تاريخ جديد جنگ هاي شيميايي به سال 1899 در جنگ انگلستان با بوئرها (مهاجرين هلندي ساكن آفريقاي جنوبي) برمي گردد.
«در آن جنگ ارتش انگلستان از توپ هاي حاوي اسيد پيكريك استفاده كرد كه اثر تهوع زا داشتند و نيز بنا به نوشته شارل روسو حقوقدان معروف «در جنگ ترانسوال، انگلستان از گلوله هاي توپي استفاده مي كرد كه حاوي ليديت بود و پس از انفجار گازي متصاعد مي كرد كه موجب خفگي مي شد».(1)
استفاده ارتش انگلستان از سلاح هاي شيميايي سبب شد تا ديگر قدرت هاي استعماري نيز به توليد و توسعه اين گونه سلاح ها رو بياورند. «اين روند بقدري گسترش يافت كه در آستانه جنگ جهاني اول طرفين متخاصم مقادير بسيار زيادي از گازهاي سمي را در انبارهاي خويش ذخيره نموده بودند. عدم آگاهي نسبت به آثار زيانبار و وحشتناك اين نوع از سلاح ها و عدم امكانات تدافعي نيروهاي مسلح آن روز، سبب شد تا بكارگيري آنها تلفات و صدمات عظيمي را ببار بياورد»[2]. در طول جنگ جهاني اول، آلمان ها بدفعات از جنگ افزارهاي شيميايي استفاده كردند. «در اكتبر 1914 در نوشايل گلوله هاي سربازان و محدود بودن شمار گلوله ها اين تاكتيك چندان كارساز نبود حتي فرانسوي ها متوجه آن نشدند... در سوم فوريه نيز آلماني ها با گلوله هاي بزرگتري در منطقه يويسمف وارد كارزار شدند، ولي اين بار نيز به خاطر سردي هوا گازهاي متصاعد شده از اين گلوله ها موثر واقع نگرديد»[3] آلماني ها براي اولين بار گاز كلر را در 22 آوريل 1915 در ايپر بلژيك عليه سربازان مستعمراتي فرانسه و پياده نظام كانادايي كه هيچ ماسكي براي محافظت نداشتند بكار بردند. تلفات ناشي از كاربرد اين گاز در حدود 20 تا 25 هزار نفر بود، ولي دو روز بعد كه آلمان ها قصد داشتند با كاربرد گاز خردل به پيشروي تازه اي دست بزنند، با سربازان ماسك داري كه حوله هاي خيس داشتند و ملحفه هاي مرطوب به خود پيچيده بودند، رو به رو شدند. در نتيجه گاز فقط 25 درصد سپاهيان دشمن را از فعاليت جنگي بازداشت. در آغاز سال 1916 بار ديگر آلماني ها در وردن طي 6 روز جنگ 2 ميليون و 500 هزار گلوله كه صدها هزار آنها گلوله گازدار بود شليك كردند كه منجر به خفگي و مرگ يا تشنج دهها هزار فرانسوي شد»
«علاوه بر آلمان ها كشورهايي كه در جنگ جهاني اول به كاربرد جنگ افزارهاي شيميايي مبادرت ورزيدند عبارت بودند از: مجارستان، بريتانيا، فرانسه، ايتاليا، روسيه و آمريكا. نيروهاي تركيه در اين جنگ به جنگ افزارهاي شيميايي مجهز بودند ولي ظاهراً از آنها استفاده نكردند». متفقين از سلاح هاي شيميايي بعنوان مقابله به مثل استفاده كردند، در LOOS (گينه) در 25 سپتامبر 1915، وردن و سوم (SOOM) در1916 و سپس در ژوئيه 1918 گازهاي فسژن، ايپريت و نسنيت و آكرولنين از همه بيشتر مورد استفاده قرار گرفتند.
در مجموع در طول چهارسال جنگ جهاني اول حدود يكصد و بيست هزار تن عوامل شيميايي مورد استفاده قرار گرفت كه شامل «12 نوع گاز اشك آور، 15 نوع گاز خفه كننده ، 3 نوع گاز خون، 4 نوع گاز تهوع آور و تاول زا و ديگر گازهاي سمي مورد استفاده قرار گرفت»[4]
آمار تلفات و مصدومين گازهاي شيميايي طي اين جنگ چشمگير بود و تعداد افرادي كه بر اساس اطلاعات و آمار رسمي در معرض خطر مواد شيميايي قرار گرفتند، بيش از يك ميليون و سيصد هزار نفر بود كه حدود صدهزار نفر آنها كشته شدند.
منابع:
[1] - شارل روسو، حقوق مخاصمات مسلحانه، ترجمه سيدعلي هنجني (تهران: دفتر خدمات حقوقي بين المللي، 1369) ص 132.
[2] - رضا نجفي «عوامل موثر و دلايل تدوين كنوانسيون سلاح هاي شيميايي» رساله كارشناسي ارشد، دانشكده حقوق و علوم سياسي، دانشگاه تهران 1375.
A. kuntsewich and Y.Nazardim Ban All Chemical Weapons International peace and Disarmament (Scientific Council Peace and Disarmament, Naula pub, mos.87) p.69.-[3]
Roblinson, A, Chemical and Biological Warfare, (Stevens and Sona Ltd. 1968) p.47. -[4]
