کاخ بردک سیاه

کاخ‌های هخامنشی «برازجان»

فرهاد بختیاری: یادمان‌های باستانی باقی‌مانده از «کاخ سنگ‌سیاه» از مجموع کاخ‌های سه‌گانه‌ی شاهنشاهی هخامنشیان در «برازجان»(:استان بوشهر) با وجود همه‌ی ویژگی‌های منحصربه‌فرد معماری و تاریخی رفته رفته به مشتی سنگ خرد شده تبدیل می‌شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، آثار بازمانده از این کاخ‌های بی‌بدیل که جملگی از سنگی سیاه رنگ ساخته شده، در گذر زمان و زیر تلفیق آفتاب سوزان و هوای شرجی جنوب و عدم محافظت و مرمت روند تند تخریب را طی می‌کنند

هخامنشیان برای چیرگی بر دریاها و با هدف تجارت و کشورگشایی و آگاهی از اهمیت استراتژیک سواحل نزدیک به دریا، جلگه‌ی برازجان را برای ساخت این کاخ‌ها انتخاب کردند. وجود کاخ‌های سه‌گانه‌ی «سنگ‌سیاه»، «چرخاب» و «بردک‌سیاه» در این منطقه حاکی از همین مساله است. علت انتخاب این جلگه، نزدیکی آن به خلیج فارس و در پی آن تسلط بر راه‌های تجاری منطقه و تحت نظر داشتن آبراهه‌های جنوبی از لحاظ سیاسی و اقتصادی بود. تمامی این اهداف به وسیله برپایی کاخ‌هایی در این منطقه فراهم می‌شد.
از این سه کاخ که در بقایای خود همه‌ی نشانه‌های معماری پرشکوه روزگار هخامنشیان را دارند اثر زیادی بر جای نمانده اما با این همه، آنچه هست شایستگی همه گونه توجه و محافظت از سوی نهادهای متولی امور میراث فرهنگی کشور را دارد.
«علی اکبر سرافراز» که در دهه‌ی ۴۰خورشیدی به عنوان فرنشین گروه باستان‌شناسی در این منطقه به کاوش مشغول بود و در نهایت کاخ «چرخاب» را از دل خاک بیرون کشید با ابراز تاسف از وضعیت موجود این سه‌گانه سازه‌ی هخامنشی می‌گوید: «به‌هیچ یک از کاخ‌های هخامنشی حاشیه خلیج فارس که در شهرستان برازجان واقع شده‌اند با وجود داشتن ارزش‌های فراوان تاریخی توجه کافی نمی‌شود.»
او می‌افزاید: «هر سه کاخ هخامنشی «چرخاب»، «کاخ سنگ سیاه» که نزد اهالی به کاخ «نظر آقا» مشهور است و «کاخ بردک سیاه» در وضعیت چندان مساعدی به سر نمی‌برند و حفاظت‌های حداقلی هم از آنها صورت نمی‌گیرد.»


این باستان‌شناس کهنه‌کار با ستایش از نوع معماری به کار رفته در این کاخ‌ها بر این باور است که معماری داخلی این سه کاخ برگرفته از کاخ بزرگ «آپادانا» در شوش، پایتخت اصلی هخامنشیان است.
اگر چه وضعیت کنونی کاخ سنگ سیاه و عکس‌های این گزارش حکایت از ویرانی گسترده‌ی آن دارد اما «علی‌اکبر سرافراز» کاخ سنگ سیاه را نسبت به دو کاخ دیگر این منطقه بزرگ‌تر می‌داند و می‌گوید: «این کاخ که در حاشیه رودخانه است بزرگی و عظمت کاخ شوش را داشت اما به دلایل نامعلومی نیمه تمام ماند. پس از آن معماران هخامنشی تصمیم می‌گیرند در فاصله‌ی ۳۰ کیلومتری کاخ کوچکتر و زیبای بردک سیاه را بسازند.»
کاخ «بردک سیاه»، کاخ زمستانی «داریوش بزرگ» بوده در نزدیکی خلیج فارس قرار دارد. این سازه ۳۳سال پس از سر برآوردن از دل خاک این روزها به دلیل عدم محافظت کارشناسی در حال نابودی تدریجی است. علاوه بر آن کاخ «چرخاب» نیز که از کاخ‌های زمستانی «کوروش بزرگ» بوده و تنها و یا حداقل اصلی‌ترین سند معماری است که ثابت می‌کند خلیج فارس از دوران باستان متعلق به ایرانیان است در برازجان و به فاصله ۲۰ کیلومتری از خلیج همیشگی پارسیان بدون محافظت به حال خود رها شده و آن هم در حال ویرانی است.
سرافراز در ادامه گفتگو با تاکید بر لزوم توجه بیشتر به این بناهای پر ارزش تاریخی که چیزی از کاخ‌های شوش و پارسه و پاسارگاد کم ندارد تصریح می‌کند: «حداقل باید یک مراقبت کارشناسی شده از این کاخ‌ها صورت می‌گرفت تا پایه ستون‌های آن در معرض گرما، باران و رطوبت هوا و همچنین کشت و زرع کشاورزان محلی و کندوکاوهای سارقان یادمان‌های تاریخی تخریب نمی‌شد.


محوطه های باستانی محل واقع شدن این سه کاخ هم از لحاظ تاریخی دارای ارزشهای بالایی است و هم بناهای موجود در آنها آثاری ویژه در هنر معماری ایرانیان محسوب می شوند ولی با این وجود این محوطه ها بخت چندانی برای قرار گرفتن در میدان توجه متولیان امور را نداشته‌اند.

کاخ هخامنشی بردک سیاه

یکی از بناهای مهم تاریخی بوشهر است که به دوران هخامنشی تعلق دارد و جزو کاخهای زمستانی این امپراتوری بزرگ محسوب می شده است.این کاخ در 12 کیلومتری شمال شهر برازجان ,در میان نخلستانهای روستای درودگاه در محل تلاقی دو رودخانه شاپور و دالکی قرار گرفته است.
جلگه برازجان در دوره هخامنشی اهمیت فراوان دارد و علتش این است که ایران در دوره هخامنشی صاحب نیروی دریایی شد و توانست از راه دریا به تجارت و کشور گشایی بپردازد.علت انتخاب این جلگه نزدیکی آن به خلیج فارس و در پی آن تسلط بر راههای تجاری منطقه و تحت نظر داشتن آبراهه های جنوبی از لحاظ سیاسی و اقتصادی بوده است.تمامی این مسائل وسیله برپایی3 کاخ سنگ سیاه,بردک سیاه و کاخ چرخاب رادر این منطقه فراهم اورده است.
تالار مرکزی بردک سیاه 36 ستون دارد و از این لحاظ شبیه کاخ اپادانای تخت جمشید است.
استفاده از دو نوع سنگ تیره و روشن در ساختار این کاخ, نمای بسیار زیبایی از آن را به بیننده عرضه می کند.
کشفیاتی که در کاخ هخامنشی بردک سیاه انجام شده به روشن شدن بخش هایی از تاریخ و تمدن دوران هخامنشی کمک کرده است, برای مثال پیدا شدن یک دسته خنجر زنانه که از جنس عاج است به همراه چند قطعه ابزار تزیینی , سکونت زنان را در این کاخ ثابت می کند.
اوایل سال 84 گروه کاوش توانستند نقش برجسته در گاه کاخ را بیابند که شاه را در حال ترک کاخ نشان می دهد , در حالی که ملازمش پشت سرش (البته تصویر او از میان رفته است)چتری آفتابی روی سر پادشاه گرفته است.

در این نقش برجسته که آن را متعلق به داریوش اول می دانند, تاج شاه دارای سطحی صاف و بدون تزیین است و این احتمال را قوت می بخشد که تاج مزبور همانند تاجهای برخی نقش برجسته های تخت جمشید روکشی از طلا داشته است.به همراه این نقش برجسته , سنگ نوشته ای به خط میخی و زبان بابلی نو و تعداد زیادی قطعه سنگ یافت شد که این قطعه سنگها , نقشهای مختلفی چون دست , دسته سایبان با بخشی از تاج شاهی ,ریش مجعد و بخشهایی از صورت و گوشه چشم دارند.
مهمترین یافته کاخ هخامنشی بردک سیاه , 4 قطعه طلاست که در مجموع 3 کیلو و 200 گرم وزن دارد.کاربرد و هویت دقیق این 3قطعه هنوز مشخص نیست , اما تصور می شود که شاید روکشهای زرین درهای چوبی تالار باشند یا سنگ بنای کاخ که غالبا در دوران هخامنشی روی ورقه ای ضخیم و زرین حک می شده است.تصور می شود قطعه چهارم قسمت بالای یک جام زرین هخامنشی باشد که زیر لبه آن یک خط ساده حک شده است.
کاخ بردک سیاه در طول سالهای گذشته بشدت مورد تخریب کشاورزان محلی قرار گرفته است.

عدم زه کشی باعث شده آبیاری زمینهای کشاورزی سبب تخریب آثار بر جای مانده از کاخ شود.عوارض جوی نیز به جریان تخریب کمک کرده است.
بسیاری از ته ستونهای کاخ یا شکسته یا جابه جا شده اند و برخی از آنها ترکیب اولیه خود را از دست داده اند.به علت نبودن هیچ گونه نظارتی! حفاری های غیر مجاز در محوطه کاخ و اطراف آن بسیار زیاد شده است 

در این نقش برجسته که آن را متعلق به داریوش اول می دانند, تاج شاه دارای سطحی صاف و بدون تزیین است و این احتمال را قوت می بخشد که تاج مزبور همانند تاجهای برخی نقش برجسته های تخت جمشید روکشی از طلا داشته است.به همراه این نقش برجسته , سنگ نوشته ای به خط میخی و زبان بابلی نو و تعداد زیادی قطعه سنگ یافت شد که این قطعه سنگها , نقشهای مختلفی چون دست , دسته سایبان با بخشی از تاج شاهی ,ریش مجعد و بخشهایی از صورت و گوشه چشم دارند.
مهمترین یافته کاخ هخامنشی بردک سیاه , 4 قطعه طلاست که در مجموع 3 کیلو و 200 گرم وزن دارد.کاربرد و هویت دقیق این 3قطعه هنوز مشخص نیست , اما تصور می شود که شاید روکشهای زرین درهای چوبی تالار باشند یا سنگ بنای کاخ که غالبا در دوران هخامنشی روی ورقه ای ضخیم و زرین حک می شده است.تصور می شود قطعه چهارم قسمت بالای یک جام زرین هخامنشی باشد که زیر لبه آن یک خط ساده حک شده است.
کاخ بردک سیاه در طول سالهای گذشته بشدت مورد تخریب کشاورزان محلی قرار گرفته است.

آخه برازجان به بوشهر چیکار داره