SpyWare‏ چیست؟ ‏

اینترنت با سرعتی باورنکردنی همچنان به رشد خود ادامه می‌دهد و این پدیده نسبتاً جدید مورد توجه تمامی افراد و سازمان‌ها با اهداف مثبت و منفی قرار گرفته است. استفاده از اینترنت برای آگهی‌های تجاری و بازرگانی از جمله موارد فوق است. در صورتی که فرآیند پخش آگهی‌های تجاری با آگاهی و رضایت استفاده‌کننده اینترنت باشد نمی‌توان چندان بر آن خرده گرفت ولی در صورتی که فرآیند فوق بدون آگاهی و یا کسب مجوز کاربران انجام شود و با نصب یک برنامه ناخواسته از سیستم‌های آنان برای ارسال آگهی‌های تجاری استفاده شود، حریم خصوصی کاربران در معرض تهدید قرار گرفته و این موضوع می‌تواند پیامدهای بمراتب خطرناک‌تری را بدنبال داشته باشد و آن زمانی است که اینگونه نرم افزارها از محدوده وظایف خود تعدی نموده و اقدام به جمع‌آوری و ارسال اطلاعات شخصی کاربران، بدون آگاهی و رضایت آنان می‌نمایند. ما امروزه شاهد تولد نسل جدیدی از نرم‌افزارهای جاسوسی هستیم که از آنان با نام ‏Spyware‏ یاد می‌گردد. نصب اینگونه نرم‌افزارهای ناخواسته، مسائل متعددی را برای کاربران به دنبال خواهد داشت. ‏

SpyWare‏ چیست؟ ‏
Spyware، نرم‌افزاری است که اقدام به جمع‌آوری اطلاعات شخصی بدون آگاهی و یا اجازه کاربران می‌نماید. اطلاعات جمع‌آوری شده می‌تواند شامل لیست سایت‌های مشاهده شده توسط کاربر و یا اطلاعات به مراتب حساس‌تری نظیر نام و رمزعبور باشد. به این نوع برنامه‌ها ‏adware‏ نیز گفته می‌شود. نرم‌افزارهای فوق پس از نصب بر روی کامپیوتر قادر به ارسال آگهی‌های تجاری ‏pop-up، هدایت مرورگر به وب‌سایت‌هایی خاص، ارسال لیست سایت‌های مشاهده شده توسط کاربر و یا مانیتورینگ عملکرد کاربران در زمان اتصال به اینترنت هستند. برخی از برنامه‌های ‏Spyware‏ قادر به ردیابی و تشخیص اطلاعات تایپ شده از طریق صفحه کلید نیز هستند. با توجه به انجام پردازش‌های اضافی توسط اینگونه نرم‌افزارها، سیستم‌های کاربران کند و کارآیی آنان بطرز محسوسی کاهش خواهد یافت. در صورت دریافت موزیک از طریق برنامه‌های اشتراک فایل، بازی‌های رایگان از سایت‌های ناامن و یا سایر نرم‌افزارها از منابع ناشناخته، شرایط لازم به منظور نصب اینگونه نرم‌افزارها و در نهایت آلودگی سیستم فراهم می‌گردد.

نحوه تشخیص ‏Spyware‏
علائم زیر می‌تواند نشان‌دهنده نصب ‏ Spyware‏ بر روی یک کامپیوتر باشد:
* نمایش مستمر پنجره‌های ‏pop-up‏ آگهی
* هدایت ناخواسته کاربران به وب‌سایت‌هایی که هرگز نام آنان در مرورگر تایپ نشده است.
* نصب ‏Toolbars‏ جدید و ناخواسته در مرورگر وب
* تغییر ناگهانی و غیرمنتظره صفحه اصلی مرورگر (‏home page‏)
* تغییر موتور جستجوی مرتبط با مرورگر پس از کلیک بر روی دکمه ‏Search‏ همراه مرورگر
* عدم‌عملکرد صحیح برخی کلیدها در مرورگر (نظیر کلید ‏Tab‏ زمانی که بر روی فیلدهای یک فرم حرکت می‌شود)
* نمایش تصادفی پیام‌های خطاء
* کاهش ملموس سرعت کامپیوتر در زمان فعال نمودن برنامه‌ها و یا انجام عملیاتی خاص (ذخیره فایل‌ها و...)
* فعال شدن مرورگر و به دنبال آن وب سایت‌های آگهی بدون انجام عملیاتی خاص توسط کاربر
* عدم‌کارکرد صحیح لینک‌های همراه یک برنامه
* توقف ناگهانی و غیرمنتظره مرورگر وب
* عدم‌عملکرد صحیح برخی از عناصر سیستم عامل و یا سایر برنامه‌ها

نحوه پیشگیری از نصب ‏Spyware‏
- عدم کلیک بر روی لینک‌های موجود در پنجره‌های ‏pop-up‏. با توجه به این که پنجره‌های ‏pop-up‏ اغلب محصول و یا نوع خاصی از ‏Spyware‏ هستند و کلیک بر روی آنان می‌تواند باعث نصب یک نرم‌افزار ‏Spyware‏ گردد. برای بستن این نوع پنجره‌ها از آیکون «‏X‏» در ‏titlebar‏ استفاده گردد (در مقابل لینک ‏close‏ همراه پنجره).
- پاسخ منفی به سؤالات ناخواسته: در صورت برخورد با جعبه‌های محاوره‌ای که درخواست اجرای یک برنامه را نموده و یا قصد انجام عملیات خاص دیگری را دارند، همواره گزینه ‏NO‏ و یا ‏Cancel‏ انتخاب گردد. در موارد خاص می‌توان از آیکون «‏X‏» موجود در ‏titlebar‏ استفاده نمود.
دقت لازم در خصوص دریافت نرم‌افزارهای رایگان از اینترنت: سایت‌های زیادی اقدام به ارائه ‏Toolbar‏‌های سفارشی و یا ویژگی‌های خاص دیگری می‌نمایند. تا زمانی که نسبت به ایمن بودن این نوع سایت‌ها اطمینان حاصل نشده است نمی‌بایست فایل و یا برنامه‌ای را از طریق آنان ‏Download‏ نمود.
- عدم کلیک بر روی لینک‌های موجود در ‏Email‏ که ادعای ارائه یک نرم افزار ‏Anti-Spyware‏ را دارند. نظیر ویروس‌های کامپیوتری، لینک‌های موجود در نامه‌های الکترونیکی ممکن است اهداف سودمندی را دنبال ننموده و نصب ‏Spyware‏ بر روی سیستم شما را بدنبال داشته باشند.
علاوه بر موارد فوق و خصوصاً در مواردی که احساس می‌شود بر روی کامپیوتر ‏Spyware‏ نصب شده است و قصد داشته باشیم عملکرد آن را به حداقل مقدار خود برسانیم می‌توان عملیات زیر را انجام داد:
اعمال محدودیت در رابطه با پنجره‌های ‏Pop-up‏ و کوکی ازطریق تنظیمات برنامه مرورگر: پنجره‌های ‏pop-up‏ توسط نوع خاصی از اسکریپت‌ها و یا محتویات فعال (اپلت‌های جاوا، کنترل‌های اکتیوایکس) ایجاد می‌گردند. با تنظیم مناسب پارامترهای برنامه مرورگر، می‌توان محدودیت لازم دراجرای اسکریپت‌ها، اپلت‌های جاوا، کنترل‌های اکتیو ایکس و تعداد پنجره‌های ‏pop-up‏ را اعمال نمود. عملکرد برخی از کوکی‌ها مشابه ‏Spyware‏ هستند چراکه از طریق آنان مشخص خواهد شد که شما چه وب سایت‌هایی را مشاهده نموده اید. با تنظیم پارامترهای برنامه مرورگر می‌توان محدودیت لازم در خصوص ایجاد کوکی‌ها را اعمال نمود.

‏ نحوه حذف ‏Spyware‏
* اجرای یک برنامه ضدویروس و پویش کامل کامپیوتر: برخی از نرم‌افزارهای آنتی ویروس قادر به یافتن و حدف برنامه‌های ‏Spyware‏ هستند.
* اجرای یک برنامه معتبر که مختص حذف ‏Spyware‏ طراحی شده است. تعداد زیادی از تولیدکنندگان محصولاتی را به منظور شناسایی و حذف برنامه‌های ‏Spyware، ارائه داده‌اند.
Spybot، PestPatrol، SpySweeper ‎نمونه‌هایی در این زمینه هستند.

منبع:
فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران