چند قدم تا نوروز/3
نوروزخوانان شمال؛ قاصدان بهار
خبرگزاري فارس: نوروزخوانها، خبردهندگان و پيام آوردن نوروز از گذشته تاكنون هستند و امروزه نيز در بسياري از مناطق روستايي و كوهستاني مازندران كار خود را ادامه ميدهند.
به گزارش خبرگزاري فارس از نكا، نوروزخواني از جمله آيينهاي كهن ايراني است كه در سراسر ايران اسلامي و به ويژه در مازندران رواج دارد.
در حال حاضر خاستگاه اينگونه آوازخواني بيشتر در استانهاي مازندران و گيلان است كه در شرق مازندران به صورت گسترده انجام ميشود.
به افرادي نوروزخوان گفته ميشود كه پيش از آغاز فصل بهار به صورت دورهگردي به شهرها و روستاهاي مختلف رفته و اشعاري در مدح بهار يا با ذكر مفاهيم مذهبي ميخواندند.
شهرستانهاي بهشهر، نكا و گلوگاه در شرق مازندران با توجه به حضور نوروزخوانان حرفهاي داراي قدمت فراوان در اين نوع مدح و ستايش است و به نوعي نوروزخوانان در اين ديار پيامآور بهار و شادي براي خانوادهها هستند.
در نوروزخواني اشعار به زبان فارسي و يا زبانهاي محلي ادا ميشود و در مدح و ستايش خداوند، ائمه و اهل خانه گفته ميشود.
معمولاً نوروزخوانان 5 تا 15 روز قبل از فرارسيدن عيد نوروز به داخل شهر و روستاها ميآيند و با خواندن اشعار در مدح امامان ترانههاي محلي، فرا رسيدن سال نو را به آنان مژده ميدهند.
* برخي از راويان، نوروزخواني مازندران را از 30 لحن باربد ميدانند
پژوهشگر موسيقي و نواهاي محلي مازندراني درباره چگونگي پيدايش نوروزخواني ميگويد: نوروزخواني از قطعات و نواهاي باسابقهاي است كه مردم منطقه ساليان دراز با آن انس گرفتهاند كه برخي از راويان نوروزخواني مازندران را از 30 لحن باربد ميدانند.
محمدصادق اسحاقي گرجي در اين باره افزود: نوروزخواني داراي دو بخش درآمد و نواجش تنظيم شده كه قسمت درآمد با نام خدا آغاز و بعد به معرفي امامان ميپردازد.
براساس گفته اين پژوهشگر موسيقي و نواهاي محلي مازندراني، قسمت نواجش اين نوروزخواني به تعريف و تمجيد از اهل خانه اختصاص دارد كه در اين نوروزخواني پيام بهار، دعاي خير و نيكي و سلامت را براي اهل خانه آرزو ميكند.
اين كارشناس موسيقي ادامه داد: در اشعار نوروزخوانان ونوشه ( گل بنفشه ) بهعنوان سنبل بهكار رفته است چرا كه اين گل در ماه آخر هر سال شروع به روييدن ميكند و با روييدن آن، پايان زمستان و آغاز بهار مشخص ميشود.
اسحاقي بيان داشت: نوروزخوانان در ميان مردم قاصد بهار و نويد دهنده شكوفايي هستند كه اشعار زيبايي را به صورت دم به دم (نفس به نفس) و نوبتي ميخوانند و در پايان هر بيت، دو بيت آن را به عنوان ترجيح بند به صورت دو صدايي يا دو نفره ميخوانند.
وي اظهار داشت: معمولا نوروزخوانان دو نفر هستند كه يك نفر به عنوان خواننده اصلي و ديگري بهعنوان پيوديگر (پيخوان) كار را به پيش ميبرد.
اسحاقي با بيان اينكه قاصدان بهار از همين راه به زندگي خود رونق ميبخشند، خاطرنشان كرد: اين افراد داراي محبويت خاصي در بين مردم هستند.
اين استاد موسيقي مازندران كه خود سازنده موسيقيهاي فراواني به زبان محلي مازندراني است در ادامه درباره چگونگي نوروزخواني در روستاها و شهرها گفت: نوروزخوانان در بدو ورود به هر خانهاي ، نام و نشان اهل خانه را سؤال كرده و به نواجش (نوازش) اهل خانه ميپردازد و بزرگ خانواده را در قالب شعر به سفر مكه، كربلا و اماكن زيارتي نويد ميدهند و در ادامه اهل خانه را به عروسي فرزندان و مجردان نويد ميدهند.
وي ادامه داد: در اين مراسم نوروزخواني بزرگ هر خانواده برحسب رسم و رسوم انعامش را به صورت نقدينه و يا گندم، برنج و ... تقديم نوروزخوانان ميكند.
* نوروزخواني دچار تغييرات خاص خود شده است
اسحاقي در ادامه با اشاره به دخل و تصرفهايي در نوروزخواني اظهار داشت: با تغيير زندگي اجتماعي در سالهاي مختلف، نوروزخواني نيز دچار تغييرات خاص خود شده است.
وي افزود: شرق مازندران داراي بهترين نوروزخوانان است كه اشعار را نيز در حد قابل قبولي همچون گذشته ادا ميكنند و دخل و تصرف كمتري بر روي آن اعمال كردهاند.
اسحاقي در پايان با اشاره به شعرهاي متداول در نوروزخواني گفت: شعرهاي متداول در اين نوروزخواني همچون «اول گومبه بسم الله، بسمالله نوم خدا، اون پنج تن آل عبا، اون نوح نبي الله، اون موسي كليم الله، ابراهيم خليل الله، بساته خانه خدا، جبراييل بيه استا، باني خانه خدا» و يا اشعاري همچون« اول آدم دوم حوا، اون شيطان بيحيا، يتا تيم گندم هدا، بهشت جه فريب هدا» كه اين اشعار در بخش درآمد است.
البته باهمخواني در بسياري از آيينها و مراسمهاي خاص در مازندران وجود دارد و نوروزخواني يكي از سنتهاي ديرينه اين ديار است كه مردم با آن انس و الفت ديرينه داشته و نوروزخوانان را قاصدان خوب براي آغاز بهاري شاد و با نشاط ميدانند.
