غنای حق آن است که تغنی (با غنا خواندن) به اشعاری که بهشت و دوزخ را به یاد می آورد و انسان را به توجیه و یادآوری به دارالقرار و زیبایی های نعمات خداوند تشویق کند و غنای باطل آن است که متناسب با مجالس فسق و فساد لهو و لعب (رقصیدن، پایکوبی و شراب خواری و تداخل نامحرمان) باشد مانند مجالس بنی امیه و بنی عباس به شکلی که مردان برزنان خواننده وارد می شده اند و با کلمات باطل اجرا می کرده اند و شراب می نوشیدند و با وسایل موسیقی مانند نی و تار همراه بوده است (مکاسب محرمه امام خمینی (ره) ص ۲۰۲)
خداوند در آموزه های قرآنی با توجه به فلسفه وجودی انسان و ارزش و جایگاه عقل در این فلسفه، به غنا به عنوان یک مانع و یا عامل آسیب زا به عقل توجه داده است و آن راتحریم نموده است.
● آسیب های غنای مطرب
غنا در اصطلاح فقهی، آوازی است که مشتمل برترجیع مطرب باشد. طرب، نوعی خفت و سبکی نفس است که از شدت شادی یا غم پیدا می شود. صوت طرب انگیز آن است که این حال را در انسان پدید آورد. اما مراد از ترجیع، تردد صوت در خلق و دهان با وزن های مخصوص است که توده های مردم از آن به چهچه یاد می کنند. (فقه و تجارت، ذوالمجدین، ص ۶۴)
در آیات قرآنی واژه غنا به این معنا به کار نرفته ولی عبارتی چون قول الزور، لهو الحدیث و مانند آن آمده که مراد همان غنای باطل است. در آیه ۶ سوره لقمان، خداوند لهو الحدیث را عملی می داند که موجبات گمراهی بشر می شود و عذاب خوار کننده را به دنبال می آورد. در روایاتی که در ذیل این آیه آمده بیان شده که مراد از لهوالحدیث همان غنا است. (مجمع البیان، طبرسی، ج ۷ و ۸، ص ۰۹۴)
خداوند در این آیه غنا و نغمه های مفسده انگیز را ابزار کافران برای ترویج اندیشه های باطل خود معرفی می کند که هدفشان گمراه کردن مردم از راه خدا، کمال و قراردادن در مسیر ضلالت است. به این معنا که غنا، ابزاری کارآمد در دست کافران است تا این گونه راه را بر کمال جویان ببندند و آنان را با سرگرم کردن در شهوات و تضعیف عقل و خردمندی، به سوی خواسته های پست خود ببرند.
بنابر این، از مهم ترین کارکردهای غنای باطل می توان به ایجاد گمراهی اشاره کرد. از این رو گفته اند که غنا، ابزار شیطان و اولیای شیطان است تا این گونه آدمی را از مسیر کمالی بیرون برند و به خواسته های خود که گمراهی بشر است دست یابند.
اصولا دشمن انسان، می کوشد تا وی را به اموری سرگرم کند که انسان را از حقیقت باز می دارد. جایگزین سازی امر باطل به جای حق و سرگرم کردن به باطل از شیوه های شیطانی است تا این گونه مانع بهره مندی انسان از آیات خدا و آموزه های حق و موجب غفلت او از خداوند شود. خداوند در آیات ۶ و ۷ سوره لقمان، گوش دادن به غنا و آوازه خوانی را مانع جدی در استفاده بشر از آیات خدا معرفی می کند. به این معنا که آدمی هنگامی که سرگرم امور باطلی شود که نفس، آن را دوست می دارد، از امور حق باز می ماند و گرایش به گوش دادن آموزه های وحیانی نخواهد داشت؛ زیرا این آموزه های وحیانی همواره مردم را دعوت به مبارزه با شهوت و خواسته های نفسانی می کند و آدمی نیز چنین مبارزه ای را دوست نمی دارد. بنابراین، موافقت طبیعت نفسانی آدمی با غنا خود عاملی است که شخص را به آن سرگرم کرده و از خدا و آموزه ای وحیانی که مبارزه با هواهای نفسانی در سرلوحه دستورهای آن قرار گرفته، باز می دارد.
کافران و شیاطین برای این که به هدف خود برسند، از هر ابزاری برای مقابله با اهداف خلقت انسان، سود می برند. بی گمان غنای باطل یکی از ابزارهای آنان است. آنان برای این که بتوانند روحیه مبارزه طلبی انسان را سرکوب کنند و او را در حالت انفعالی قرار دهند از همه ابزارهای تحقیر و تمسخر استفاده می کنند. غنای مطربی یکی از ابزارهایی است که دشمنان برای این منظور از آن بهره می برند تا زمینه سرکوب عقل و خردمندان را فراهم آورند و آنان را در حالت انفعالی قرار دهند.
خداوند در آیه ۶ سوره لقمان، غنا و آوازه خوانی را در دست کافران و شیاطین به عنوان ابزار استهزاء و تمسخر کردن انسانها به ویژه مؤمنان معرفی می کند و به مؤمنان هشدار می دهد تا مراقب این حرکت ایذایی دشمن باشند.
