کلزا منبع خوراکي

بطوريکه 14.7% کل توليد روغن گياهي جهان را به خود اختصاص داد.کشت کلزا از 3000 سال قبل در هند رواج داشته و ازآنجا به چين و ژاپن راه يافته است. کشت و استخراج روغن از دانه کلزا در اروپا از قرن 16 رواج يافته است. توليد تجاري کلزا در سال 1942 به عنوان تامين کننده روغن روان ساز در جنگ جهاني دوم آغاز گرديد اما بدليل قحطي و گرسنگي و کمبود منابع روغن خوراکي مقداري از آن به مصرف غذايي رسيد و پس ازآن اصلاح آن بمنظور روغن کشي مورد توجه قرار گرفت.

اولين جنبه استفاده عمومي کلزا براي انسان نيز به عنوان سبزي و در قرن 17 بوده است. بطوريکه پيش ازورود سيب زميني در قرن 18، کلزا تنها سبزي موجوددر جيره غذايي دهقانان اروپايي بود.

در مورد زمان شروع استفاده از کلزا به عنوان منبع روغن، تناقضاتي وجود دارد . نخستين نوشته درباره
کشت و کار کلزا در اروپا مربوط به سال 1570 است که هرسياخ به کشت کلزاي زمستانه در منطقه ريدلندآلمان به عنوان منبع روغن چراغ و جايگزيني براي روغن زيتون به عنوان روغن پخت و پز مردم ?قير
اشاره کرده است. در اواخر سده هاي مياني نيز دراروپا از اين روغن براي ساختن صابون و روشنايي
استفاده مي شد.
در اواسط قرن 19 از روغن کلزا بطور گسترده اي درراه آهن استفاده مي شد و هنوز نيز در چراغ محراب
برخي کليساها استفاده مي شود زيرا روغن آن به کندي سوخته و نسبتا بي بو است.
ارقام بومي کلزا، شلغم روغني و خردل روغني سرشاراز اسيد چرب اروسيک است که وجود اين اسيد چرب نامطلوب بوده و باعث سکته قلبي مي گردد. ليکن بدليل اينکه در 4 درجه سانتي گراد س?ت شده و خاصيت ليزي و لغزندگي پيدا مي کند بنابر اين در صنايع مختلف کاربردهاي زيادي دارد.
وجود ماده گلوکوزينولات در کنجاله کلزا از ديگرموانع موجود در استفاده از ارقام بومي بود که چون باعث اختلال در فعاليت تيروئيد احشام مي گرديد لذاتعليف آن براي حيوان مشکل ساز بود. اما بافعاليتهاي اصلاحي که از سال 1930 در کانادا بر روي اين گياه آغاز شد امروزه متخصصان توانسته اندميزان اسيد چرب اولئيک و لينولئيک را بترتيب 25 و55درصد افزايش داده و در عوض اسيدهاي چرب نامطلوبي همچون اسيد اروسيک و لينولئيک را به ميزان 100 و 10 درصد کاهش دهند.
امروزه بطور قراردادي ارقام کلزاي عاري از اسيدچرب اروسيک به ارقام يک صفر معروف گشته اند. ادامه
تلاشهاي اصلاحي منجر به دستيابي به ارقام دو صفر شده که در اين ارقام هر يک از صفرها مويد عدم وجود يا حداقل ميزان اسيد چرب اروسيک و گلوکوزينولات مي باشد که با دستيابي به اين ارقام دو صفر انقلاب بزرگي در زمينه توليد دانه هاي روغني بوقوع پيوست و زراعت کلزا رشد چشمگيري در جهان داشت.
در ايران نيز نوعي کلزا در حدود 500 سال پيش به عنوان منداب شناخته شده بود ولي کشت ارقام اصلاح
شده آن از اوايل دهه 70 آغاز گرديد. از آنجائيکه ميزان روغن حاصل از دانه هاي روغني توليد داخل حدود 8% نياز خام کشور را تامين مي کند لذا توسعه کشت کلزا بدليل صفات مطلوب زير مورد توجه قرار
گفته است:
1- مقاومت به سرما
2- مقاومت به کم آبي
3- تحمل شوري
4- ارزش تناوبي بالا (کشت پاييزه کلزا در
تناوب با غلات بويژه گندم باعث غنا بخشيدن به خاک
مي شود)
5- بي تفاوتي نسبي به بافت خاک
6- کنترل علفهاي هرز
7- دارا بودن ژنوتيپهاي پاييزه و بهاره
8- استفاده بهينه از رطوبت و بارندگي
9- سهولت عمليات کاشت داشت و برداشت
10- هزينه کم توليد
11- عملکرد بيشتر روغن در واحد سطح
12- کيفيت بالاي روغن خوراکي آن (کانولا)
13- روغن کلزا (کانولا) در ارقام اصلاح شده فعلي
در مقايسه با روغنهايي نظير آفتابگردان، سويا و
ذرت ، بدليل وجود اسيدهاي چرب اشباع نشده و فاقد
کلسترول در آن از اهميت بيشتري برخوردار است.
14- کشت کلزاي پاييزه بدليل توليد گلهاي زردرنگ
که براي زنبور عسل بسيار جذاب است باعث توسعه
زنبورداري مي گردد.
15- کنجاله حاصل از ارقام اصلاح شده کلزا مي
تواند جايگزين کنجاله سويا گردد.