براساس مطالب پیش گفته می توان دریافت که چشم در حوزه تکاملی بشر و دست یابی وی به کمال مطلق از چه جایگاه و اهمیت مهم و ویژه ای برخوردار است. آدمی نخستین اطلاعات شناختی و معرفتی خویش را از راه دو حس چشم و گوش به دست می آورد. دل و قلب و مغز آدمی زمانی می تواند گام هایی به سوی معرفت بردارد که این دو ابزار حسی اصلی و بنیادین بتوانند اطلاعاتی را در اختیار او قرار دهند. انسان از راه اطلاعات آفاقی می تواند فرصت هایی برای اطلاعات شهودی و انفسی خود فراهم آورد.
چشم به آدمی کمک می کند تا خود را بشناسد؛ زیرا در دانش های مختلف چون روان شناسی اثبات شده است که آدمی هویت خویش را با شناخت مفهوم دیگری به دست می آورد. من زمانی معنا و مفهوم می یابد که مفهوم دیگری درک شود. بنابراین شناخت موقعیت خود در جهان و مفهوم خدا زمانی درک می شود که خدا را درک کند.
انسان برای درک مفهوم خدا نیازمند درک مفهوم هستی است که به کمک دانش ها و اطلاعاتی از راه گوش و چشم به دست می آید و دل و قلب، آن ها را سامان دهی و تدوین کلی می کند.
در روایات اسلامی آمده است که معرفت نفس جز با معرفت خدا به دست نمی آید: من عرف نفسه فقد عرفه ربه.
بنابراین انسان پیش از این که خود را بشناسد خداوند را از راه آفاق می شناسد که این همان هویت بخشی به خود است. آدمی زمانی که خدا را شناخت به خود رجوع می کند و آن گاه است که خود را می شناسد و وابستگی و ربوبیت الهی را درک می کند. پس آدمی پیش از آن که الوهیت خدا را درک کند، ربوبیت و پروردگاری او را درک می کند. این گونه است که جایگاه چشم در مسیر شناخت خود و خدا به خوبی نمایان می شود.
اما برخی از انسانها برخلاف مسیر کمالی خویش حرکت می کنند و به جای آن که از چشم و گوش در مسیر خودیابی و خداگرایی بهره گیرند از آن در مسیر ضدکمالی سود می جویند که در اصطلاح خیانت در امانت الهی است.
خیانت چشم در مصادیق مختلف و موارد متعددی اتفاق می افتد. چشم چرانی و نگاه دزدکی از موارد و مصادیق خیانت چشم است. شخص به گونه ای رفتار می کند که گویی به زن نامحرم نمی نگرد در حالی که زیرچشمی و دزدکی او را نگاه می کند. این نگاه به سبب این که تبعات و پیامدهای زیانباری برای شخص دارد و استفاده نادرست از عضوی که به امانت در اختیار او نهاده شده، امری حرام دانسته شده است. (یوسف آیه ۵۱ و ۵۲)
خداوند چنین نگاه دزدکی و چشم چرانی را به عنوان خیانت به خویشتن قلمداد کرده و از مردم خواسته است تا از آن پرهیز کنند. این عمل موجبات خشم الهی را فراهم می آورد (آل عمران آیه ۱۶۱ و ۱۶۲) و از محبت خدا دور می سازد (انفاق آیه ۵۸ و نیز نساء آیه ۱۰۷) بنابراین فرصت برای کمال چشم و دست یابی به بصیرت و رویت خاص از دست می رود و خداوند ربوبیت اسمای کمالی دیگر را از او سلب می کند.
خیانتکاران و دزدان چشمی چون با مخفی کاری، این گونه اعمال را انجام می دهند و در حقیقت از مردم و نگاه دیگران شرم و حیا می کنند ولی نسبت به خداوند این گونه شرم و حیا نمی ورزند، دشمن خداوند قلمداد می شوند و خداوند نیز آنان را رسوا می سازد و آبرویشان را می برد. (نساء آیات ۱۰۷ و ۱۰۸)
