موقعيت جغرافيايي خوزستان
استان خوزستان با مساحتي بالغ بر 64664 كيلومتر مربع در جنوب غربي ايران واقع شده است.براساس آخرين تقسيمات كشوري در سال 1375، شهرستانهاي استان خوزستان عبارتند از: آبادان، انديمشك،اهواز، ايذه، باغملك، بندر ماهشهر، بهبهان، خرمشهر، دزفول، دشت آزادگان، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر و مسجد سليمان. استان خوزستان در سال1375، حدود 3746700 نفر جمعيّت داشت كه از اين تعداد52/62 درصد در نقاط شهري و 51/36 درصد در نقاط روستايي سكونت داشتهاند.
استان خوزستان از نظر ناهمواريها به دو قسمت جلگهاي و كوهستاني تقسيم ميشود. ناحيه جلگهايخوزستان در قسمت جنوب و غرب استان از آبرفت هاي رودهاي كارون، كرخه و جراحي تشكيل شده است. ناحيه كوهستاني خوزستان در قسمت شمال و شرق استان واقع شده و جزء بخش جنوبي رشته كوه زاگرس ميباشد.
آب و هوای خوزستان
استان خوزستان در مناطق كوهستاني و مرتفع تابستانهاي معتدل و زمستانهاي سرد و در نواحيكوهپايهاي آب و هواي نيمه بياباني دارد. در نواحي پست و جلگهاي به طرف جنوب و جنوب شرقي خصوصيات آب و هوا از نيمه بياباني به بياباني كنارهاي تبديل ميشود. زمستانهاي اين ناحيه، كوتاه و معتدل وتابستانهاي آن طولاني و گرم است .
خوزستان تحت تأثير سه نوع باد قرار دارد: اوّل، جريان سرد نواحي كوهستاني كه در زمستان به طرف خليجفارس ميوزد و هواي سردي را همراه ميآورد. دوّم، بادهاي ساحلي كه گاهگاهي در تابستان از طرف خليج فارس همراه با رطوبت زياد و گرما به سوي جلگهها ميوزد و به باد شرجي معروف است. سوم، بادي است كه از طرفعربستان به نام "سموم" ميوزد و هميشه مقداري غبار خاك و شن همراه دارد و هنگام عبور از روي خليج فارسرطوبت زيادي را در خود ذخيره ميكند.
تاريخ و فرهنگ خوزستان
استان خوزستان يكي از كهنترين كانونهاي تمدن بشري است. كه قدمت آن در شوش به6000 سال پيش ميرسد. در هزاره چهارم قبل از ميلاد دولت مقتدر عيلام در شوش پايه گذاري شد و در هزاره اوّلپيش از ميلاد، توسط آشوريان منقرض گرديد.
در سال640ق.م شوش به دست آشوريها تسخير و به دو بخش تقسيم شد. قسمت شمالي يعني "انزان"به دست پارسها افتاد كه از مدّتها پيش در اين ناحيه مسكن گزيده بودند و قسمت جنوبي آن به تصرف آشور درآمد. در سال538ق.م كوروش هخامنشي به بابل لشكر كشيد و سرزمين عيلام را تصرف كرد و شهر شوش رابه عنوان يكي از پايتختهاي هخامنشي برگزيد. داريوش در سال521ق.م شوش را مورد توجه قرار داد و در آن كاخ باشكوهي به نام "هديش" احداث كرد. با حمله اسكندر دوران اوج و شكوه سلطنت خيره كننده هخامنشيان به پايان رسيد. پس از اسكندر دولت سلوكي به قدرت رسيد. در سال187قبل از ميلاد در اثر ضعف دولت سلوكي، پارس و خوزستان متحد شد و از دولت سلوكي جدا شدند.
مهرداد اوّل اشكاني(164-140ق.م ) شاه سلوكي را در جنگي شكست داد و شخصي از خاندان اشكاني را به حكومت خوزستان منصوب كرد. با قدرت گرفتن ساسانيان اين ناحيه به صورت خيره كنندهاي رو به عمران و آبادي گذاشت. حكومت ساساني بناهاي زيادي دراهواز، شوشتر و شمال انديمشك ايجاد كرد. پس از شكست ايران بدست عربهاي مسلمان حكومت خوزستانبه دست خلفاي اموي و عباسيان افتاد. در اواسط سده سوم ه . ق دولت عباسيان رو به انحطاط گذاشت. يعقوب ليث از سيستان علم استقلال برافراشت و سرانجام در شوش و شوشتر استقرار يافت. در سال326 ه.ق معزالدوله ديلمي كرمان و خوزستان را تصرف كرد. از سال443ه.ق تا سال845 ه.ق به ترتيبخوارزمشاهيان، خاندان شلمه افشار، اتابكان فارس، آل مظفر، آل جلاير، تيموريان بر تمام يا قسمتي ازخوزستان حكومت كردند.
در سال845 ه.ق جنبش مذهبي مشعشعيان در اين نواحي شكل گرفت. پادشاهان صفوي چندين بار براي سركوب مشعشعيان و افشار لشكر كشيدند. نادر شاه افشار در سال1142 ه.ق روانهخوزستان شد. پس از درگذشت كريمخان زند خوزستان دچار هرج و مرج شد. در زمان فتحعلي شاه قاجار خوزستان به دو بخش تقسيم شد. پس از جنگ ايران و انگليس در سال1273ه.ق تا چهل سال خوزستان آرام بود. در اين زمان عشاير عرب به چند بخش تقسيم شده و هر بخش شيخي جداگانه داشت. طي80 سال گذشته استان خوزستان - غير ازدوران جنگ تحميلي عراق بر ايران - همواره توسعه يافته و امروزه يكي از نواحي استراتژيك ايران به حسابميآيد.
اقتصاد و منابع طبیعی
نفت و گاز مهمترین منابع طبیعی کشور برای اولین بار در این استان و در شهر مسجد سلیمان قریب به ۸۰ سال پیش کشف و استخراج شد، از آن موقع تا کنون حوزههای نفتی فراوانی دراین استان کشف و مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاست که از مهمترین آنها حوزههای نفتی اهواز میباشند پالایشگاه آبادان و پتروشیمی بندر امام و ماهشهر و ... از جمله صنایع وابسته به نفت در این استان میباشد.
رودخانه کارون به همراه رودخانههای دز و کرخه و اروند و گتوند این استان را یکی از مساعدترین استانها برای اجرای طرح های کشاورزی نموده است و هم اکنون بزرگترین طرح تولید نیشکر و صنایع جانبی آن در این استان درحال انجام است ارتباط این استان به آب های آزاد ازطریق بندرهای آبادان و خرمشهر امکان دیگری از این استان برای تجارت آزاد میباشد. گرچه جنگ ایران و عراق به این بندرها صدمههای فراوانی وارد کرد اما این بندرها به تدریج به دنبال رسیدن به اوج فعالیتهای خود هستند. خوزستان در هشت سال جنگ میان ایران و عراق اصلیترین صحنههای کارزار به شمار میآمد. از اروندکنار تا آبادان، از خرمشهر و شلمچه تا دشت آزادگان و... همه درآماج مستقیم حمله عراق قرار گرفته بود. از طرف دیگر همه شهرهای استان یا در معرض حمله هواپیماهای جنگی قرار داشتند ویا در معرض حمله موشکهای غول آسا.
آیین ها و مردم استان خوزستان
استان خوزستان از تیرههای گوناگون انسانی را در بر میگیرد. همچنین با اینکه بیشینه مردم این استان دارای مذهب شیعه میباشند ولی از دیرباز پیروان دیگر آیین ها نیز در این استان زیستهاند. در شهر اهواز گروه اندکی صابئین(در خوزستان به آنها صُبّی میگویند) در کرانه رود کارون ساکنند و بیشتر به کار زرگری مشغولند. جمعیت شهرهای بزرگ کل استان آمیزهای از بختیاری، شوشتری، دزفولی، مهاجران گوناگون از سراسر ایران و ایرانیان عرب است. همچنین پیروان آیین های کهن زرتشتی و نیز کلدانی در این استان و به ویژه شهر اهواز زندگی می کنند که با گذشت انقلاب 57 از شمارشان کاسته می شود. در شهر آبادان شماری از ارمنیان می زیند، این گروه تا پیش از انقلاب جمعیت بیشتری داشتند، ولی امروزه تنها چند خانوار از اینان در شهر های آبادان و اهواز می زیند.همچنین گروهی از پیروان آیین بهایی در این استان زندگی میکنند. پیروان دیگر آیین ها و مردمان دیگری نیز در اینجا میزیستهاند که امروزه تعدادی زیادی از آن ها به جا نمانده است.از خوزیان باستان که در پی تازش عرب ها به ایران از میان رفتند که بگذریم تا پیش از انقلاب شماری از پیروان آیین های هندو و سیک و ... نیز در بخشهای صنعتی این استان میزیستند که امروز تنها بازمانده معبدهایشان در شهرهایی چون ابادان به جا مانده است.
