نقش آهن در بدن:

آهن يک ماده معدنی مورد نياز براي ادامه حيات است. اين ماده از اجزاء اصلي هموگلوبين بوده و در گلبول­هاي قرمز خون يافت مي­شود.

هموگلوبين وظيفه حمل اکسيژن را به سراسر بدن به­عهده دارد. بدون آهن کافي بدن نمي­تواند به اندازه لازم هموگلوبين توليد کند که يکي از نتايج آن کاهش اکسيژن­ رسانی به عضلات و بدنبال آن کاهش انرژي بدن است.

کم­خوني فقر آهن:

کمبود آهن شايع­ترين شکل سوء تغذيه در جهان است که حدود 2 ميليارد نفر در جهان به آن مبتلا هستند ولی تنها علت کم­خوني نيست. علت کم­خوني فقر آهن ناکافي بودن ميزان ذخيره آهن در بدن مي­باشد و زماني اتفاق مي­افتد که بدن به اندازه کافي آهن دريافت نمي­کند. مصرف ناکافی آهن باعث تخلیه ذخاير آهن بدن و بدنبال آن کم­خوني فقر آهن بروز مي­کند.

کم­خوني فقر آهن در زنان بیشتر دیده میشود که مهمترین دلایل آن عادات غذايي نادرست و از دست دادن خون در دوران قاعدگي مي­باشد.

تقريباً 20% زنان، 50% زنان باردار و 3% مردان مبتلا به کم­خوني فقر آهن هستند.

علل مهم کم­خوني فقر آهن:

·        کمبود آهن در رژيم غذايي: غذا منبع اصلي تأمين آهن بدن مي­باشد. کودکان و سالمنداني که اغلب از رژيم غذايي خاص استفاده مي­کنند و زناني که از برنامه رژيم کاهش وزن پيروي مي­کنند ممکن است آهن مورد نياز بدن خود را به­دست نياورند. همچنين افرادي که رژيم غذايي آنها از نظر آهن دچار کمبود بوده و تخم­مرغ و گوشت را به مدت چند سال به ميزان کم مصرف نموده يا اصلاً مصرف نمي­کنند نيز در معرض خطر کمبود آهن مي­باشند.

·        اختلال در جذب آهن رژيم غذايي: مقدار آهن جذب شده از رژيم غذايي بستگي زيادي به ترکيب رژيم غذايي يعني مقدار ترکيبات افزايش دهنده يا مهارکننده جذب آهن دارد. چاي و قهوه اگر همراه با غذا يا با فاصله اندکي پس از غذا مصرف شوند جذب آهن را مهار مي­کنند. کلسيم و فيتات موجود در غذا نيز مانع جذب آهن مي­شوند.

·        افزايش نياز: در مراحل رشد سريع (بلوغ، شيرخواري)، شيردهي، حاملگي، خونريزي­هاي دوران قاعدگي و خونريزي در بيماري­هاي دستگاه گوارش [زخم معده، زخم اثني­عشر، هموروئيد (بواسير) و ...] از مواردي هستند که نياز بدن به آهن را  زیاد میکنند و در صورت عدم تامین کافی آن کم خونی فقر آهن ایجاد مي­شود.

·        بیماریهاي انگلي: مانند ابتلاء به کرم قلاب­دار و ژيارديا. اين کرم­ها با تغذيه از مخاط روده باعث دفع خون از دستگاه گوارش و در نتيجه کم­خوني مي­شوند.

علايم:

-       احساس ضعف و خستگی

-       سردرد و سرگیجه

-       ریزش مو

-       تنگی نفس ( خصوصاً هنگام فعالیتهای بدنی)

-       رنگ پریدگی

-       شکنندگی ناخن ها

-       تند شدن ضربان قلب و طپش قلب

-       تمایل به خوردن چیزهای غیر معمول

-       کاهش اشتها

افراد و گروه­هاي در معرض خطر:

زنان در سنين باروري، زنان باردار و شيرده، کودکان و نوجوانان

بنابراين توجه داشته باشيد:

·        در برنامه غذايي روزانه خود از مواد غذايي آهن­دار مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهي، تخم­مرغ، سبزيجات (مثل جعفري و اسفناج) و حبوبات (مثل عدس و لوبيا) استفاده کنيد.

·        بعد از غذا ميوه­جات به­خصوص مرکبات (پرتقال، ليمو، نارنگي و ...) که حاوي ويتامين ث مي­باشند استفاده کنيد. ويتامين ث در صورتي که همراه با غذا مصرف شود جذب آهن موجود در مواد غذايي را افزايش مي­دهد.

·        اگر حتي مقداري گوشت به غذاهاي گياهي اضافه کنيد جذب آهن افزايش پيدا مي­کند.

·        از نوشيدن چاي يک ساعت قبل از غذا و يک تا دو ساعت بعد از صرف غذا خودداري کنيد.

·        در برنامه غذايي خود از غلات و حبوبات جوانه­زده استفاده کنيد. جوانه­زدن غلات و حبوبات باعث افزايش جذب آهن به ميزان تقريباً 2 برابر مي­شود.

·        ناني که از خمير ورنيامده و با جوش شيرين تهيه شده باشد جذب آهن را کاهش مي­دهد.

·        از خوردن غذاهاي حاوي کلسيم همزمان با خوردن غذاهاي حاوي آهن خودداري کنيد.

·        براي جلوگيري از ابتلاء به آلودگي­هاي انگلي اصول بهداشت فردي را رعايت کنيد و سبزيجات را پس از

انگل­زدايي و ضدعفوني مصرف نماييد.