صفات آمر و ناهي

صفات آمر و ناهي

1. هماهنگي حرف و عمل مردم بيش از حرف، به عمل انسان آمر و ناهي مي نگرند و از رفتار او بيش از سخنش تأثير مي پذيرند؛ چنانکه گفته اند: دو صد گفته چون نيم كردار نيست امام صادق(ع) مي فرمايند: «با عمل خودتان مردم را به راه حق دعوت كنيد».1 امام علي(ع) نيز مي فرمايند: «لعنت خدا بر كساني كه امر به معروف مي كنند، ولي خودشان آن معروف را انجام نمي دهند، و از منكر نهي مي كنند، ولي خودشان آن را انجام مي دهند».2 نفس خود ناكرده تسخير اي فلان! چون كني تسخير نفس ديگران؟ نفس را اول برو در بند كن پس برو آهنگ وعظ و پند كن 2. برخورد شايسته و چهره باز داشتن چهره گشاده و جذّاب، عامل جذب ديگران است. از اين رو، برخورداري از ملايمت و برخورد نرم و پرهيز از اخمو بودن، مي تواند در موفقيت شخص آمر به معروف مؤثر باشد. در حديثي از امام حسين(ع) آمده است: «كسي كه امر به معروف مي كند، بايد....با مردم مهربان و رفيق باشد و تا ضرورت پيش نيايد، خشونت نكند. او بايد با لطافت و محبت مردم را به كار خير دعوت كند».3 3. خيرخواه بودن در حديثي از امام حسين(ع) آمده است: «كسي كه امر به معروف مي كند، بايد....خيرخواه مردم و انگيزه اش سوز دروني و غيرت ديني باشد».4 4. اخلاص اگر آمر انتقاد مي كند، نبايد بر اساس سليقه شخصي، حزب سياسي ، عقده دروني و كينه و انتقام باشد. اگر كار، مخلصانه انجام پذيرد، ‌خداوند در تأثيرگذاري بهتر آن ياري رسان او خواهد بود. 5. شکيبايي كسي كه امر به معروف و نهي از منكر مي كند، در برابر تمايلات مردم ايستاده است و به يقين از طرف بعضي مردم مورد نامهرباني قرار خواهد گرفت. او اگر صبر نداشته باشد، با يكي دو برخورد تند دست از انجام وظيفه برخواهد داشت. قرآن در نشانه بندگان خوب خداوند مي فرمايد: «آنان كساني هستند كه هرگاه با افراد ناآگاه برخورد كنند، با سلام ]و مسالمت[ از کنار آنها گذر مي کنند».5 7. بزرگواري مردي نصراني با جسارت به امام باقر(ع) گفت: تو بقر هستي؟ امام فرمود : «من باقر (شكافنده علم) هستم». نصراني گفت: تو پسر آشپز هستي ؟ امام فرمود: «اين حرفه او بود.» نصراني گفت: تو پسر كنيز سياه بدزبان مي باشي؟ (در حالي که مادر امام باقر(ع) زني بافضيلت و دختر امام حسن مجتبي(ع) بود.) امام فرمود: «اگر راست مي گويي، خدا او را بيامرزد و اگر دروغ مي گويي، خدا از تو درگذرت.» مرد نصراني كه اين بزرگواري و شكيبايي را از امام باقر(ع) ديد، به شگفت آمد و مسلمان شد.6 8. ملاحظه زمينه هاي مناسب زماني كه مرحوم ملا محمد تقي مجلسي به شهرت نرسيده بود، يكي از ارادتمندان او به نزدش شكايت آورد كه از آزار همسايه به تنگ آمده ام. شب ها دوستان نااهل خود را جمع مي كند و تا صبح به شراب‌خواري و لهو و لعب مشغولند و آسايش ما را از بين برده اند. ايشان فرمودند: امشب آنها را ميهمان كن و من هم مي آيم، شايد خداي تعالي او را هدايت كند.» او همسايه اش را كه رئيس اشرار بود، به همراه دوستانش دعوت كرد و ملا محمد تقي مجلسي هم زودتر به منزل او رفت و در گوشه اي نشست. وقتي رئيس اوباش و دوستانش وارد شدند و چشمشان به آن عالم ديني افتاد، ناراحت شدند؛ زيرا با وجود او، عيش آنها به هم مي خورد، ولي در هر صورت نشستند. رئيس آنها به ملامحمد تقي گفت: چه شد كه تو هم به جرگه ما وارد شدي؟ در پاسخ گفت: فعلاً كه چنين پيش آمده است. او سپس براي آنكه ملا محمدتقي را از مجلس بيرون كند و آزاد شوند، سر سخن را بازكرد و گفت: راهي كه شما در پيش گرفته ايد بهتر است يا شيوه اي كه ما داريم؟ پاسخ داد: ‌بايد آثار و خواص كار خود را بيان كنيم تا معلوم گردد كدام بهتر است. رئيس اوباش گفت: اين حرف منصفانه است و ادامه داد: يكي از اوصاف ما اين است كه اگر نمك كسي را خورديم، نمكدان نمي‌شكنيم. ملا محمدتقي فرمود: اين طور نيست و قبول ندارم كه شما اين گونه باشيد. او پاسخ داد: انكار شما بي‌مورد است؛ زيرا اين از امور مسلّم ما جوانمردان است. ملا محمد تقي فرمود: اگر چنين است مي پرسم آيا شما هرگز نمك خدا را خورده اي؟ او سر به زير انداخت و پس از اندكي، از مجلس برخاست و رفت و همراهان او هم رفتند. صاحب منزل گفت : بدتر شد، قهر كردند و رفتند. ملامحمد تقي فرمود: تا ببينيم چه مي شود! صبح روز بعد رئيس اوباش به در منزل ملا محمد تقي آمد و با شرمساري تمام عرض كرد: سخن ديشب شما سخت در دل من اثر كرد و خواب را از چشمم ربود. 7 چه خوش صيد دلم كردي بنازم چشم مستت را كه كس آهوي وحشي را از اين خوش تر نمي گيرد 9. انتقاد از كار، نه از شخص اگر خلافكار احساس كند شخصيت دارد و محبوب است و تنها نقطه ضعف او كار خلافش است، به راحتي آن را ترك مي‌كند. در روايات مي‌خوانيم: «چه‌بسا خداوند افرادي را دوست دارد؛ اگر چه از عمل آنها ناخشنود است».8 شخصي از امام كاظم(ع) پرسيد: يكي از ياران شما شراب خورده است. آيا از او دوري جويم؟ امام فرمود: «از كارش دوري جوييد، نه از خودش».9 10. توجه به خصوصيات اخلاقي هر فرد در حديثي از امام حسين(ع) آمده است: «كسي كه امر به معروف مي‌كند، ... بايد بداند كه هر كس خلق و خويي دارد و با هر كس بايد طور خاصي سخن گفت».10 11. گفتار نيك در حديثي از امام حسين(ع) آمده است: «كسي كه امر به معروف مي كند، بايد...گفتارش نيكو باشد».11 پی نوشتها 1]. وسائل الشيعه، ج11، ص194. [2]. نهج البلاغه، خطبه129. [3]. بحارالانوار، ج97، ص83. 4]. همان. 5]. فرقان: 63. [6قطره زلال امر به معروف و نهي از منكر، ص 66. 7. همان، ص 78. 8بحارالانوار، ج36،ص233. 9همان، ج27،ص137. 10همان، ج97،ص83. 11 همان.