وفا به پيمان

وفا به پيمان

و اوفوا بالعهد ان العهد كان مسوولا(كريمه اسري؛ آيه34 .) و به پيمان وفا كنيد، كه پيمان خود مسئوليت آور است. بشر در زندگيش هرگز بي نياز از عهد و وفاي به عهد نيست، نه فرد انسان از آن بي نياز است، و نه مجتمع انسان، و اگر در زندگي اجتماعي بشر كه خاص بشر است دقيق شويم، خواهيم ديد كه تمامي مزايايي كه از مجتمع و از زندگي اجتماعي خود استفاده مي كنيم، و همه حقوق زندگي اجتماعي ما كه با تامين آن حقوق آرامش مي يابيم، بر اساس عقد اجتماعي عمومي و عقدهاي فرعي و جزئي مترتب بر آن عهدهاي عمومي استوار است، پس ما نه از خود براي انسانهاي ديگر اجتماعمان مالك چيزي مي شويم، و نه از آن انسانها براي خود مالك چيزي مي شويم، مگر زماني كه عهدي عملي به اجتماع بدهيم، و عهدي از اجتماع بگيريم، هر چند كه اين عهد را با زبان جاري نكنيم چون زبان تنها در جايي دخالت پيدا مي كند كه بخواهيم عهد عملي خود را براي ديگران بيان كنيم، پس ما همين كه دور هم جمع شده و اجتماعي تشكيل داديم در حقيقت عهدها و پيمانهايي بين افراد جامعه خود مبادله كرده ايم هر چند كه به زبان نياورده باشيم و اگر اين مبادله نباشد هرگز اجتماع تشكيل نمي شود، و بعد از تشكيل هم اگر به خود اجازه دهيم كه يا به ملاك اينكه زورمنديم، و كسي نمي تواند جلوگير ما شود، و يا به خاطر عذري كه براي خود تراشيده ايم اين پيمانهاي عملي را بشكنيم، اولين چيزي را كه شكسته ايم عدالت اجتماعي خودمان است، كه ركن جامعه ما است، و پناهگاهي است كه هر انساني از خطر اسارت و استخدام و استثمار، به آن ركن ركين پناهنده مي شود. و به همين جهت است كه خداي سبحان اين قدر در باره حفظ عهد و وفاي به آن سفارش هاي اكيد نموده، از آن جمله فرموده: “و اوفوا بالعهد ان العهد كان مسولا” (و به پيمان وفا كنيد، كه پيمان خود مسئوليت آور است-سوره اسري، آيه 34)، و اين آيه شريفه مانند غالب آياتي كه وفاي به عهد را مدح و نقض آن را مذمت كرده هم شامل عهدهاي فردي و بين دو نفري است، و هم شامل عهدهاي اجتماعي و بين قبيله اي و قومي و امتي است، بلكه از نظر اسلام وفاي به عهدهاي اجتماعي مهم تر از وفاي به عهدهاي فردي است، براي اينكه عدالت اجتماعي مهم تر و نقض آن بلايي عمومي تر است. ... اسلام حرمت عهد و وجوب وفاي به آن را به طور اطلاق رعايت كرده، چه اينكه رعايت آن به نفع صاحب عهد باشد، و چه به ضرر او، آري كسي كه با شخصي ديگر هر چند كه مشرك باشد پيمان مي بندد، بايد بداند كه از نظر اسلام بايد به پيمان خود عمل كند و يا آنكه از اول پيمان نبندد، براي اينكه رعايت جانب عدالت اجتماعي لازم تر، و واجب تر از منافع و يا متضرر نشدن يك فرد است، مگر آنكه طرف مقابل عهد خود را بشكند، كه در اين صورت فرد مسلمان نيز مي تواند به همان مقداري كه او نقض كرده نقض كند و به همان مقدار كه او به وي تجاوز نموده وي نيز به او تجاوز كند زيرا اگر در اين صورت نيز نقض و تجاوز جايز نباشد، معنايش اين است كه يكي ديگري را برده و مستخدم خود نموده و بر او استعلاء كند، و اين در اسلام آن قدر مذموم و مورد نفرت است كه مي توان گفت نهضت ديني جز براي از بين بردن آن نبوده است. و به جان خودم سوگند كه اين يكي از تعاليم عاليه اي است كه دين اسلام آن را براي بشر و به منظور هدايت انسانها به سوي فطرت بشري خود آورده، و عامل مهمي است كه عدالت اجتماعي را كه نظام اجتماع جز به آن تحقق نمي يابد حفظ مي كند و مظلمه استخدام و استثمار را از جامعه نفي مي كند (سيد محمد باقر همداني، ترجمه تفسير الميزان، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم ، ج5 ، صص259-61.) در محضر علامه محمد حسين طباطبايي