ام ابیها و ام المؤمنین

ام ابیها و ام المؤمنین

بسم الله الرحمن الرحیم

خداوند، همسران پیامبر را «ام المؤمنین» لقب داده است: اشاره دارد. «النّبِیُّ أولی بِالمُؤمِنینَ مِن أنفُسِهِم وَ أزواجُهُ أمّهاتُهُم.» (احزاب: 6) این لقب، به بعضی از آثار مادر بودن اشاره دارد. فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به دلیل مقام حجیت الهی اش، به مقام مادری پیامبر می رسد که شخص رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) او را ام ابیها (سلام الله علیها) می نامد و به بزرگی مقام و منزلت او گواهی می دهد.

مادر بودن در اینجا از علاقه و ارتباطی محکم در حجیت او حکایت دارد. «ام النبی» بودنش نه تنها یک سفارش و احترام ظاهری است، بلکه از نظر اشراف و تصدیق دعوت نبوی است، چنان که مریم مقدس بر حضرت عیسی (علیه السلام) نوعی اشراف داشت که دعوت او را تصدیق کرد و حتی بعضی از شئون رسالتش را بر پا داشت.

بنابراین، همان گونه که وجود و بقای رسالت و دعوت عیسوی بر مقام مریم مقدس تکیه داشت، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) هم از منظر دیگری در مقام تصدیق و تأیید دعوت نبوی برآمد؛ زیرا در آیه تطهیر در عرض رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، و در آیه مباهله، شریک او نیز شد. خداوند در سوره «انسان»، او را از جمله مقربین نامید که به ابرار فیض می رسانند و از چشمه سلسبیل استفاده می کنند که به رسول خدا مربوط است و همه این ها به «ام النبی» بودن او تأکید می کند که مستند به حجیتش است با توجه به این مطالب می توان فهمید «ام النبی» و مقام «مادر مؤمنین» بودن چقدر تفاوت دارد. احتمال دیگر در مورد معنا و وجه تسمیه «ام النبی» این موضوع می تواند باشد که براساس حدیث قدسی نور مبارک حضرت زهرا (سلام الله علیها) اصل و ریشه وجود جسد و بدن مطهر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) است و در لغت عرب هم «ام» به معنای اصل به کار رفته است.

- از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده اند که فاطمه پس از رسول خدا هفتاد و پنج روز در دنیا زندگی کرد و از فراق پدر بسیار اندوهناک بود. جبرئیل او را در مرگ پدر تسلیت می گفت و از احوال و مقام پدرش خبر می داد. جبرئیل، سرگذشت فرزندانش را پس از او می گفت و علی (علیه السلام) این ها را می نوشت که در کتاب مصحف فاطمه گردآوری شده است. (1)

از روزی که پیامبر قدم به مدینه گذارد، در تمام مجامع و محافل زنانه شهر سخن از زیبایی و کمال زهرا (سلام الله علیها) بود. انس بن مالک می گوید: «روزی از مادرم پرسیدم: مگر فاطمه (سلام الله علیها) چه ویژگی دارد که همواره شما زنان از زیبایی او سخن می گویید؟ مادرم گفت: نمی دانم فاطمه را به چه چیز شبیه کنم. او همانند ماهی که در شب چهارده بدرخشد یا خورشیدی که بخواهد زیر ابر پنهان گردد، صورتش سفید و درخشنده است. زهرا (سلام الله علیها) در هر مجلسی که وارد می شد، زنان مهاجر و انصار آن چنان تحت تأثیر هیبت و وقار این دوشیزه نه ساله قرار می گرفتند که گویا رسول خدا در آن محفل قدم گذارده بود. همه در مقابل وی ساکت می نشستند و منتظر می شدند که او سخن بگوید؛ زیرا گفتارش از نظر گرمی و شیرینی با گفتار پیغمبر تفاوتی نداشت». (2)

فاطمه (سلام الله علیها) لیله القدر است

بنا بر روایت های معتبری که از امامان معصوم رسیده، حقیقت «لیله القدر»، وجود فاطمه زهرا (سلام الله علیها) است. همان گونه که عظمت شب قدر برای انسان ها پنهان است، قدر و منزلت فاطمه (سلام الله علیها) نیز برای مردم ناشناخته مانده است. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «لَیلَه فاطِمَه وَ القَدر الله فَمَن عَرَفَ حَقَ مَعرِفَتها فَقد اَدرَکَ لَیلَه القَدرِ...»، لیله، فاطمه است و قدر الله. از این روی هر آن که به شناخت حقیقی فاطمه (سلام الله علیها) توفیق یابد، بی گمان، شب قدر را درک کرده است. (3)

نخستین مصداق «ذوالعربی» (4)

نخستین شخصی که عنوان ذوی القربی را مصداق می بخشد، کسی نیست جز صدیقه زهرا (سلام الله علیها)؛ زیرا او دختر رسول خدا است و از نظر رحم نزدیک ترین شخص به پیامبر است. وقتی آیه «وَآتِ ذَالقُربی حَقّهُ وَ المِسکینَ وَابنَ السّبیلِ» (اسراء: 26) نازل شد، پیامبر دخترش را فراخواند و فدک را به او بخشید و این مطلب در روایت های فریقین آمده است. فاطمه (سلام الله علیها) از جمله کسانی است که با وجود امام نبودن، حق تصرف در اموال عمومی مسلمانان را دارد.

نقش حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در جنگ های صدر اسلام

حضرت زهرا (سلام الله علیها) با تمام توان برای یاری سپاه اسلام می کوشید. در کارهای خدماتی خدماتی و امدادی شرکت می جست. به یاری خانواده های رزمندگان و شهدا می شتافت و با خانواده های شهدا هم دردی می کرد. در نبردها به تهیه دارو و مرهم برای مجروحان جنگ می پرداخت. گاه همراه زنان امدادگر به جبهه می رفت تا پشت خطوط مقدم عملیات، با تشویق آن زنان و آشنا ساختن ایشان به وظایف مهم شان به مداوای جراحت محارم خویش بپردازند. (5)

منزلت فاطمه (سلام الله علیها) در قرآن

مقام و منزلت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در قرآن کریم به روشنی بیان شده است. بیش از 60 آیه از قرآن شاهد بر فضیلت و مقام بلند آن حضرت است که ایمان آوردن به آن ها را بر هر مکلّفی واجب کرده است. البته این غیر از آیت صریحی است که بر اساس آن ها آن حضرت در فضایل با دیگر اهل بیت عصمت و طهارت مشترک است. پس کتاب خداوند ما را کافی است و آیا بالاتر از شهادت و گواهی خداوند، شاهد و گواهی و نکوداشتی هست؟ گوارا باد بر آن نفس زکیه از ذکر مدام و نیکوباد آن طریقه مستدام و بلند مرتبه باد آن مقام الهی. (6)

واقعاً اگر زهرا (سلام الله علیها) نمی بود و این دُرّ گران بهای وجود تجلّی نمی کرد، چه افق تاریکی بر عالم تکوین و تشریع ترسیم می گشت؟ (7)

این ولادت با سعادت در زمان و محیطی واقع شد که زن به عنوان یک انسان مطرح نبود و وجود او موجب سرافکندگی خاندانش نزد اقوام مختلف جاهلیت به شمار می رفت. در چنین محیط فاسد و وحشت زایی، پیامبر بزرگ اسلام دست زن را گرفت و از منجلاب عادات جاهلیت نجات بخشید. (8)

از لطایف و عجایب این است که خدای سبحان در سوره «هل اتی» از اول تا به آخر به احترام بتول و نور چشم رسول نام حورالعین را ذکر نکرده و فقط از «پسران جاوید زیبا» نام برده است. (9)

فاطمه الزهرا در کلام اهل سنت سید مهدی هاشمی انتشارات حر چاپ اول زمستان 76، صص 231 و 232.

یکی از مواریث حضرت فاطمه (سلام الله علیها) صحیفه فاطمیه است که تمام دانش های معنوی مربوط به انسان در آن نوشته شده است و زندگی حضرت زهرا از هر نظر استثنایی است. (10)

انس بن مالک:

هیچ کس به اندازه حسن بن علی و فاطمه (سلام الله علیها) به رسول خدا شباهت نداشت. (11)

علامه مناوی:

فاطمه (سلام الله علیها) دختر پیامبر خدا، پاره تن اوست؛ همانند قطعه ای از گوشت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، پس کسی که او را غضبناک سازد، پیامبر را غضبناک کرده است. (12)

آنچه که درباره حضرت زهرا (سلام الله علیها) شهرت دارد آن است که حضرت در عرضه مطالب توانا و سخنوری برجسته بود. هرگاه بر جایگاه سخنوری می نشست، دل ها و احساسات را به لرزه درمی آورد و خطبه و سخنرانی آن حضرت در مقابل مهاجران و انصار گواهی راستین بر حضور ذهن و قدرت سخنوری اوست. (13)

پی نوشت ها:

1. احمد خوانساری، مقامات حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در کتاب و سنت، مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1385، چ 1، به نقل از: کافی، ج 1، ص 88.
2. سید احمد علم الهدی، زهرا مولود وحی، انتشارات امیرکبیر، 1375، چ 5، ص 94.
3. قربان علی مهر املشی گیلانی، فاطمه را بهتر بشناسیم «زندگانی و فضائل فاطمه از زبان دیگران»، زمینه سازان ظهور امام عصر (علیه السلام)، 1386، چ 1، ص 20.
4. مقامات حضرت فاطمه در کتاب و سنت، چ 1، ص 140.
5. میرعلی محمد نژاد، ششصد پرسش و پاسخ پیرامون حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، انتشارات سنا، 1380، چ 1، ص 264.
6. نک: مقامات حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در کتاب و سنت، ص 15.
7. محمدفاضل موحدی لنکرانی، فاطمه و فاطمیه، مرکز فقهی ائمه اطهار، 1386، چ 1، ص 41.
8. امام خمینی، صحیفه نور، ج 14، ص 201.
9. شهاب الدین سید محمود آلوسی، صاحب تفسیر روح المعانی.
10. سید علی خامنه ای، مقام معظم رهبری، روزنامه جمهوری اسلامی، 11/12/1364.
11. فاطمه را بهتر بشناسیم «زندگانی و فضایل فاطمه از زبان دیگران»، ص 121، به نقل از: مسند احمد، ج 3، ص 642.
12. همان، ص 130، به نقل از: اسناد شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)، ص 107.
13. همان، ص 113، به نقل از: فاطمه زهرا (سلام الله علیها) شادمانی دل پیامبر ص 509.