نشانه های تعقل

نشانه های تعقل را می توان در همه رفتارهای اخلاقی و اجتماعی شخص دید. از جمله امام کاظم(ع) در بیان نشانه های عقل و خردورزی می فرماید: «ألتودد الی الناس نصف العقل؛ مهرورزی و دوستی با مردم، نصف عقل است.» این بدان معناست که هر خردورزی، عاشق مردم است بی توجه به این که مسلمان و کافر باشد؛ چرا که آن ها را آفریده الهی می داند. بنابراین دوستی با آنان به طور طبیعی در او رشد می یابد و بروز پیدا می کند، مگر آن که همان عقل و خرد در مرتبه بالاتر، او را از محبت و دوستی نسبت به دشمنان راه انسانیت و اخلاق باز دارد؛ چنان که در آیات قرآنی بیان شده است. از نظر امام(ع)، عقل انسان با عمل، قوت و قدرت می یابد و کمال پیدا می کند؛ بنابراین تأکید ایشان بر کارهای نیک به ویژه اجتماعی آن به اشکال مختلف تمرکز می یابد؛ چرا که از نظر اسلام و قرآن، آن چه ارزش دارد خود عقل نیست بلکه خردورزی یا همان تعقل است. از این رو در آیات قرآنی واژه عقل به شکل اسمی آن به کار نرفته و همواره به صورت فعل ماضی و مضارع به کار رفته است تا این معنا تأکید شود که آن چه مهم است تعقل و خردورزی است نه داشتن عقلی که به کار گرفته نمی شود. خردورزی نیز در شکل عمل خود را نشان می دهد که در گوشه ای از سخنان حضرت کاظم(ع) به این معنا پرداخته شد. باشد با بهره گیری از خردورزی و عقل همراه با عمل در مسیر کمالات الهی و متاله شدن گام برداریم و همانند آن انوار، از مظهریت ربوبیت در دنیا و آخرت بهره مند شویم.

احسان مرادی

روزنامه کیهان ( www.kayhannews.ir )