خانواده درتمام جوامع شکل و الگوي واحدي نداشته است. مطالعات به وضوح نشان مي‌دهند که مي‌توان خانواده‌ها را براساس الگوي زندگي‌شان به انواع مختلف تقسيم کرد.

بعضي تقسيمات خانواده را به خانواده‌هاي پدر سالار (Patriarchy) و مادر سالار (Matriarchy) و بعضي ديگر خانواده را بصورت چند همسري (palygamy) ، تک همسري (Monogamy) ، درون همسري (Endogamy) و برون همسري (Exogamy) تقسيم کرده‌اند.

ولي يک تقسيم بندي کلي که انواع ديگر خانواده را شامل شود، تقسيم آن به خانواده هسته‌اي (Nuclear family) و خانواده گسترده (Extended family) است.

تعريف خانواده هسته‌اي
خانواده‌اي که آن را زن و شوهر و فرزندان يا زن و شوهر بدون فرزند تشکيل مي‌دهد، اصطلاحا خانواده هسته‌اي مي‌نامند.

ويژگي‌هاي خانواده هسته‌اي
ابعاد خانواده هسته‌اي در مقايسه با خانواده گسترده داراي ابعاد کوچکتري است و فقط از زن و شوهر و فرزندان ازدواج نکرده تشکيل مي‌شود. اين نوع خانواده بنيان جوامع صنعتي کنوني را تشکيل مي‌دهد و در ارتباط با گسترش شهرنشيني و توسعه صنعتي شکل گرفته‌اند.

کارکردها
در خانواده‌هاي هسته‌اي ، ديگر وظايف و کارکردهايي که از روزگاران قديم برعهده خانواده بوده است، خبري نيست. اين کارکردها ( مانند کارکرد توليدي و اقتصادي ، کارکرد آموزشي و تربيتي و … ) برعهده موسساتي خارج از محيط خانواده قرار گرفته‌اند.

عدم گسترش
يک خانواده هسته‌اي هيچگاه گسترش نمي‌يابد و به مجرد رسيدن فرزندان خانواده به سن قانوني و ورود به اجتماع به عنوان عضوي فعال از خانواده دوري مي‌گزينند و خود ، خانواده مستقل و هسته‌اي ديگري را بوجود مي‌آورند. بنابراين خانواده هسته‌اي با پراکنده شدن اعضا آن و سپس با فوت پدر و مادر يا درصورت جدايي آنها از يکديگر متلاشي مي‌گردد.

انواع خانواده هسته‌اي
خانواده هسته‌اي نوع اول

خانواده هسته‌اي نوع دوم
در اين نوع خانواده هسته‌اي ، تحصيلات رئيس خانواده پايين تر از ديپلم است و او برتري کامل خود را در محيط خانواده حفظ کرده است. تصميمات مهم را اتخاذ مي‌کند و زن نيز مطيع است. افراد خانواده معمولا در محيط کوچکي زندگي مي‌کنند. عدم کار زن درخارج از خانه ، تمايل به داشتن فرزندان زياد ، وجود اعتقادات مذهبي قوي ، عدم برنامه ريزي مناسب براي گذراندن تعطيلات و اوقات فراغت و جدا بودن تفريحات زن و مرد و … از ويژگي‌هاي خاص اين نوع خانواده هسته‌اي است. از لحاظ درآمد و شغل ، مرد در کارهاي دستي (نظير کارگري ، خدمات اداري پايين يا خدمات بازرگاني کوچک و صنايع کوچک) فعاليت مي‌کند. دراين خانواده‌ها مرد نان آور خانواده است.

خانواده هسته‌اي مهاجر
اين نوع خانواده بيشتر از مهاجرين روستاها و شهرهاي کوچک تشکيل شده است و هنوز جامعه شهري آنها را کاملا جذب نکرده است، و از نظر اجتماعي و مکاني حاشيه نشين ناميده مي‌شوند. به خاط فقدان شبکه خويشاوندي در شهر محل اقامت ، خانواده تعهد اجتماعي زيادي ندارد . به همين جهت افراد آن زياد احساس غربت مي‌کنند. مرد رئيس خانواده است و در امور خانوادگي برتري کامل خود را حفظ کرده است. ازلحاظ درآمد و شغل رئيس خانواده در خدمات جز يا دربعضي صنايع (نظير صنايع ساختماني) به عنوان کارگر غير ماهر مشغول کار است. درآمد او پايين است. به همين جهت مسکن فقيرانه‌اي دارند و از لحاظ ساير الزامات زندگي در مشکلات متعددي به سر مي‌برند.

تعريف خانواده گسترده
خانواده گسترده ، خانواده‌اي است که بر اساس بستگي‌هاي نسبي و سببي استوار است و شامل چند گروه خوني و چند گروه زناشويي مي‌شود.

ويژگي‌هاي خانواده گسترده
خانواده گسترده فرزندان خود را پس از ازدواج در خود جاي مي‌دهند و گسترش آن نيز به همين لحاظ است، و به اين ترتيب ممکن است چند نسل زير يک سقف و دريک خانه مشترک زندگي کنند. در اين شکل از خانواده پدر و مادر اصلي مرکز ثقل خانواده را تشکيل مي‌دهند. پسرها ، نوه‌ها و عروس‌ها از آنها اطاعت مي‌کنند و اگر پدر و مادر به علت کبرسن نتوانند وظايف سرپرستي را انجام دهند. پسر ارشد جاي آنها را مي‌گيرد. دخترها پس از ازدواج خانه پدري را ترک کرده و بنابراين خانواده گسترده غالبا به شکل پدر مکاني است. پدر نقش اصلي را در تربيت فرزندان برعهده دارد، دايره همسر گزيني محدود و تعهدات اجتماعي غالبا زياد است. غالبا فرزندان شغل پدر را بر مي‌گزينند. وظايف متعدد و سنگيني (نظير توليد خانوادگي ، اجتماعي و فرهنگي کردن کودکان ، نگهداري از پيران و حمايت کامل از اعضا و … ) برعهده اين نوع خانواده است.