك مديركل، يك قائم مقام وزير در امور شعر و ادب فارسي انتخاب كند.
گرفتاريهاي وزير در دو برنامه مهم و بينالمللي، يعني همايش شاعران و نمايشگاه كتاب موجب شد تا بلافاصله پس از پايان نمايشگاه، براي شاعران آستين بالا بزند و قائم مقام خود در امور شعر و ادب را انتخاب كند. حسيني طي حكمي يحيي طالبيان را به اين سمت و علاوه بر آن رياست حوزه وزارتي وزارتخانه منصوب كرد.
از جمله سوابق يحيي طالبيان ميتوان به استاد پايه 28 دانشگاه شهيد باهنر در سمت رئيس دانشگاه، مشاور ارشد وزير و مدير كل دفتر وزارتي وزارت علوم، معاون پشتيباني وزير علوم، معاون توسعه و مديريت منابع وزارت علوم، عضويت در شوراهاي هيئت امناي دانشگاه، هيئت مميزه دانشگاه، شوراي نشر و چاپ، شوراي فرهنگ عمومي، عضو هيئت منصفه مطبوعات، مدير مسئول و سردبير نشريه دانشگاه كرمان و عضو هيئت تحريريه چند نشريه ديگر اشاره كرد.
درست از همينجا بود كه انتقادها به انتخاب يك چهره غيرشاعر به عنوان قائممقام وزير در امور شعر برانگيخته شد. البته طالبيان، بعدها در گفتوگويي اظهار داشت: "من در وزارت ارشاد، اين امر را به عنوان ايجاد تشكيلات جديدي در كنار بقيه تشكيلات وزارتخانه نميدانم. بلكه اين را توجه ويژهاي به شعر و ادب ميدانم؛ به اين لحاظ كه قدمت شعر و ادب در ايران به سابقه تاريخ اين كشور است. تاريخ حيات سياسي، فرهنگي و اجتماعي اين كشور با شعر و شاعري عجين است و در زمانهاي گوناگون، كاركردهاي متفاوتي داشته است. "
* يك روز بعد و كنار گذاشتن پرويز از معاونت فرهنگي
وزارت ارشاد، يك روز پس از انتخاب طالبيان، آبستن حوادث تازهاي بود. وزير فرصت يافته بود تا تركيب همكارانش را تغيير دهد و اين تغيير، ابتدا با معرفي قائم مقامش در امور شعر و سپس بركناري پرويز از معاونت فرهنگي همراه بود. پرويز كه خود نويسنده و آشنا به محافل و جريانهاي ادبي كشور بود، خيلي آرام اين موضوع را پذيرفت و با عزل فوري و عجيب خود كنار آمد، اما در گفتوگو با مجله پنجره گفت كه شيوه بركنارياش مانند عزل كساني است كه جرمي مرتكب شدهاند و ضرورتاً بايد كنار بروند. او كه از سال 85 معاون فرهنگي وزير ارشاد بود و بنيانگذاري جوايزي نظير جلال آلاحمد، گام اول، كتاب فصل، نخستين همايش شاعران ايران و جهان و ... را در كارنامه داشت، گفت: فكر ميكردم كار كردن هم براي من و هم براي تيم جديدي كه در وزارتخانه كارشان را آغاز كردهاند، سخت است. استنباطم اين بود كه دوستان جديد هم بايد دليلي براي جابهجايي من پيدا كنند و اين دليل ايجاد نميشد.
او درباره اين تغيير گفته بود كه دست كم سه ماه بود كه خودش را آماده بركناري كرده بود. او از بدعتي كه در دولت براي بركناري افراد در حال ايجاد شدن بود، گله كرده بود و از اهالي فرهنگ خواسته بود تا دست به دست هم بدهند و نگذارند سنت شود. آن هم اينكه افراد بدون اطلاع خودشان جابهجا ميشوند و به شكلي جابهجا ميشوند كه در گذشتههاي دور اين شكل جابهجايي براي افراد متخلف بوده است.
اين اظهارات موجب بالا گرفتن انتقادها به نحوه بركناري محسن پرويز شد، اما در كمتر از يك ماه بعد از روي كار آمدن بهمن دري به جاي او، معاون جديد با يك خبر تازه، همتاي قبلي خود را به گوشه رينگ برد. خبر اين بود: "طي دستوري از سوي بهمن دري، معاون امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، مجوز انتشار 285 عنوان كتاب كه بيش از 2 سال در محاق توقيف قرار داشت صادر شد. كتابهاي مذكور كه در حوزه شعر، داستان، رمان، تاريخ و علوم انساني است به مدت 2 سال به دلايل گوناگون به عنوان غيرمجاز يا مشروط به انجام اصلاحات محتوايي در اداره كل كتاب در بلاتكليفي به سر ميبرد. "
اين بازي البته ادامه يافت و در ماجراي انحلال بنياد ادبيات داستاني به شدت بالا گرفت. گزارش اين رويارويي را در تحليل رويدادهاي پاييز بخوانيد.
* نيمه تير و درگذشت نويسنده مصري
«نصر حامد ابوزيد« نويسنده مصري، 15 تيرماه 89 در سن 67 سالگي در قاهره درگذشت. وي كه در سال 1943 در روستاي قحافه در نزديكي شهر طنطا در استان عربي مصر به دنيا آمد و ديپلم فني خود را در سال 1960 دريافت كرد و در دانشگاه قاهره ادبيات عرب خواند، نهايتاً توانست در سال 1979 درجه دكترا خود را دريافت كند.
«ابوزيد» در دانشگاههاي اوزاكاي ژاپن و لايدن هلند يه تدريس پرداخت، اما پس از بازگشت به دانشگاه قاهره در دهه 90 ميلادي پس از دريافت درجه استاد تمامي به كفر محكوم شد.
علت اين اتهام، مقدمه رساله او براي دريافت درجه استاد تمامي بود كه به مساله طلاق پرداخته بود كه در نتيجه اين اتهام مجبور به ترك مصر و زندگي در هلند از سال 1995 شد.
وي كتابهاي بسياري از جمله «مطالعات عقلي در تفسير: نگاهي به مسئله مجاز در قرآن نزد معتزله»، «مطالعاتي در تاويل قرآن نزد محيالدين عربي»، «مفهوم نص» و «تفكر در زمان تكفيرها» را به رشته تحرير درآورده است.
* سرشار فقط 50 روزي دوري از پرويز را تاب آورد
نيمه دوم تير و تقريباً تمام مردادماه، روزهاي آرامي براي جهان ادبيات رقم خورد تا اينكه در 22 مرداد، محمدرضا سرشار، دبير جايزه كتاب سال و جوايز ادبي جلال آلاحمد، كتاب فصل، پروين و ... اعلام كرد كه ديگر مسئوليتي در جايزه كتاب سال جمهوري اسلامي ندارد و متعهد است دليل اين امر را با رسانهها در ميان نگذارد! اين خبر براي كساني كه معتبرترين جايزه كتاب كشور را دنبال ميكردند، بسيار عجيب بود، اما سرشار كه به واسطه حضور محسن پرويز در معاونت فرهنگي اين مسئوليت را پذيرفته بود، با بركناري او از اين سمت استعفا كرد تا پنج جايزه حوزه كتاب بدون دبير بماند. معاونت فرهنگي وزارت ارشاد البته اعلام كرد كه تلاش ميكند تا نظر مساعد سرشار را جلب كند، اما نه تنها موفق به اين كار نشد كه سرشار ادعا كرد آنها اصلاً پيگير بازگشت او نبودهاند!
پيگيري خبرنگاران براي انتخاب جانشين سرشار نتيجه چنداني در بر نداشت و معمولاً اين علي شجاعي صايين، مديرعامل خانه كتاب بود كه دائم وعده انتخاب دبير علمي جايزه كتاب سال و ساير جوايز را ميداد. اين ماجرا تا جايي ادامه پيدا كرد كه يك دوره از كتاب فصل بدون دبير برگزار شد و داوري جوايز جلال و كتاب سال، در غياب دبير علمي به سرانجام رسيد تا اينكه مجيد حميدزاده در روزهاي ابتدايي آذرماه، يعني حدود سه ماه و نيم از كنارهگيري سرشار از وزير ارشاد حكم گرفت و به جاي او نشست.
* 3 شهريور و ديدار با «امين»
يكي از ديرپاترين برنامههاي فرهنگي كشور، همه ساله مقارن با نيمه ماه مبارك رمضان و ولادت امام حسن مجتبي (ع) رقم ميخورد و آن، ديدار جمعي از شاعران با رهبر معظم انقلاب است. البته ديدار شاعران با رهبر معظم انقلاب، بيش از آنكه يك ملاقات از نوع حكومتي باشد، گپ و گعده شاعران با خود است. آيتالله خامنهاي، اين همنشينيها را از سالها پيش، قبل از آنكه انقلاب اسلامي به پيروزي برسد و ايشان، ابتدا رياست جمهوري و سپس سكان رهبري كشور را به دست بگيرند، در شهر مقدس مشهد در انجمنهاي ادبي و جلسات شعرخواني شعرا و اديبان اين شهر شركت ميكردهاند و اكنون، حتي بعضي از جوانان نوخاسته را با پدرانشان ميشناسند و جوياي حال آنان ميشوند.
از سالها پيش اما اين ديدارها، هر سال همزمان با نيمه ماه مبارك رمضان در بيت رهبر معظم انقلاب برگزار ميشود و شاعراني از سراسر كشور براي اين شبنشيني چند ساعته دعوت ميشوند. در ميان اين شاعران، عموماً جوانترها درخشش ويژهاي دارند و آقا همواره اين چهرههاي جوان را مورد تفقد و توجه خود قرار ميدهند و به تشويق آنان ميپردازند. شاعران پيشكسوت و نامآور نيز هميشه مشتاقانه در اين جلسات حاضر ميشوند و تازهترين شعر خود را قرائت ميكنند كه در شب ولادت مسعود امام مجتبي (ع)، علي معلم دامغاني، سيدعلي موسوي گرمارودي، يوسفعلي ميرشكاك، غلامعلي حداد عادل، حجتالاسلام ذكريا اخلاقي، استاد كلامي، محمد باقر كلاهي اهري، حجتالاسلام علي اكبر رشاد، سيميندخت وحيدي و ... به شعرخواني پرداختند.
رهبر انقلاب اسلامي نيز در اين ديدار با اشاره به ضرورت اهتمام ويژه به شعر در بين هنرهاي موجود و معاصر خاطرنشان كردند: كشور ما با داشتن سوابق تاريخي كهن و برخورداري از ميراث متراكم و با ارزش شعري از جمله كشورهاي درجه اول در اين زمينه محسوب ميشود.
حضرت آيت الله خامنهاي، رشد و ارتقاي شعر در كشور را زمينه ساز بروز و تأمين ديگر هنرها دانستند و افزودند: ايران از استعداد ريشهاي و توانايي پيشرفت در عرصه هنر برجسته شعر برخوردار است و هرچه در اين زمينه فكر، طراحي، مديريت، مطالعه و پژوهش شود با توجه به اين استعداد فراوان، زياد نيست.
ايشان با اشاره به ضرورت ايجاد انجمنهاي ادبي خاطرنشان كردند: انجمن ادبي يعني گردهم آمدن تعدادي از علاقمندان، كه با انگيزه شعر دور هم جمع ميشوند و اين مستلزم حمايت دولت يا سازماني نيست؛ همچنان كه در دوراني، بهترين شعراي ايران در انجمنهاي ادبي مشهد كه در خانههاي اساتيد شعر تشكيل ميشد، رشد پيدا كردند و وارد جامعه شدند.
رهبر انقلاب اسلامي با تشبيه انجمن ادبي به گلخانهاي كه زمينه پرورش گل را فراهم ميكند، خاطرنشان كردند: در انجمن ادبي شاعران جوان در كنار اساتيد پيشكسوت، نقطه ضعفهاي خود را برطرف ميكنند و در اين صورت هر روز شعر آنان پختهتر و كمال يافتهتر ميشود.
حضرت آيتالله خامنهاي بر ضرورت حمايت از شعر و انجمنهاي ادبي از سوي وزارت ارشاد، حوزه هنري و شاعران پيشكسوت تأكيد كردند.
* 17 شهريور و انتخاب مدير جديد مركز آفرينشهاي ادبي حوزه هنري
روز 17 شهريور 89، فارس در خبر اختصاصي خود از انتخاب قريبالوقوع اميرحسين فردي، مدير كارگاه قصه و رمان حوزه هنري به عنوان مدير مركز آفرينشهاي ادبي حوزه خبر داد. اين خبر، خيلي زود تأييد شد تا مديرمسئول باسابقه كيهان بچهها و نويسنده رمان "اسماعيل " ـ كه خود از پايهگذاران حوزه هنري است ـ اين مسئوليت را در دست گيرد و به جاي كسي بنشيند كه حالا سكاندار حوزه هنري شده است؛ محسن مؤمني شريف.
براي سپارش اين مسئوليت، ابتدا چند گزينه از ميان نويسندگان مانند محمد ميركياني، سردبير سابق برنامه قصه ظهر جمعه و مدير پيشين گروه كودك شبكه 2 مطرح بودند كه اين بررسي با انتخاب اميرحسين فردي خاتمه يافت و اين نويسنده 62 ساله كار خود را به عنوان مدير مركز آفرينشهاي ادبي حوزه آغاز كرد.
اميرحسين فردي، متولد پنجم مهرماه 1328 در روستاي «قره تپه» واقع در دامنه جنوبي كوه سبلان است. بخشهايي از دوران كودكي و نوجواني خود را در دامنههاي سرسبز سبلان سپري كرده است.
حضور فعال در عرصههاي اجرايي حوزه ادبيات، به خصوص ادبيات داستاني در اين سالها از او چهرهاي سختكوش و مقاوم ساخته است.
در كارنامه فعاليتهاي اجرايي اميرحسين فردي، ميتوان به دبيري جشنواره داستان انقلاب، چند بار داوري براي كتاب سال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس، كتاب سال شهيد حبيب غنيپور، جشنواره ادبيات داستاني بسيج، جشنواره راهيان نور، جشنواره قصههاي قرآني اشاره كرد. اميرحسين فردي، 23 شهريور معارفه شد.
* 15 مهر و انتخاب نويسندهاي كه سالها منتظر نوبل بود
نخستين رخداد مهم ادبي در پاييز سال گذشته، مربوط به اهداي نوبل ادبي 2010 به ماريو بارگاس يوسا بود. اين در حالي است كه با اعلام نام برنده جايزه نوبل ادبيات 2010، هم شيفتگان سينهچاك و هم مخالفان سرسخت او، اين اتفاق را دليلي بر حقانيت گفتهها و مواضع خود درباره اين نويسنده پرويي و آكادمي نوبل دانستند. طرفداران يوسا، اين بار عملكرد نوبل را ستودند و حق فراموششدهاي دانستند كه نوبل بايد به ادبيات ادا ميكرد و مخالفان نيز اين جايزه را يكي از سياسيترين جوايز در طول تاريخ نوبل ادبيات برشمردند كه به گفته آنان گواهي بر "سرسپردگي نوبل به امپرياليسم " است.
اين موضوع در داخل ايران با اتخاذ مواضع تقريباً مخالفي نسبت به اعطاي نوبل به يوسا دنبال شد و محسن پرويز، رئيس هيأت مؤسسان انجمن قلم و معاون پيشين فرهنگي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي كه مدتها قبل اين قضيه را پيشبيني كرده بود، با ارائه پيشنهادي مبني بر راهاندازي جايزه جهاني طاهره صفارزاده، نسبت به دادن نوبل ادبي 2010 به يوسا موضع گرفت.
در همين حال كه اهالي فرهنگ و ادب در سراسر جهان، اين انتخاب را سياسي و امپرياليستي ميدانستند، محمد ميركياني نيز با ارائه يادداشتي به فارس، واكنش سختي نسبت به اين موضوع نشان داد. او نيز همانند پرويز با ارائه پيشنهاد راهاندازي يك جايزه جهاني براي انتخاب نويسندگان ضدامپرياليست، نوشت كه "جايزه ادبي نوبل، در حال از دست دادن تدريجي اعتبار فرهنگي خود است و سند و گواه اين ادعا، نويسندگان و شاعراني هستند كه همه ساله از سوي بنياد نوبل تشويق ميشوند و جايزه اين بنياد را با افتخار به خانه ميبرند. در حالي كه بنياد نوبل، با دادن جايزههاي سالانه خود به آن دسته از افرادي كه يا با فرهنگ سلطه كنار آمدهاند و يا حتي درصدد ترويج اين فرهنگ هستند، آرام آرام به مركزي براي مقابله فرهنگي با تفكرات و انديشههاي ضداستعماري مردم آزاديخواه جهان تبديل ميشود. "
ميركياني با ادعاي اينكه گردانندگان نوبل ميخواهند دنيا را به سمت يكسانسازي فرهنگي ـ كه همان خواست قدرتهاي سلطهگر و استعماري است ـ ببرند، نوشت: "به وضوح مشاهده ميكنيد كه تنوع انديشه در ميان دريافتكنندگان نوبل ديده نميشود و اين گوناگوني و تنوع، در نوبل در حال رنگ باختن است. "
او در اين يادداشت پيشنهاد كرد كه كشورهاي آزاديخواه جهان بايد به فكر تشكيل يك ستاد اوليه به منظور تأسيس يك بنياد و سپس اهداي يك جايزه معتبر جهاني باشند. "
* اعلام اعطاي درجه هنري به 47 نويسنده و شاعر
در بيست و ششمين روز از فصل پاييز، معاونت امور فرهنگي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي از اعطاي درجه هنري يك تا سه به 47 تن از شاعران و نويسندگان كشور در سه سال اخير خبر داد.
طي سه سال گذشته تاكنون در رشته فرهنگ و رشته تخصصي ادبيات داستاني 26 نفر از داستاننويسان و در رشته تخصصي شعر 12 شاعر، در رشته ادبيات داستاني و شعر 4 نفر و در رشته نويسندگي 5 نويسنده پس از ارزشيابي در كميته تخصصي فرهنگي معاونت امور فرهنگي، به شوراي ارزشيابي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، معرفي و درجه هنري از يك تا سه و در يك مورد درجه چهار هنري دريافت كردهاند.
در ميان هنرمنداني كه در حوزه امور فرهنگي موفق به دريافت درجه يك هنري شدهاند، نام افرادي چون جعفر ابراهيمي (شاهد)، راضيه تجار، محمود حكيمي، مصطفي رحماندوست، فيروز زنوزي جلالي، محمدرضا سرشار، افسانه شعباننژاد، اسدالله شعباني، حسين فتاحي، اميرحسين فردي، عليرضا قزوه، محمدعلي مجاهدي، محمدجواد محبت و محمد ميركياني به چشم ميخورد.
* انتخاب حميدزاده به عنوان دبير كتاب سال پس از 82 روز
در حالي كه جايزه معتبر و جهاني كتاب سال جمهوري اسلامي از 22 مردادماه بدون دبير مانده بود و علي شجاعي صايين براي پاسخگويي درباره انتخاب دبير جديد، دائماً در سيبل خبرنگاران قرار داشت، سرانجام پس از 82 روز، مجيد حميدزاده با حكم بهمن دري، معاون فرهنگي وزير ارشاد به جاي محمدرضا سرشار مستعفي نشست.
حميدزاده كه پيش از آن مديركل اداره كتاب معاونت امور فرهنگي بود و در دوره مسئوليت خود هيچگاه با محسن پرويز سازگاري نداشت، طبق مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي، دبيري جوايز پروين اعتصامي و جلال آلاحمد را نيز بر عهده گرفت.
حميدزاده زماني كه اين حكم را دريافت كرد، به عنوان مديركل دفتر توسعه و مشاركتهاي فعاليتهاي فرهنگي و هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مشغول به فعاليت بود.
او در عين حال، يكي از موافقان انحلال بنياد ادبيات داستاني نيز بود كه در بخش بعدي اين بررسي بيشتر به آن خواهيم پرداخت.
* دوم آذر و اعلام انحلال بنياد ادبيات داستاني ايرانيان
روز دوم آذرماه، خبري به طور اختصاصي در اختيار فارس قرار گرفت كه مفهوم آن، انحلال بنياد ادبيات داستاني بود. اين بنياد كه در زمان محسن پرويز تشكيل و راهاندازي شده بود، با نامه محمود سالاري به دري و پاسخ او، ميرفت كه در آستانه انحلال قرار گيرد. اين بنياد كه از سه سال پيش بنا گذاشته شده بود، قرار بود به محلي براي تمركز فعاليتهاي ادبيات تبديل شود. اين در حالي بود كه دوره دوساله هيات امناي اين بنياد متشكل از محمد ميركياني، راضيه تجار، محمدرضا سرشار، اميرحسين فردي و محمود حكيمي به همراه اعضاي حقوقي آن آقايان محمد اللهياري فومني، علي شجاعيصائين و محمدرضا وصفي اواخر مهرماه به اتمام رسيده بود و در پي درخواست محمود سالاري، مديرعامل بنياد ادبيات داستاني از معاونت فرهنگي وزارت ارشاد مبني بر معرفي اعضاي جديد هيات امنا، وي در هامش نامه سالاري دستوري صادر كرده بود كه از آن بوي انحلال به مشام ميرسيد. چرا كه بهمن دري نوشته بود كه اين بنياد بعد از انحلال به صورت يك دفتر ذيل موسسه خانه كتاب به صورت محدود به فعاليت خود ادامه دهد.
اين ماجرا، پيش از هرچيز، يك بار ديگر واكنش محسن پرويز را برانگيخت. او كه سابقاً درباره توقيف 285 كتاب در زمان تصدي خود موضع گرفته بود، اين بار نيز دست به انتشار مطلبي در سايت شخصي خود زد و در آن نوشت: "با حضور آقاي دري اخوي در معاونت امور فرهنگي و روابط دوستانه او با وزير، توقع آن بود كه كارشكنيها موثر نيفتد و شاهد فعاليت قويتر و گستردهتر بنياد باشيم. پس از شش ماه، ناگهان به جاي تمديد احكام هيات امنا يا صدور احكام جديد، با خبر غيرقابل باور انحلال بنياد مواجه شديم. البته پس از تكذيب بيانيه معاونت فرهنگي در مورد 285 كتاب توقيفي، نبايد حتي به اخبار رسمي اين حوزه نيز توجه جدي كرد و چه بسا اين خبر نيز بزودي تكذيب شود! در واقع ملاك ارزشيابي اخبار اين حوزه بايد عقلايي يا غيرعقلايي بودن خبر باشد و به نظر ميرسد معاونت فرهنگي به شكل زيركانهاي مشغول بازي با رسانههاي ضدانقلاب است و همانطور كه پيشتر با بيانيه 285 كتاب توقيفي مدتي ايشان را سرگرم كرد، اينك نيز با اين خبر قصد سرگرمي ايشان را دارد وگرنه مگر ميتوان پذيرفت كسي كه دايما وگاهي به شكل اغراقآميز و آزاردهنده) از «منويات حضرت آقا» سخن ميگويد، دستور انتشار كتب خلاف قانون و يا انحلال بنيادي را بدهد كه به دنبال تاكيدات ايشان براي پرداختن جدي به ادبيات داستاني تاسيس شده است؟ "
سرانجام، پرويز در يادداشت خود، نهادهاي نظارتي و فرهنگي كشور را براي بررسي موضوع به صحنه دعوت كرد و خواستار جلوگيري از انحلال بنياد ادبيات داستاني شد، اما با ارسال متني از معاونت فرهنگي ارشاد در قالب مصاحبه آقاي معاون با روابط عمومي اين معاونت، به نظر ميرسيد كه درباره انحلال بنياد به قدر كافي شفافسازي شده و اهالي رسانه و افكار عمومي پاسخ روشني از بهمن دري در اين باره دريافت خواهند كرد.
دري نيز با متهم كردن پرويز به انتشار دروغهاي "گوبلزي " گفت: "... برخي از آقايان از فرط بيكاري و بيمسؤوليتي (سهواً يا عمداً) و براساس حفظ منافع زودگذر شخصي، خبري را جعل ميكنند و آن خبر را از زواياي گوناگون بررسي و بزرگنمايي ميكنند و سپس پيشبيني هم ميكنند كه خبر تكذيب ميشود و باقي قضايا.... شهوت شهرت و ميل افراطي به مطرح شدن در رسانهها در اين ميان گريبان اين دوستان مطلقگرا و جزمانديش و مخالف تحولآفريني را گرفته است و چارهاي نيست كه بايد به خاموشي و سكوت بسنده كرد و از شر شيطان و منيتها به خدا پناه برد. "
اين مجادله لفظي باز هم ادامه يافت، اما ثمرهاش، برچيده نشدن بساط بنياد و معرفي اعضاي جديد هيأت امناي آن بود كه مدتها بعد رخ داد.
* 14 آذر و غروب شمس
شامگاه 14 آذرماه سال گذشته، يكي ديگر از نويسندگان نامآشناي كشور رخ در نقاب خاك كشيد. شمس آلاحمد كه ماهها از بيماري رنج ميبرد، ساعت22.30 دقيقه 14 آذر به علت ايست قلبي در بيمارستان شهيد باهنر درگذشت.
شمس كه در تيرماه 1308 در تهران به دنيا آمده بود، پس از پيروزي انقلاب اسلامي مدتي در روزنامههاي اطلاعات و كيهان و مدتي نيز در شوراي سرپرستي صدا و سيما فعاليت داشت و در سال 1359 طي فرمان حضرت امام خميني (ره) به عضويت در شوراي انقلاب فرهنگي منصوب شد و تا پيش از بيماري به نويسندگي و پژوهش ميپرداخت.
او كه در دوره نه چندان طولاني بيمارياش و بستري بودنش در بيمارستان، كمتر مورد اعتناي اهل ادب قرار گرفته بود و بارها خانوادهاش از بيتوجهي به حال او گلايه كرده بودند، با مرگ خود نظرها را به سوي خويش جلب كرد و دهها نويسنده، شاعر، پژوهشگر و ... به ستايش او و قلمش پرداختند.
شمس آلاحمد شخصيتي فرهيخته و نويسندهاي بود كه شايد عظمت برادرش يعني جلال و حجم كارهايي كه جلال آلاحمد انجام داده بود، باعث شد كه او در سايه برادر قرار بگيرد و به نوعي حافظ ميراث گرانبهاي خانواده آلاحمد و شايد به زباني بهتر حافظ پرخوانندهترين و تاثيرگذارترين كتابها و نوشتههاي ادب معاصر باشد.
شمس آلاحمد در فاصله 2 ماه مانده به مرگش در بستر بيماري بود و وضعيتش رو به وخامت ميرفت. شمس از چندي پيش بر اثر بيماري ريوي در بخش ICU بيمارستان باهنر تهران بستري شد. در اين ميان هر روز حال وي به وخامت ميرفت؛ به نحوي كه به دليل نبود امكانات پزشكي در منزل، مدتها در بيمارستان ماند. وي هميشه مورد توجه ويژه بيت مقام معظم رهبري بود و در اين دو ماه بيماري نيز از اين توجهات بينصيب نماند.
شمس از بيماري عفونت ريه مزمن به شدت رنج ميبرد و در روزهاي پاياني همواره زير اكسيژن به سر ميبرد و در اين ميان پزشكان همواره از وخامت حال ايشان از بيماري كه رو به بهبود بود، خبر ميدادند. سطح هوشياري شمس هر روز پايينتر ميآمد و در روزهاي پاياني، قدرت تكلم را نيز از دست داده بود كه در نهايت در شامگاه 14 آذر 89 بر اثر ايست قلبي در بيمارستان شهيد باهنر قلم بر زمين نهاد و به جلال پيوست تا جامعه ادبي ايران از وجود يكي ديگر از شخصيتهاي شاخص ادب معاصر خود محروم شود.
* 26 دي و تاييد كنارهگيري اشعري از رياست كتابخانه ملي ايران
بعد از انتشار شايعه استعفاي علياكبر اشعري در سايتهاي خبري، روز 26 ديماه بود كه مديركل روابط عمومي كتابخانه ملي، كنارهگيري وي از رياست اين سازمان را تاييد كرد. البته وي گفت كه هنوز جوابي از طرف رياست جمهوري براي نامه آقاي اشعري نيامده است.
اين كار اشعري هرچند استعفا تلقي نشد و چون حكم دوساله قبلي او به پايان رسيده و هنوز حكم جديدي دريافت نكرده بود، كنار رفتن از سمت خود را اعلام كرد، اما هيچ وقت درباره بركناري اشعري سخني به ميان نيامد.
علياكبر اشعري كه پيش از آن، معاون فرهنگي وزارت ارشاد در دولت هاشمي بود و سالها مديرعاملي سروش و مدتي مدير موسسه همشهري بود، شش سال رئيس كتابخانه ملي ايران بود.
احمدينژاد در مرداد 1384 اين كارشناس ارشد مديريت منابع انساني را براي تصدي وزارت آموزش و پرورش به مجلس معرفي كرد، اما او نتوانست از مجلس رأي اعتماد بگيرد.
* سوم بهمن و دو رويداد در حوزه كتاب
در سومين روز از بهمن سال گذشته، علاوه بر آنكه جايزه كتاب جنوب آسيا برندهاش را شناخت، كتابخانه ديجيتال جهان نيز گشايش يافت.
«اچ ام نقوي» نويسنده پاكستاني موفق شد جايزه كتاب 50 هزار دلاري جنوب آسيا را به خاطر نگارش تازهترين اثرش به نام خود ثبت كند. اين جايزه كه از سال 2010 به منظور معرفي برترين نويسندگان كشورهاي آسياي جنوبي در حوزه ادبيات برگزار ميشود، امسال اين نويسنده پاكستاني را به عنوان موفق ترين نويسنده خود انتخاب و معرفي كرد.
«نقوي» اين نويسنده جوان و 36 ساله پاكستاني با نگارش رمان «خانه پسر» در سال گذشته موفق شد نظر هيئت داوران اين دوره از جايزه كتاب ادبي جنوب آسيا را به خود جلب كند.
وي در اين اثر داستان زندگي سه مرد را در پاكستان و در شهر نيويورك به تصوير ميكشد كه در روز يازدهم سپتامبر در معرض قضاوت و داوري قرار گرفته و به عنوان متهم حادثه برجهاي دوقلو دستگير ميشوند.
همچنين وبسايت كتابخانه ديجيتال جهان در اداره مركزي يونسكو همراه با كتابهاي نادر، نقشههاي تاريخي، نسخ خطي، فيلم و عكس از كتابخانهها و آرشيوهاي سراسر جهان شروع به كار كرد. علاقهمندان از سراسر جهان ميتوانند به منابع الكترونيكي اين كتابخانه از طريق وبسايت آن دسترسي داشته باشند.
مراجعهكنندگان به اين سايت ميتوانند به تمام اين موارد به هفت زبان عربي، چيني، انگليسي، فرانسوي، پرتغالي، روسي و اسپانيائي دسترسي يابند. 32 موسسه از برزيل، بريتانيا، چين، مصر، فرانسه، ژاپن، روسيه، عربستان سعودي، و آمريكا براي اجراي اين پروژه به ياري سازمان يونسكو شتافتند. اجراي اين پروژه نخستين بار در سال 2005 به وسيله بزرگترين كتابخانه جهان يعني كتابخانه كنگرس آمريكا به يونسكو پيشنهاد شد.
اين كتابخانه به نشاني www.worlddigitallibrary.org يا www.worlddigitallibrary.org در دسترس كاربران است.
* 5 اسفند و پايان نوزدهمين كنگره سراسري شعر دفاع مقدس
پنجمين روز اسفند سال گذشته با برگزاري آيين اختتاميه نوزدهمين كنگره سراسري شعر دفاع مقدس همراه بود.
در اين كنگره و در بخش "دفاع مقدس " رتبه اول به محمدرضا شرفي خموشان از ورامين، رتبه دوم مشتركاً به عليرضا رجبعليزاده از اصفهان و مهدي نظارتيزاده از اصفهان و رتبه سوم مشتركاً به مهدي فرجي از اصفهان و اميد مهدينژاد از تهران رسيد.
همچنين در بخش "دفاع مقدس با مضامين و مفاهيم عاشورايي " رتبه اول علياصغر شيري از قم، رتبه دوم مشتركا به مهدي شهابي از آذربايجان شرقي و سيدعلي شكراللهي از اصفهان، رتبه سوم مشتركا به احمد حسينپور علوي از قم و سميه ابراهيمي از مازندران رسيد.
در بخش "مقاومت ملل " نيز رتبهها اينگونه تقسيم شد: رتبه نخست علي داودي از تهران، رتبه دوم مشتركا به ليلا كردبچه از تهران و صديقه مرادزاده از تهران، رتبه سوم به طيبه سلمانينژاد از استان يزد.
اما در بخش "كودك و نوجوان " جوايز رتبه اول به محمدصادق خدايي از استان يزد، رتبه دوم مشتركا به فائزه رسكتي از مازندران و مريم اسلامي از خراسان رضوي، رتبه سوم مشتركا به حامد محقق از تهران و معصومهسادات وزيري از خراسان رضوي داده شد.
* 8 اسفند و معرفي برگزيدگان سومين جشنواره داستان انقلاب
داستان تقديرها و جشنوارههاي ادبي در اسفندماه، با معرفي برگزيدگان سومين جشنواره داستان انقلاب ادامه يافت. در اين جشنواره كه با يك سال وقفه برگزار ميشد، 10 برگزيده، نويسنده برتر و تقديري معرفي شدند.
در مراسم پاياني اين جشنواره، رمانهاي "ميوههاي رسيده " نوشته سيدمهرداد موسويان، "از عشقآباد تا عشقآباد " نوشته منصور انوري و "خورشيد بر شانههاي راست " نوشته جواد افهمي، به ترتيب، رتبههاي برگزيده، برتر و تقديري بخش بزرگسال جشنواره را به دست آوردند.
داستانهاي كوتاه "دفتر جلد قهوهاي " نوشته فرهاد كوهپيما، "پشتبامها شاهدند " نوشته سودابه فرضيپور و "پيغام كوتاه خود را بگذاريد " نيز به ترتيب، رتبههاي برگزيده، برتر و تقديري اين بخش را كسب كردند.
همچنين رتبههاي برگزيده، برتر و تقديري رمان در بخش نوجوان به ترتيب به "عقربهها خوابشان ميآيد " نوشته معصومه عيوضي، "مبصر كلاس هشتم " نوشته سيدحسين حسينيارسنجاني و "فصل پنجم: سكوت " نوشته محمدرضا بايرامي اختصاص پيدا كرد.
داستانهاي كوتاه "آرايشگاه فرح " نوشته زهرا حيدري، "نخودهاي زرد و كشمشهاي تيزابي " نوشته سيدمهرداد موسويان و "من نگهبان جنخانه هستم " نوشته فاطمه فروتن نيز به ترتيب رتبههاي برگزيده، برتر و تقديري اين بخش را كسب كردند.
* نويسنده عرب، همپاي مردم انقلابي ليبي
روز نهم اسفند بود كه خبر رسيد، "جابر عصفور "، نويسنده و وزير فرهنگ سابق مصر پس از استعفا از سمتش تصميم گرفت تا جايزه ادبي قذافي را كه در سال 2010 از وي دريافت كرده بود، باز گرداند.
اين جايزه 150 هزار يورو ارزش دارد و عصفور اعلام كرد كه قصد بازگرداندن آن را دارد، زيرا دوست ندارد جايزهاي را در كارنامه خود داشته باشد كه از سوي يك قاتل به وي اهدا شده است.
اين نويسنده با اشاره به جنايتها و اقداماتي كه "قذافي " در هفتههاي گذشته نسبت به مردم كشورش داشت، اشاره كرد: قتل عام مردم بيسلاحي كه تنها خواسته آنها رعايت حقوق انساني و حقوق بشر در ليبي است جنايت و اقدامي شيطاني است كه به هيچ وجه قابل چشمپوشي نيست.
"عصفور " كه اين تصميم را پس از استعفا از سمت وزارت فرهنگ مصر عملي كرده در اين باره ميگويد: در حال حاضر در جست و جوي راهي هستم تا اين جايزه 150 هزار يورويي را به مردم و ملت ليبي باز گردانم.
* خداحافظي پهلوان شعر از دنياي شاعري
يكي از جالبترين خبرهاي اسفند ماه 89، خداحافظي علي معلم دامغاني، رئيس فرهنگستان هنر از دنياي شعر و شاعري بود. وي در دهمين روز اسفند و در حالي كه در آيين پاياني جشنواره شعر فجر شركت كرده بود، اين خبر را در حضور رئيس جمهور اعلام كرد و گفت: بنده در سلسله اهل شعر خدمت ميكنم، اما امروز سرزمين ما مملو از شاعران جواني است كه فرصت از آنِ آنان است. بنده از اين رو با دنياي شعر خداحافظي ميكنم.
معلم در پايان اين شعر را خواند و جايگاه را ترك كرد: "رفتيم و عشق را به رقيبان گذاشتيم/ رفتيم و داغ بر دل هجران گذاشتيم/ در ما نبود طاقتي سوز و گداز عشق/ اين سوز و اين گداز به ايشان گذاشتيم. "
اين موضوع، بازتابهايي را در ميان اهل شعر به همراه داشت. ناصر فيض در اين باره گفت: استاد "علي معلم " پهلوان ميدان شعر است و حالا پهلوان ميخواهد از ميدان خداحافظي كند. واقعا نميدانم! شايد شعر كمتر به اين مسائل خداحافظي و كنارهگيري مربوط شود. بايد ديد پشت اين قضيه چيست و آيا اين قضيه و جمله، آن قدر جدي است كه ايشان كاملاً شعر را بوسيده و كنار گذاشته است.
پنجمين جشنواره بينالمللي شعر فجر در حالي برگزار شد كه محمود احمدينژاد نيز به عنوان مهمان ويژه در آن حضور داشت و به سخنراني پرداخت. اما برگزيدگان جشنواره هم معرفي شدند. كه در بخش كلاسيك، هيأت داوران، اثري را حائز رتبه اول ندانست و مريم آريان قره بلاغ و محمدجواد شاهمرادي "آسمان " را مشتركاً حائز رتبه دوم و اميرحسين نيكزاد را حائز رتبه سوم دانست.
در بخش سپيد و نيمايي نيز هيأت داوران اثري را حائز رتبه اول ندانست و علي هوشمند (از استان بوشهر شهر بوشهر) را دوم اعلام كرد. رتبه سوم نيز مشتركاً به مجيد نظافت يزدي و صديقه مرادزاده رسيد.
اما در بخش كودك و نوجوان، رتبه اول به بابك نيكطلب، رتبه دوم به عصمت (مريم) اسلامي و رتبه سوم به حسين تولايي رسيد.
در بخش ترانه و تصنيف، از چهار تن از شاعران به نامهاي ساميه سليمي، سيد حسين متوليان، اسماعيل فرزانه و مهدي ايوبي تقدير شد.
* رونمايي از 14رمان نوجوان در كانون پرورش فكري
رونمايي از 14 رمان از مجموعه 40 جلدي رمان نوجوان در كانون، يكي از مهمترين اتفاقات ادبي اين حوزه نه در سال 89 بلكه در دهه اخير بود. رمان نوجوان كه از فقر اثر به شدت رنج ميبرد و مشكلات عديدهاي دامنگير آن است، صاحب 14 اثر جديد در كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان شد. اين كار با حمايت مديرعامل كانون و تلاش حميدرضا شاهآبادي معاون وي و مدير انتشارات كانون به ثمر نشست و مراسم رونمايي از اين رمانها، روز 10 اسفند با حضور نويسندگان كتابها و ساير اهالي قلم در حوزه كودك و نوجوان برگزار شد.
* تشويق بانوان اهل ادب در جايزه پروين اعتصامي
يك روز پس از اعلام نام برگزيدگان دهمين جشنواره شهيد حبيب غنيپور، برندگان چهارمين دوره جايزه پروين اعتصامي معرفي شدند. اين جايزه به زنان اهل قلم اختصاص دارد و طي آن، آثار در سه حوزه شعر، ادبيات پژوهشي و ادبيات كودك و نوجوان انتخاب ميشود.
در بخش شعر سنتي (تأليف)، به طور مشترك دو كتاب "حالا تو " سروده فريبا يوسفي و "شايد مرا دوباره به خاطر بياوري " سروده مژگان عباسلو به عنوان آثار برگزيده انتخاب شدند. در بخش شعر نو (تأليف) به طور مشترك و به عنوان برگزيده دو كتاب "سيب حوا " سروده سودابه اميني و "خاطرات بيتأويل " سروده شراره كامراني برگزيده شدند. در بخش شعر (ترجمه) نيز كتاب "در آيينه رود " تأليف محمد رضا شفيعي كدكني با ترجمه پري آزرم معتمدي برگزيده شد.
در ادبيات پژوهشي و در بخش نقد و پژوهش ادبي (تأليف) كتاب "دستنامه سغدي " تأليف زهره زرشناس به عنوان اثر برگزيده و در بخش نقد و پژوهش ادبي (ترجمه) نيز كتاب "تخيل مكالمهاي (جستارهايي درباره رمان) " تاليف ميخاييل باختين به ترجمه رؤيا پورآذر برگزيده شدند. در اين گروه و در بخش پاياننامه نيز "تحليل و مقايسه اشعار برجسته عاشورايي فارسي و عربي " تأليف نرگس انصاري به عنوان اثر شايسته تقدير انتخاب شده است.
اما در حوزه ادبيات كودك و نوجوان و در بخش شعر كودك (تأليف) به طور مشترك و به عنوان برگزيده سه كتاب "سفيد سياه راه راه " سروده شكوه قاسمنيا، "مجموعه ني ني " سروده بنفشه رسوليان بروجني و در نهايت "گنجشك پر ... جوراب پر " سروده مريم هاشمپور برگزيده شدند. در بخش شعر نوجوان (تأليف) به طور مشترك دو كتاب "من آدم آهني شدم " تاليف كبري بابايي و "برسد به دست تو اي پادشاه جهان " سروده مهديه نظري به عنوان شايسته تقدير معرفي شدند. همچنين در بخش داستان كودك (تأليف) به طور مشترك دو كتاب "خانم غوله به عروسي ميرود " نوشته سرور كتبي و "خداحافظ راكون پير " اثر تاليفي كلر ژوبرت به عنوان برگزيده انتخاب شدند. در حوزه داستان كودك (ترجمه) نيز به طور مشترك و به عنوان آثار شايسته تقدير دو كتاب "زرد و صورتي " تأليف ويليام استيگ به ترجمه كلر ژوبرت و "ماجراهاي پيازچه " تأليف جاني روداري به ترجمه مرضيه شجاعي ديندارلو معرفي شدند. در بخش داستان نوجوان (تأليف) كتاب "طعم تلخ خرما " تاليف مهناز فتاحي شايسته تقدير شناخته شد. در نهايت، در بخش داستان نوجوان (ترجمه) نيز به طور مشترك و به عنوان برگزيده دو كتاب "چشم بهشتي " تأليف ديويد آلموند به ترجمه نسرين وكيلي و "مجموعه بال (بال آفتابي، بال آتشين و بال نقرهاي) " تأليف كنت اپل به ترجمه مليحه محمدي معرفي شدند.
* 16 اسفند و راهاندازي مجمع ناشران انقلاب اسلامي
روز 16 اسفند، افتتاح مجمع ناشران انقلاب اسلامي موسوم به "منا " رسماً كليد خورد و محمد حمزهزاده به عنوان مديرعامل آن در مراسم راهاندازي اين مجمع گفت: افتتاح و راهاندازي مجمع ناشران انقلاب اسلامي يك نقطه عطف است، چرا كه راهاندازي چنين تشكلي از آروزهاي چهرههاي فرهنگي نظام جمهوري اسلامي ايران از زمان پيش از انقلاب است.
وي با بيان اينكه حوزه هنري نيز حاصل همين دغدغهها براي ايجاد تشكل و فعاليت گروهي دستانداركاران فرهنگ است، اضافه كرد: طي پنج سال گذشته اقداماتي را در جبهه فرهنگي براي ايجاد تشكل و گروه شاهد بوديم و دوستاني كه مسئوليتي داشتند، تلاش كرده تا گروهي از ناشران را گرد هم آورده و تشكلي راه ايجاد كنند كه البته اين حركتها به ثمري كه در نظر داشتند، نرسيد، اما ما امروز محصول همين دغدغهها و تلاشها هستيم.
به گفته حمزهزاده، طراحان اين مجمع از دو سال پيش از آن، كار مطالعاتي خود را شروع كرده، فهرستي از امكانات، مزايا و آسيبها را احصاء كرده و راهكارهايي هم پيشنهاد دادهاند و در نهايت به اين نتيجه رسيدهاند كه ناشران انقلاب اگر قرار است به حيات خود ادامه دهند، بايد تشكلي راهاندازي كنند. همچنين بعد از جلسات متعدد جمع كوچكتري شامل هيأت مديره شكل گرفت كه ساختمان اصلي مجمع را ترسيم و چشماندازي نيز براي آن تعريف شد.
جالب است برخي فعالان حوزه ادبيات انقلاب و دفاع مقدس، راهاندازي اين مجمع را در پي تأسيس مجمع ناشران دفاع مقدس دانستهاند كه سوره مهر با مديرعاملي محمد حمزهزاده با شماري از كتابهاي دفاع مقدس، حاضر نشد به عضويت آن درآيد و در سخنان خود در مراسم افتتاح مجمع ناشران انقلاب، برخي جريانهاي نشر را "شبه نشر " خواند و با به كار بردن اين لفظ، خبرساز شد.
* 19اسفند و پاياني بر جايزه كتاب سال در سال 89
يكي از آخرين رخدادهاي جهان فرهنگ و ادب در سال گذشته، برگزار شدن مراسم پاياني جايزه كتاب سال در غياب احمدينژاد بود. البته رحيمي، معاون اول او خودش را به مراسم رساند و سخناني را نيز ايراد كرد. در اين مراسم، علاوه بر حداد عادل، سيدمحمد حسيني و تني چند از برگزيدگان، بهمن دري، معاون فرهنگي وزير نيز سخنراني كردند و مراسم در سردي كامل برگزار شد. جالب اينكه هيچ يك از نويسندگان و شاعران در جمع برگزيدگان جايزه كتاب سال قرار نداشتند و يك بار ديگر، شعر و داستان از جوايز ارزنده معتبرترين جايزه جمهوري اسلامي بينصيب ماندند.
* انتصاب اعضاي هيات امناي بنياد ادبيات داستاني؛ آخرين خبر ادبي سال 89
داستان چند ماهه بنياد ادبيات داستاني، سرانجام با انتصاب اعضاي هيات امناي آن به پايان رسيد و از انحلال آن جلوگيري شد. اين داستان كه با نامه محمود سالاري به بهمن دري براي معرفي اعضاي جديد هيأت امنا آغاز شده بود و انتظار ميرفت با برخورد سرد معاون وزير، بنياد به تعطيلي كشيده شود، به ناگاه خبرساز شد و واكنشهاي متعددي را برانگيخت. مجلات و رسانهها براي اين موضوع پروندههايي اختصاص دادند تا سرانجام بهمن دري به انتصاب اعضاي جديد هيأت امنا تن دهد و بنياد را تعطيل نكند.
در اين معرفي كه با حكم سيدمحمد حسيني، وزير فرهنگ وارشاد اسلامي همراه بود، مجتبي رحماندوست (نويسنده و شاعر و محقق)، اميرحسين فردي (رييس مركز آفرينشهاي ادبي حوزه هنري)، احمد شاكري (داستانويس و منتقد در حوزه ادبيات داستاني)، محمود حكيمي (داستاننويس و داور جايزه كتاب سال)، محسن مومنيشريف (رييس حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي)، منوچهر اكبري (استاد ادبيات و دبير پيشين جايزه كتاب سال) و محمد حسني (مشاور معاون امورفرهنگي در امور راهبردي) به عنوان اعضاي جديد هيات امناي بنياد ادبيات داستاني شناخته شدند.
* تلخترين خبرها و مرگ و مير شاعران و نويسندگان
تنها در فصل زمستان، بيش از 11 تن از شاعران، نويسندگان و تصويرسازان دنياي ادبيات راهي جهان آخرت شدند كه از اين جمع، 4 تن ايراني بودند.
در 22 ديماه، صلاحالدين الحسيني معروف به ابوصادق شاعر انقلابي فلسطين در سن 76 سالگي در قاهره درگذشت، در 19 بهمن، آندره شديد شاعر مصري در فرانسه از دنيا رفت و در همين روز، " برايان ژاك " نويسنده انگليسي و خالق آثار ادبي براي كودكان و نوجوانان جهان در سن 71 سالگي و براثر عارضه قلبي چشم از جهان فرو بست.
در 23 بهمن، خانم هيساي ياماموتو نويسنده ژاپني درگذشت و يك روز بعد از آن "عبدالستار محمد خليف " روزنامهنگار و رماننويس مصري در سن 67 سالگي جهان را ترك گفت.
اما در دومين روز اسفند، كيومرث مهدوي معروف به "خديو " ـ كه از سال 1360 امتياز "انجمن شاعران ايران " در تهران را در اختيار داشت ـ درگذشت. تنها پنج روز بعد، يعني در هفتم اسفندماه بود كه استاد ابوالقاسم گرجي، مجتهد، استاد دانشگاه و نويسنده دنيا را وداع گفت.
در 18 اسفند، ايرج افشار، تاريخپژوه، نسخهشناس و ايرانشناس درگذشت. رهبر معظم انقلاب در پيامي به مناسبت درگذشت وي فرمودند: "ايرج افشار، ايرانشناسي برجسته و پركار بود. "
در 20 اسفند، خبري منتشر شد كه در آن، مخاطب از مرگ "ديويد وايناس " نويسنده آرژانتيني آگاه ميشد.
اما خبر تلخ و دردناك اسفند گذشته، مربوط به درگذشت علي عامهكن، تصويرساز كتابهاي كودكان در 19 اسفند بود. او كه تصويرگر بينالمللي كتابهاي كودكان و نوجوانان بود، پس از تحمل يك دوره بيماري جانكاه، در 34 سالگي به ديار باقي شتافت و يك روز بعد در سكوت به خاك سپرده شد.
24 اسفند نيز با خبر مرگ "استيون كرول " نويسنده آمريكايي و فعال در حوزه كودك و نوجوان همراه بود.
