اخلاق سفر

اخلاق سفر حكيمه مهديان مقدمه أَفَلَمْ يَسِيرُواْ فِي الْاَرْضِ فَيَنظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ. (يوسف: 109) آيا در زمين نگرديده‌اند تا فرجام كساني را كه پيش از آنان بوده‌اند، بنگرند؟ خداوند متعالي، ‌انسان‌ها را به سير و سفر در زمين تشويق مي‌كند تا از سرنوشت گذشتگان براي جهان آخرت عبرت اندوزند. به عبارت ديگر، از خامي تا پختگي راهي است كه بايد آن را با سفر پيمود: بسيار سفر بايد تا پخته شود خامي. مسافرت، يكي از نيازهاي اساسي انسان است و اگر به طور صحيح انجام گيرد، نتايج مادي و معنوي فراواني را در پي دارد: شادابي تن و روح، رشد عقلاني، عبرت‌اندوزي، تحمل دشواري‌ها، شناسايي اطرافيان، تمرين تعاون و همكاري و... . لقمان و سفارش در مورد سفر فرزندم! هر گاه با عده‌اي سفر كردي با آنان: 1. بسيار در امور مختلف به مشورت بپرداز. 2. با چهره‌اي باز برخورد كن. 3. در توشه و مال و. . . با آنان با بزرگواري رفتار كن. 4. اگر دعوتت كردند، بپذير. 5. اگر از تو ياري خواستند، ياري‌شان كن. 6. اگر از تو مشورتي خواستند، فكر خويش را به كار گير. 7. اگر تو را فرمان دادند و از تو درخواستي داشتند، چشم گوي و روي بر متاب. 8. به سخن مسن‌ترين آنان گوش سپار. 9. در كارها با آنان همگام شو. اگر مي‌روند تو نيز روانه شو، و اگر به كاري مي‌پردازند تو نيز مشغول شو. [41] سوغاتي هنگام بازگشت مسافر، واژه «سوغات» شيرين‌ترين وردي است كه بر زبان‌ها جاري مي‌شود و بر خاطرها مي‌گذرد. سوغات آوردن اگر در اندازه مناسب و در شأن انسان و به دور از چشم و هم‌چشمي باشد، سنتي اسلامي است و نشانه آن است كه مسافر در سفر هم به ياد آنان بوده است. مهم، اصل هديه و سوغات است؛ قيمت آن چندان مهم نيست. سفر هم لازم نيست طولاني باشد تا هديه بطلبد. پيامبر اعظم(ص) مي‌فرمايد: «هرگاه يكي از شما به سفر رفت، هنگامي كه به سوي خانه و خانواده‌اش برمي‌گردد، حتماً برايشان هديه و سوغات آورد، حتي اگر شده سنگي باشد.» البته اگر سفر، سفري معنوي مانند حج يا زيارت اماكن مقدس باشد، بهتر است ره‌آوردي معنوي براي خانواده و دوستان بياوريم تا آنان نيز در فضاي معنوي و روحاني مسافرت قرار گيرند. [42] دعاي سفر امام موسي كاظم(ع) فرمود: كسي كه مي‌خواهد به سفر برود، وقتي به در خانه‌اش رسيد، سوره فاتحة الكتاب و آيت‌الكرسي را رو به طرف جلو، سمت راست و سمت چپ خود بخواند و سپس دعا كند و بگويد: «خدايا! مرا و آنچه به همراه دارم حفظ كن و به سلامت دار و به من و آنچه در همراهم هست، از لطف و نيكويي خود برسان». [43] نكته آداب سفر از نظر اسلام محمدكاظم بدرالدين در اسلام، سفر رفتن براي كسب معرفت و دانش‌اندوزي و پندگيري از شگفتي‌هاي طبيعت و آثار باقي‌مانده از امت‌هاي گذشته و بهره‌گيري از پيشرفت‌هاي علمي ديگران براي برآوردن نيازهاي جامعه اسلامي و تقويتِ دانش مسلمانان و توانايي آنها در مقابل دشمنان تأكيد شده است. از آنجا كه اسلام براي تمام افعال انسان‌ها، چه فردي و چه اجتماعي، قوانين خاص دارد، براي سفر نيز آداب و احكام ويژه‌اي قائل است كه به برخي از آن اشاره مي‌كنيم: 1. انتخاب زمان مناسب براي سفر؛ 2. صدقه دادن به ويژه هنگام شروع سفر؛ 3. خواندن برخي از سوره‌ها (حمد، توحيد، قدر، ناس و فلق) و آيت‌‌الكرسي و دعاي سفر؛ 4. انتخاب هم‌سفري شايسته؛ 5. ياري دادن به هم‌سفران؛ 6. توشه كافي همراه داشتن؛ 7. انتخاب رئيس تا ناهماهنگي‌ها به حداقل برسد؛ 8. شوخي كردن و تبسم داشتن. [44]