ويژگي ها و آثار اخلاص

ويژگي ها و آثار اخلاص

پرسش: اخلاص كه در رشد و تعالي معنوي و اخلاقي انسان از جايگاه والايي برخوردار است چه نتايج و آثاري را در سلوك فردي و اجتماعي به همراه دارد؟ پاسخ: در بخش قبلي به نحو اجمال به مفهوم اخلاص، مراتب اخلاص و جايگاه اخلاص در اخلاق و رفتار و رسيدن به رشد و تعالي معنوي انسان پرداختيم. اينك در بخش پاياني دنباله مطلب را پي مي گيريم. امتيازهاي ويژه مخلصين قرآن كريم سه ويژگي و امتياز براي «مخلصين» بيان مي كند كه ديگران از آن محرومند. علامه بحرالعلوم در بيان اين امتيازهاي «مخلصين» مي نويسد: اول آن كه از محاسبه محشر آفاقي و حضور در آن عرصه معاف و فارغ است. (صافات - 39) چه اين طايفه با عبور از قيامت عظماي انفسيه، حساب خود را پس دادند، پس حاجت به محاسبه ديگر ندارند. دوم آن كه آن چه از سعادت و ثواب به هر كس عطا مي شود در مقابل عمل و كردار اوست. مگر اين صنف از بندگان كه كرامت و الطاف به ايشان مافوق عمل و كردار اوست. (صافات- 159) سوم آنكه مقام «مخلصين» مرتبه اي عظيم و مقامي است كريم و در آن اشاره به مقدمات رفيعه و مناصب منيعه است كه به ايشان مي رسد و شايد كه ستايش و ثناي الهي را آنچنان كه سزاوار آن ذات مقدس است بجا آورند. «سبحان الله عما يصفون، الا عبادالله المخلصين» يعني آنان مي توانند ثناي الهي را به آنچه سزاوار و بارگاه اوست به جاي آورند و صفات كبريايي را بشناسند. نتايج و آثار اخلاص معارف و تعاليم اسلامي در زمينه هاي گوناگون اعتقادي، عملي و اخلاقي آثار و دستاوردهاي بسياري در حيات انسان دارد. اخلاص به عنوان يكي از مفاهيم اساسي اخلاق اسلامي و قرآني، نقش كليدي و آثار مثبتي در زندگي انسان و روابط مختلف او با پيرامونش دارد. در اينجا ثمرات اخلاص را از ديدگاه آيات قرآن در محورهاي زير بيان مي كنيم: 1- پيروزي در عمل فردي كه براي خدا كار مي كند به هر نتيجه اي كه برسد براي او پيروزي است، زيرا وظيفه و تكليف خود را انجام داده است. براي مثال قيام خونين سيدالشهدا(ع) با وجود شكست ظاهري در اوج قله پيروزي قرار دارد، و بهترين دليل بر موفقيت آن، ماندگاري آن پس از هزار و چندصد سال است. (ال عمران- 170) و (توبه-52) بنابراين اگر عمل صحيح و صالحي همراه با اخلاص باشد، شكست در آن معنا ندارد و برعكس اگر اخلاص نباشد در صورت پيروزي و موفقيت ظاهري، در باطن امر شكست خواهد بود. 2- جاودانگي عمل از آنجا كه خدا جاويد و ازلي است و عدم و نيستي در ذات لايزال او مفهومي ندارد، هر كاري نيز كه رنگ خدايي يابد و خالص باشد جاودانه است. مانند قطره آبي كه به دريا وصل شود كه ديگر قطره نيست بلكه درياست. در مقابل، قرآن كريم عمل غيرخالص را به كف روي آب كه دوام ندارد و به زودي از بين مي رود تشبيه مي كند. (رعد- 17) گرچه در اين آيه اصطلاح «خالص» و «اخلاص» و مشتقات آن به كار نرفته است، اما محتواي آيه همانا تبيين گر اخلاص و بقاي حق در برابر باطل است. 3- بي اثر بودن سرزنش دشمنان قرآن كريم يكي از صفات مجاهدان «في سبيل الله» را عدم تأثيرپذيري از تبليغات سوء دشمن ذكر مي كند (مائده- 54). با توجه به اينكه مجاهدان سرزنش و توهين ديگران را به خاطر خدا تحمل مي كنند، آن ناسزاگويي، گرچه براي گوينده عذاب دارد، براي اين مجاهدان پاداش به همراه خواهد داشت. 4- عدم انتظار پاداش از مردم قرآن كريم داستان انفاق «خالصانه» علي(ع)، فاطمه(س) و فرزندانشان را نقل مي كند كه چگونه سه روز پي درپي افطار خود را به مسكين، يتيم و اسير دادند. خداوند متعال در ضمن بيان داستان انفاق اهل بيت(ع) در سوره انسان آيات 9-8 عمل خالص را نيز تعريف كرده و به سه نكته اساسي پيرامون آن اشاره دارد: 1-با وجود نياز و حب طعام، انفاق كردند 2-گفتند تنها براي خدا به شما اطعام كرديم 3-پاداش و تشكري نيز انتظار نداشتند. گرچه ادب اقتضا مي كند كه گيرنده تشكر بكند، ولي انفاق كننده نبايد چنين انتظاري داشته باشد، اگر داشت اخلاص را از دست مي دهد. بنابراين، مخلص كسي است كه هدفش صرفا رسيدن به قرب الهي، پاداش اخروي و رضايت الهي باشد. 5- محبوب شدن مخلص از آنجا كه «مخلص» بدون منت بر مردم خدمت مي كند و مردم پاكي و صفا را در وجودش مي بينند، از اين رو رفتارش موجب محبوب شدن او مي شود. خداوند نيز در قرآن وعده داده كه مومنان مخلص را محبوب مردم كند. پس اين محبت هم به لحاظ طبيعي و هم به عنايت غيبي خداوند بر دل ها نقش مي بندد. (مريم- 96)