سلامت سازماني در مدارس

 سلامت سازماني در مدارس 

Organizational Health

فاطمه اسلاميه

مقدمه 

سلامت سازماني، يکي از گوياترين و بديهي‏ترين شاخصهاي اثربخشي سازماني است. در يک سازمان سالم مدير رفتاري کاملا دوستانه و حمايتگر با کارمندان خود دارد و در برنامه هاي خود داراي يگانگي است. کارمندان نيز تمايل بيشتري براي ماندن و کار کردن در سازمان دارند و به طور موثرتري کارها را انجام مي دهند. « مايلز » معتقد است سلامت سازماني به دوام و بقاي سازمان در محيط خود و سازگاري با آن و ارتقا و گسترش توانايي خود براي سازش بيشتر اشاره مي كند. « هرزبرگ » عواملي چون طرز تلقي و برداشت كاركنان، شيوه اداره امور، خط‌ مشي‌هاي سازمان، ماهيت و ميزان سرپرستي، امنيت كاري، شرايط كاري، مقام و منزلت، سطح حقوق و دستمزد، استقرار روابط متقابل دو جانبه، سرپرستان، همگنان و مرئوسان و زندگي شخصي كاركنان را براي تأمين و حفظ سلامت سازمان لازم دانسته است و معتقد است نبود اين عوامل ممكن است چنان كارمندان را دچار عدم رضايت سازد كه سازمان را ترك كرده و موجوديت آن را به مخاطره اندازند.

تعريف سلامت سازماني

« كيت ديويس » سازمان سالم را سازماني مي داند كه در آن كاركنان احساس كنند كاري سودمند و مفيد انجام مي‌دهند و به احساس رشد و پرورش شخصي دست مي‌يابند. آنان بيشتر كاري شوق‌انگيز را كه خشنودي دروني فراهم مي‌آورد، دوست دارند و مي‌پذيرند. بسياري از كاركنان مسئوليت و فرصت پيشرفت و كاميابي شغلي را جست‌وجو مي‌كنند. آنان مي‌خواهند كه به سخنانشان گوش داده شود و با آنان چنان رفتار شود كه گويي هر يک داراي ارزش وجودي فردي هستند. آنان مي‌خواهند كه اطمينان يابند سازمان به راستي براي نيازها و دشواري‌هاي آنان دلسوزي مي‌كند. ازنظر « لايدن و كلينگل » سلامت سازماني يك مفهوم تقريباً تازه اي است و شامل توانايي سازمان براي انجام وظايف خود به طور موثر و رشد و بهبود سازمان مي گردد. يك سازمان سالم جايي است كه افراد مي خواهند در آنجا بمانند و كار كنند و خود افرادي موثر و سودمند باشند « ماتيو مايلز » يک سازمان سالم را به عنوان سازماني تعريف مي کند که « نه تنها در محيط خود دوام مي آورد بلکه در يک برهه زماني طولاني نيز به طور کافي سازش کرده و تواناييهاي بقاء و سازش خود را به طور مداوم توسعه داده و گسترش مي دهد ». چيزي که در اين تعريف واضح است اين است که سازمان سالم با نيروهاي مانع بيروني به طور موفقيت آميزي برخورد کرده، نيروي آن را به طور اثربخشي در جهت اهداف و مقاصد اصلي سازمان هدايت مي کند. البته عملکرد سازمان در يک روز مشخص، ممکن است اثربخش و يا غير اثربخش باشد اما علايم درازمدت در سازمانهاي سالم، مساعد اثربخشي است.

پوياييهاي سازماني: سالم تا غيرسالم:

مفهوم سلامتي مثبت در يك سازمان، توجه را به شرايطي جلب مي كند كه رشد و توسعه سازمان را تسهيل كرده و يا مانع پوياييهاي سازمان است. « تالکوت پارسونز » معتقد است كه همه سيستمهاي اجتماعي، اگر قرار باشد که رشد و توسعه يابند، بايد چهار مشکل اساسي انطباق، کسب هدف، يگانگي و ناپيدايي ( AGIL ) را فرو نشانند. به عبارت ديگر، سازمانها بايد درحل چهار مشكل موفق باشند:

• مشكل كسب منابع كافي و سازش با محيط خود (  Adaptation )
• مشكل تعيين و اجراي هدف (Attainment Goal )
• مشكل نگهداري وحدت در داخل سازمان (Integration  )
• مشكل ايجاد و حفظ ارزشهاي منحصر به سيستم (Latency  )

بنابراين، سازمان بايد به نيازهاي انطباق و كسب هدف و نيز نيازهاي بياني، يگانگي اجتماعي و هنجاري برخورد بكند، در واقع فرض بر اين است كه سازمانهاي سالم، به طور اثربخشي هر دو دسته از نيازها را برآورد مي كنند. « تالکوت پارسونز » پيشنهاد مي کند که سارمانهاي رسمي مثل مدرسه، مسئوليت و کنترل اين نيازها را در سه سطح متفاوت از خود بروز مي دهند:

1.       سطح نهادي: سازمان را با محيط پيوند مي دهد.

2.       سطح اداري: ميانجي تلاشهاي داخلي سيستم بوده، آنها را کنترل مي کند.

3.       سطح تکنيکي ( فني ): محصول سازمان را توليد مي کند.

چارچوب فوق متعلق به « تالکوت پارسونز »، براي مفهوم سازي و اندازه گيري سلامت سازماني يک مدرسه طرح يگانه اي ارائه مي کند. به طور اخص، سازمان سالم سازماني است که در آن سطوح فني، اداري و نهادي در هماهنگي هستند. سازمان نيازهاي بياني و نهادي را برآورده مي کند و با نيروهاي خارجي به طور موفقيت آميزي برخورد کرده و نيروي آنها را در جهت هدف اصلي سازمان هدايت مي کند.

ابعاد سلامت سازماني  « تالکوت پارسونز » در مدارس :

هفت بعد سلامت سازماني برحسب سطوح مسئوليت و نياز کارکردي عبارتند از:

1. سطح نهادي

يگانگي نهادي مدرسه اي را توضيح مي دهد که داراي يگانگي در برنامه آموزشي خود مي باشد. مدرسه به علايق کوچک از طرف جامعه محلي و درخواستهاي والدين مستعد است و قادر است که بطور موفقيت آميزي با نيروهاي بيروني مخرب سازش کند. ( نياز نهادي )

سئوال نمونه: بعضي از شهروندان در هيئت امناي مدرسه نفوذ دارند؟

2. سطح اداري

نفوذ مدير به توانايي وي در تاثير کردن به عمل مافوقها اشاره مي کند. مدير با نفوذ، ترغيب کننده بوده و با رئيس ناحيه به طور اثربخشي کار ميکند اما در عين حال در فکر و عمل خود استقلال دارد. ( نياز ابزاري )

سئوال نمونه: مدير هر چه را که از مافوق خود مي خواهد مي گيرد؟

رعايت نشاندهنده رفتاري از مدير که دوستانه، حمايتي، باز و همکارانه است. ( نياز بياني )

سئوال نمونه: مدير به رفاه شخصي هيئت آموزشي توجه دارد؟

ساختدهي به رفتاري از مدير که وظيفه مدار و موفقيت مدار است. ( نياز ابزاري )

سئوال نمونه: مدير استانداردهاي دقيق عملکرد را حفظ مي کند؟

حمايت منابع به مدرسه اي که داراي مواد و وسائل آموزشي لازم  بوده و وسائل اضافي ديگر براحتي قابل حطول است. ( نياز ابزاري )

سئوال نمونه: معلمان به مواد آموزشي لازم دسترسي دارند؟

3. سطح  تکنيکي ( فني )

روحيه به احساس اطمينان، اعتماد، همدردي و دوستي که در بين معلمان وجود دارد اشاره مي کند. معلمان احساس خوبي به يکديگر داشته و احساس مي کنند کار خود را به خوبي انجام مي دهند. ( نياز بياني )

سئوال نمونه: معلمان داراي روحيه زيادي هستند؟

تاکيد علمي به تاکيد مدرسه براي يادگيري دانش آموزان اشاره مي کند. محيط يادگيري منظم و جدي است. اهداف علمي سطح بالا ولي قابل حصول براي دانش آموزان وضع شده است. ( نياز ابزاري )

سئوال نمونه: دانش آموزان براي اطلاح يادگيريهاي قبلي خود تلاش مي کنند؟

مشخصه هاي فضاهاي كاري سالم :

درگذشته توجه تحقيقات سلامت سازماني به محيط فيزيكي كار معطوف بود اما تحقيقات جديد مولفه هاي رواني محيط كار را بيشتر مورد تاکيد قرار دادند. محققان دريافتند كه اينچنين اقدامات سازماني بوجود آورنده مفاهيم، كنترل شغل، الزامات رواني كار، حمايت اجتماعي، امنيت شغلي كه به ترتيب اثرگذار بر جسم و روان كاركنان مي باشند، هستند. 10 مشخصه از محيطهاي كاري سالم بر اساس نتايج تحقيقات اخير كه در ارتباط با كار و سلامتي انجام شده اند عنوان مي گردد. اين فهرست همچنين مبين اين واقعيت هستند كه سازمانها بايستي اين استراتژيها را دنبال كنند چرا كه آنها براي سلامتي كارکنان بسيار مهم هستند. همچنين دليلي هستند بر اينكه باور كنيم در نظر گرفتن اين اقدامات منجر به افزايش بهره­وري و موفقيتهاي اقتصادي سازمانها مي گردد. اين مشخصات عبارتند از:

• وضوح نقش و قابليت دسترسي آن
• الزامات كاري معقول
• كنترل شغل و حدود اختيارات در تصميم گيري
• حمايت اجتماعي محيط كار
• پاداش­هاي عادلانه و رفتارمنصفانه
• دستمزد كافي
• ساعات كاري رضايت بخش
• امنيت شغلي
• جو سازماني امن
• ترتيبات استخدامي سالم

نتيجه:

مدير يک سازمان سالم، رهبري پويايي ايجاد مي کند. رهبري که هم وظيفه مدار بوده و هم رابطه مدار است. چنين سازماني حامي کارمندان است، مع هذا آنان را هدايت کرده و استانداردهاي عملکرد بالاتري را حفظ مي کند. به علاوه، مدير در فکر و عمل خود استقلال دارد. کارمندان در يک سازمان سالم، با علاقه و رضايت کامل به محل کار مي آيند و از کار کردن در محيط کاري خود نهايت لذت را مي برند. کارمندان به آموزش و يادگيري مستمر متعهد هستند. همديگر را دوست دارند، به همديگر اعتماد کرده، در کار خود دلسوز و وظيفه شناس هستند و به سازمان خود افتخار مي کنند. 

 منابع:

1.پولاني، مايکل. (1386). اقداماتي در جهت سلامت سازماني. ( ترجمه محمد رضا علي پور ). موسسه پژوهش و آموزش همكاران سيستم ( تاريخ انتشار به زبان اصلي، 2004 ).

2. علاقه بند، علي. ( 1381 ). مباني نظري و اصول مديريت آموزشي. تهران: روان.

3. هوي، وين ک و ميسکل، سيسيل. ( 1382 ). مديريت آموزشي ( تئوري، تحقيق و عمل )، ( ترجمه مير محمد سيد عباس زاده ). اروميه: انتشارات دانشگاه اروميه.

فرستنده : داود-بیات اطلاعات كامل