شهر ما خانه ي ما

بازيافت كاغذ
بازيافت در مفهوم رايج آن به معني استفاده مجدد از مواد دور ريختني پس از اعمال پردازشهاي خاص بر روي آنهاست . امروزه اقلام متعددي از زباله هاي شهري كه حجم قابل توجهي را شامل مي شوند . قابليت بازيافت دارند . كاغذ كه يكي از اقلام با ارزش مواد زائد جامد است سلطان زائدات لقب گرفته است .

گرچه يكي از اهداف مديريت نوين مواد زائد جامد ، كاستن از حجم زباله هاي دفن شده در زمين است ، ولي بازيافت كاغذ ، همانند انواع ديگر بازيافت ، علاوه بر تامين اين هدف اساسي ، ارزش و اهميت خاص ديگري نيز دارد . كاغذ باطله علاوه بر اين كه خود موجب آلوده شدن محيط زيست ( خاك ، آب )مي شود حاصل قطع درختان كه يكي از ارزشمندترين نهاده هاي طبيعي محيط زيست زمين بشمار مي رود ، است و افزايش توليد آن براي تامين نيازهاي رو به افزايش بازار مصرف منجر به قطع فزاينده درختان سرسبزي مي شود كه ششهاي طبيعي كره زمين محسوب مي شوند .

يكي از نتايج مصرف دوباره كاغذهاي باطله ، ، كاستن از فشار وارده بر طبيعت است تجربه نشان مي دهد كه براي توليد يك تن كاغذ به 17 اصله درخت قطع شده نياز است . علاوه بر اين، در فرايند توليد كاغذ از الياف گياهي درختان ،400 هزار ليتر آب و 4 هزار كيلو وات برق مصرف مي شود .

فرايند بازيافت كاغذ :
بازيافت كاغذ از طريق فرآيندي صورت مي گيرد كه كاغذه اي دور ريختني جمع آوري شده را براي توليد ورقه هاي كاغذي با ضخامت متفاوت به خمير تبديل مي كنند . بطور كلي در كارخانه هاي بازيافت كاغذ ابتدا كاغذهاي باطله در انبار به قسمت خرد كن وارد مي شود و پس از آن وارد دستگاه خمير سازي مي گردد. خمير حاصل از اين دستگاه توسط پمپ روي دستگاه توليد مقوا ريخته مي شود . در اين قسمت به كمك سيتم مكش ، خمير و آب از هم جدا مي شوند و خمير در اثر فشار زير غلتك آبگيري و نازك مي شود پس از آن خشك كن تا 180 درجه سانتيگراد ورقه هاي كاغذ را خشك مي كند و در مرحله بعد اين ورقه ها اتو شده و مقوا توليد مي گردد مراحل خرد كردن ، خمير كردن ، قالب ريزي ، خشك كردن ، اطوكشي و برش ، مهمترين مراحل فرايند بازيافت كاغذ در كارخانه هاست . امروزه مهمترين مصرف كاغذ هاي بازيافتي در مصارف صنعتي مانند بسته بندي كفش ، شانه تخم مرغ ، بسته بندي شيريني و مانند آن است .

شيشه
امروزه در كشورهاي مختلف جهان بازيافت زباله بسيار معمول است و به علت اهميتي كه مواد اوليه در فعليتهاي صنايع دارند و نيز محدوديت منابع و افزايش قيمت اوليه مواد خام و سر انجام به دلايل ملاحظات زيست محيطي ، اجزاي تركيبي زباله نظير كاغذ ، مقوا ، پلاستيك ، فلزات و شيشه از طريق بازيافت مورد استفاده مجدد قرار مي گيرند .
شيشه كه يكي از مهمترين اين مواد مي باشد نيز از اين قائده مستثني نمي باشد .شيشه ماده بسيار سختي است كه به آساني مي شكند شيشه از ذوب ماسه با چند ماده شيميايي ديگر درست مي شود جمع آوري و بازيافت شيشه باعث افزايش بهره وري در كل سيستم توليد شيشه بسته بندي شده است . استفاده از شيشه كهنه براي ساخت محصولات شيشه اي جديد مزاياي بسيار دارد از آن جمله مي توان به مصرف كمتر انرژي اشاره نمود . استفاده از مواد خام براي توليد شيشه نيازمند صرف انرژي زياد مي باشد در حالي كه اگر از شيشه خرد شده استفاده شود عمليات در دماي پائين تر قابل انجام است . واضح است دماي پائين تر استهلاك كوره و قالب ها و ابزارهاي ديگر را تاحد زيادي كاهش مي دهد . بنابر اين استفاده از شيشه هاي كهنه در صنعت ساخت شيشه هاي بسته بندي از دو نظر صرفه اقتصادي دارد يكي از نظر كاهش مصرف انرژي و ديگر از جهت كاهش استهلاك و هزينه تعمير قطعات .

شيشه هاي مورد استفاده در بسته بندي از نظر رنگ به سه دسته عمده تقسيم بندي مي شوند . حدود 58 درصد از كل شيشه ها بسته بندي توليدي به رنگ شفاف ، 35 درصد قهوه اي ، 6 درصد سبز رنگ و يك درصد به رنگ آبي و رنگهاي ديگر ساخته مي شوند . واضح است براي ساخت شيشه شفاف نميتوان از شيشه رنگي استفاده كرد . بنابر اين يكي از محدوديتهاي موجود بر سر راه رشد بازيافت شيشه ، لزوم جداسازي مواد مواد جمع آوري شده از نظر رنگ مي باشد .

فرايند بازيافت شيشه

پس از جمع آوري شيشه خرد شده با مقدار مناسب سود و ماسه و سنگ آهك مخلوط مي شود و در كوره به صورت مذاب در مي آيد . اين مواد مذاب سپس در قالبهاي مخصوص به شكل ظروف مورد نياز ريخته گري مي شود .

 بازيافت (PET)
بازيافت به معناي جمع آوري و پليمر كردن مجدد مواد اوليه است توليد ومصرف pet روز به روز در حال افزايش است . انباشته شدن بطريهاي پلي اتيلن ترفتالات pet در محيط زيست علاوه بر زيانهاي زيست محيطي ، زيانهاي ناشي از مصرف منابع را نيز در بر دارد .
Pet از پلاستيكهاي گرما نرم است كه بازيافت آن مشكلاتي متعدد در بر دارد به طوري كه در حال حاظر بخش عظيمي از pet با زيافتي به دليل افت خواص ويژيگيها براي توليد محصولاتي مشابه محصولات ابتدايي مناسب نيست .
از خرد كردن بطريهاي pet ريز دانه ايي به دست مي آيند كه به صورت جزء سخت در توليد الوارهاي پلاستيكي پلي اولفيني استفاده مي شوند . در اين ميان فرآيند نوين اكستروژن واكنشي ، نويد بخش بازيافت pet با خواص مشابه رزين اوليه آن است كه ارزش افزوده بازيافتي را بالا مي برد

كاربردهاي پلي اتيلن ترفتالات
با جمع آوري و بازيابي اين بطريها مي توان محصولات بسيار متنوعي توليد كرد . در حال حاظر اين روند با سرعت در حال گسترش است . تعداد طرحهاي جمع آوري و جداسازي بطريها از زباله هاي ديگر در حال افزايش است و مصرف كنندگان ، تعداد بيشتري از ظروف مصرف شده را به منظور بازيافت بر مي گردانند . همچنين كيفيت و كارايي سيستم هاي تفكيك زباله در حال بهبود است .و تنوع كاربردهاي نهايي بيشتر مي شود .
بر اساس آمار منتشر شده از سوي سازمان اروپايي بازيافت ظروف ( پلي اتيلن ترفتالات ) ( Petcore ) تعدا ظروف پلاستيكي جمع آوري شده در اروپا از جنس PET ، در سال 1998با يك ركورد تازه رسيده است . طبق بررسي اين سازمان ، در اين سال حدود 170.000 هزار تن ( معادل 3.4 ميليارد عدد) بطري جمع آوري و بازيافت شدند اين مقدار نسبت به سال 1997 ( 62.000 تن ) 57 درصد افزايش يافته و ظرفيت بازيافت نيز در اين سال به 190.000 تن رسيده است . دليل اين افزايش ظرفيت ، توسعه و روز تهيه كردن واحدهاي موجود و افزايش كارايي بازيافت كنندگان است . در سال 1998 ، سرمايه گذاريهاي جديدي نيز در اين زمينه انجام شده است و نتيجه ظرفيت بازيافت بطريهاي pet در سال جاري به 200.000 تن رسيده است .
در سال 1998 ، 77.000 تن بطري pet در جهان بازيابي شده است و در سال 1999 با 14 درصد افزايش به 88.000 تن رسيد .

فرايند بازيابي پلاستيكها در مجموع شامل عمليات و فرآيندهايي است كه در آن مواد دست دوم بصورت محصول جديد و يا منومر تشكيل دهنده تبديل مي گردد.
امروزه پلاستيك ها و و لاستيك ها كه از پليمرهاي مصنوعي به شمار مي روند جايگاه خاصي را در صنايع به خود اختصاص داده اندمواد پلاستيكي بعلت خواص منحصر بفرد مانند : سبكي ، شكل پذيري ، استحكام انعطاف پذيري ، سختي مقاومت در برابر عوامل شيميايي و بسياري خواص متفاوت ديگر كاربردهاي گسترده اي پيدا نمودند فر آوري پلاستيكها انرژي بسيار كمتر و مواد اوليه بسيار ارزانتري نسبت به فلزات و موارد مشابه ديگر نياز دارند ماده اوليه پلاستيكها نفت يا زغال سنگ است و زماني كه به صورت ضايعات صنعتي و شهري در مي آيند ، بازيافت صحيح و اصولي آن مي تواند مي تواند نقش بسيار مهمي در جلوگيري از آلوده شدن محيط زيست داشته باشد . در گذشته تصور مي شد كه با دفن ضايعات پلاستيكي ، ضمن انكه مي توان از شر آن خلاصي يافت ، در زير زمين همانند برگ درختان مي پوسند و از بين مي روند ، اما زماني كه به علت كمبود مجبور به استفاده از از زمينهاي دفن زباله شدند ، دريافتند كه ضايعات پلاستيكي و لاستيكي بدون تغيير و تخريب بر جاي مانده اند و دفن كردن راه حل اساسي براي از بين بردن اين ضليعات پليمري نيست . متاسفانه با افزايش روز افزون كاربرد وسيع مواد پلاستيكي و لاستيكي در صنايع مختلف بر حجم اينگونه ضايعات نيز افزوده مي شود ، بطوري كه آمار بدست آمده در سال 1993 نشان مي دهد كه فقط در اروپاي غربي 26 ميليون تن پلاستيك مصرف شده كه 14 ميليون تن آن ضايعات بوده است . در ايران نيز در سال 1376 بيش از 600 هزار تن پلاستيك مصرف شده است كه از اين مقدار 315 هزار تن انواع پلي اتيلن سبك ، سنگين و خطي و 200 تن پلي پروپيلن بوده است كه در تهيه كه در تهيه لوله ظروف و اتصالات و اليافف مصنوعي به كار گرفته است .

مراحل بازيافت ضايعات پلاستيكي شهري :

بازيافت ضايعات پلاستيكي شامل مراحل ذيل مي باشد :

 جمع آوري ضايعات : 1
جمع آوري ضايعات پلاستيكي بستگي به موقعيت جغرافيايي ، اقتصادي ، اجتماعي و قوانين حاكم بر آن جامعه دارد در شهر اصفهان ضايعات پلاستيكي همراه با ساير مواد جامد ( شيشه ، آهن آلات ، كاغذ و مقوا ) جمع آوري مي شوند

 جداسازي ضايعات پلاستيكي از يكديگر : 2

معمولا" وقتي ضايعات جامد به محل بازيابي انتقال داده مي شوند پلاستيكهاي مختلف در دو جهت از يكديگر جداسازي مي شوند يكي از لحاظ ماهيت آنها و ديگر حساسيتي كه در مقابل حرارت دارند . يعني پلاستيكهايي كه از دسته گرمانرم يا ترمو پلاستيك هستند مثل انواع بطريهاي پلي اتيلن ، ظروف و قطعات پلي پروپيلن ، ظروف شيشه اي شفاف و رنگين از انواع ديگر جدا مي شوند .
دسته ديگر ، پلاستيكهايي هستند كه در اثر حرارت خمير نمي شوند ، مثل ظروف ملامين ، كليد و پريزهاي برق و … ، بازيافت اين دسته از پلاستيكها بدين صورت است كه پس از عمليات جداسازي ، خرد كردن و شستشو و خشك كردن ، آسياب شده و به عنوان مواد تقويت كننده در لاستيك سازي به كار برده مي شود

نوع ديگر جداسازي پلاستيكها ، علاوه بر حالت قبلي بر حسب رنگ است . بطوريكه پلاستيكها با رنگهاي زرد ، آبي ، قرمز ، سبز از رنگهاي سفيد و بي رنگ جدا مي شود

 خرد كردن و شستشوي ضايعات پلاستيكي : 3

اصولا" هر چه جمع آوري ضايعات انتخابي تر باشد ، درجه خلوص فر آورده هاي نهايي حاصل از بازيافت داراي كيفيت بهتري است . معمولا پلاستيكهاي جمع آوري شده داراي آلودگيهاي زيادي هستند . آسانترين روش پاكسازي آنها از آلودگيها ، شستشوي آنها در حوضچه هاي آب است . معمولا" آلودگي هاي همراه ضايعات به صورت آلودگيهاي محلول و يا نامحلول در آب هستند . الودگيهاي نامحلول در آب ، معمولا" در ته حوضچه ته نشين مي شوند .

در ابتدا و در قسمت مياني حوضچه هاي شستشو ، خرد كننده هاي قيفي شكل با تيغه هاي عمود بر هم وجود دارند كه پلاستيكها را داخل دهانه قيفي شكل مي ريزند . سپس تكه هاي خرد شده پلاستيك از سرريز حوضچه ها وارد ظروف خشك كننده مي شوند . در اين ظروف بر اثر نيروي گريز از مركز ضايعات پلاستيكي خشك مي شوند

 آسياب كردن و مخلوط كردن با مواد نو يا مواد افزودني : 4

ضايعات آسياب شده كه معمولا" مخلوطي از پلاستيكهاي همرنگ مي باشند بيشتر براي تهيه فراورده هاي نامرغوب و كيسه هاي پلاستيكي به كار مي روند و اگر بخواهند از انها مواد مرغوب تري تهيه نمايند بايستي با مواد نو و يا مواد افزودني مخلوط گردد و عمل فر آوري روي آن انجام شود .

نويسنده: علي حسني