خوش اخلاقي را تمرين كنيم

 * خوش اخلاقي در اسلام 

خوش خلقي در دين ما، بسيار سفارش شده تا جايي كه گاهي تمام دين دانسته شده است. در حديثي آمده است كه: شخصى خدمت رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله رسيد و روبروى حضرت قرار گرفت. سؤال كرد دين چيست؟ فرمود حسن خلق. سپس از طرف راست حضرت آمد عرض كرد دين چيست؟ فرمود حسن خلق. از طرف چپ آمد عرض كرد دين چيست؟ فرمود حسن خلق. از پشت سر حضرت آمد عرضه داشت دين چيست؟ حضرت برگشت بطرف او و فرمود آيا دين را نمى‏فهمى؟ دين اين است كه خشم و غضب نكنى. 
گاهي موجب كمال دانسته شده‌است: كامل‏ترين مؤمنان خوش‏خلق‏تر آنان است. 

إِنَّ أَكْمَلَ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً(بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏68، ص 389، باب 92) 
در رواياتي نيز آن را عبادتي بزرگ دانسته اند كه ثواب نماز و روزه دائمي دارد. منْ كَفَّ غَضَبَهُ كَفَّ اللَّهُ عَنْهُ عَذَابَهُ وَ مَنْ حَسُنَ خُلُقُهُ بَلَّغَهُ اللَّهُ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ(عيون الاخبار،ج 2، ص 71)؛ هر كس خشم خود را نگهدارد خداوند عذاب خود را از او نگه مى‏دارد، و هر كس خلقش نيكو باشد خداوند پاداش روزه‏گير و نمازگزار را به او مى‏دهد. 

از همه نويد بخش‌تر آنكه مي‌توان با خوش خلقي، از بار گناهان كاست. خوش خلقي كفاره بسياري از گناهان ما خواهد بود. امام صادق عليه السّلام فرمود: حسن خلق گناه را از بين مي‌برد همان طور كه آفتاب يخ را آب مي‌كند. و بدخلقى عمل را فاسد مي‌نمايد همان طور كه سركه عسل را. 

* خوش اخلاقي را تمرين كنيم 

خوش اخلاقي گاهي در طبيعت و سرشت كسي وجود دارد كه نعمتي بزرگ است و شكرش واجب. بسياري از كودكان از همان اوان كودكي صفاتي همچون صبور بودن، قانع بودن، و آرام بودن را از خود بروز مي دهند اينها كساني هستند كه خوش خلقي را بدون زحمت از راه طبيعت و ژنتيك به دست آورده اند. اما بسياري نيز هستند كه طبيعت تند و آشفته اي دارند اين افراد براي بدست آوردن خوش اخلاقي بايد زحمت بكشند. صبر و استقامت، مدارا و فرو بردن خشمشان را تمرين كنند. بديهي است كه خوش اخلاقي از سوي اين افراد ارزشمندتر و با فضيلت تر است. اين تفاوتها نزد خداوند پوشيده نيست و خداي بزرگ به كساني كه براي بدست آوردن اخلاق نيك تلاش مي كنند، اجر مي دهد. اسحاق بن عمار از امام ششم عليه السّلام نقل مي كند كه ميفرمود: اخلاق بخششى است از جانب خدا كه او را به كسى كه ميخواهد ميدهد بعضى از خوى‏ها طبيعى و جزء سرشت و بعضى از آن مربوط به تصميم و تمرين است. عرض كردم كدام يك از اين دو نوع با ارزش‏تر است؟ فرمود آن كس كه با تصميم و اراده خود اخلاقى را كسب ميكند برتر است چون كسى كه خوى و اخلاقى در سرشت و طبيعت او است غير آن روش را نميتواند داشته باشد ولى آن كس كه با اراده خود روش نيكى را اتخاذ مينمايد بر خلاف طبع خود مشكلات اطاعت را تحمل ميكند و صبر مينمايد پس او برتر است. (بحارالانوار، ترجمه ج 67 و 68، ج‏2، ص 381) 

* خوش اخلاقي چيست؟ 

از امام صادق عليه السلام سوال شد حد حسن خلق چيست؟ آن حضرت فرمود: تُلِينُ جَانِبَكَ وَ تُطِيبُ كَلَامَكَ وَ تَلْقَى أَخَاكَ بِبِشْرٍ حَسَنٍ (معاني الاخبار، 253)؛ فرمود نرم بودن، پاكيزه سخن گفتن و با چهره خوب با برادر خود(ديگران) برخورد كردن. 
نرم بودن به معناي سختگيري نكردن و آسان گرفتن است كه نياز به طرز فكر درست دارد. علت بسياري از سختگيري هاي ما انديشه هاي غلط و باورهاي نادرست ما از زندگي و توقعات بالاي ما از ديگران است. تواضع، فروتني و آسان گرفتن امور دنيا مي تواند تاثير زيادي در خوش اخلاقي ما داشته باشد. 

آرامش، نيز عامل مهمي در نرمش ما در برابر اطرافيان ما دارد كسي كه آرامش ندارد نمي‌تواند خوش‌اخلاق بماند بسياري از اوقات، جدال و مشاجرات بيهوده ما، محصول اضطرابي است كه به دلايل مختلف تحمل مي‌كنيم. معمولا وقتي قرار است يك مجلس مهماني برپا كنيم با همسر و فرزندانمان دعوا مي‌كنيم. اگر بنا باشد به مسافرت برويم يكي دو روز قبل از سفر اخلاق خوبي نداريم و ... 

به هر حال اضطراب وجود دارد؛ بايد ياد بگيريم كه در حين اضطراب، خودمان را كنترل كنيم و همواره توجه داشته باشيم كه نا آرامي از درون ما سرچشمه گرفته، پس اگر تحمل كنيم و آن را به ديگران منتقل نكنيم، به آرامش يافتن خودمان هم كمك كرده ايم. ما مي توانيم اضطراب و احساسات منفي را در درون خود پنهان كنيم و در اعمالمان بروز ندهيم و خوش اخلاقي را با تمرين بدست آوريم. احساسات بد تا زماني كه در اعمال ما بروز نكنند و در محدوده اختيارات ما نباشند، مسئوليتي را متوجه ما نمي‌سازند. 

تطيب كلامك: كلام پاكيزه نيز سبب خوش خلقي است بخش بزرگي از اخلاق هر كسي مربوط به طرز سخن گفتن اوست. انسان حسود، پست، فتنه گر و ... هيچگاه نمي تواند خوش اخلاق بماند زيرا نمي تواند با بزرگواري و با محبت سخن بگويد. 

وَ هُدُوا إِلَى الطَّيبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلى‏ صِراطِ الْحَميدِ (حج، 24)؛ آنان به گفتار نيك هدايت شده‏اند و به راه ستوده رهنمايى گشته‏اند. 
چهره خوب و بشاش داشتن هم در روايت از علامات خوش خلقي معرفي شده است. حقيقتا نوع ارتباط عاطفي ما با ديگران به حالت چهره ما در هنگام برخورد بستگي دارد. چهره اي كه مزين به تبسم باشد، علاقه، حوصله و نشاط را نشان مي دهد. چهره و حالت پيامبر خدا در هنگام برخورد با مردم به گونه اي بود كه هر كسي با آن حضرت ديدار مي نمود گمان مي كرد عزيزترين فرد نزد رسولخدا است بدون اين كه آن حضرت با زبان، ابراز محبت كند