روزه در ادیان دیگر

روزه در ادیان دیگر

روزه و روزه‌ داری در دین یهود
واژه عبری برای کلمه روزه ، لفظ صوم است ؛ در آئین یهود روزه جزئی از مجموعه اعمالی است که یک یهودی برای ذلیل ساختن تن و رنجور ساختن آن انجام می ‌دهد .
روزه در تمام اوقات در میان هر طایفه و ملت و مذهب موقع ورود اندوه و رحمت غیرمترقبه معمول بوده است و می ‌توان گفت که حکم طبیعت است که در این مواقع پرورش و نمو را ترک می ‌کند .

در عهد قدیم ( کتاب مقدس ) به هیچ وجه اشاره ‌ای نشده که قبل از ایام موسی روزه بطور صحیح معمول بوده ، همچنین در تورات به وجوب روزه و حدود آن تصریحی نیست ولی روزه‌ داران را ستوده است .
قوم یهود غالباً در موقعی که می‌ خواستند اظهار عجز و تواضع در حضور خدا نمایند روزه می‌ داشتند تا گناهان خود را اعتراف نموده و به واسطه روزه و توبه رضای حضرت اقدس الهی را تحصیل نمایند . (داوود 26:20 )
مخصوصاً در مواقع مصیبت عام روزه غیرمرسوم قرار می ‌دادند و در این صورت اطفال شیرخوار و گاهی حیوانات را نیز از چرا منع می ‌کردند . (یوئیل 16:2 )
عهد قدیم از روزه داشتن فردی ، همچون روزه داشتن داود ، عزرا ، الیاس ، دانیال و جمعی بسیار سخن گفته که بیانگر یک ارب دینی کاملاً متداول برای نیل به هدف مورد نظر در میان یهودیان بوده است .
برای نمونه چند عبارت از کتاب عهد قدیم را آورده ‌ایم :
" .... پس داود برای ( سلامت ) طفل از خدا استدعا کرد و داود روزه گرفت و داخل شده تمامی شب را بر روی زمین خوابید " . (دوم سموئیل باب 12/16/15 )
" و در روز بیست و چهارم این ماه بنی اسرائیل روزه دار و پلاس در بر و خاک بر سر جمع شدند " . (نحمیا باب 9/1 )

در تورات برای اولین بار دستور تعنیت ( روزه ) برای روز کیپور ( بخشش گناهان ) در دهم ماه تیشری ذکر شده ولی روزه های دیگر تاریخ یهود با یادبود اتفاقاتی که در مسیر خرابی بت بیت المقدس ( همیقداش ) روی داد ، مناسبت پیدا می‌ کنند .

روزه‌ های مهم یهودیان عبارت است از :
1 - یوم کیپور بزرگترین روزه یهودیان است که با نامهایی چون یوم ادیر یعنی جلیل و باعزت ، یوم مقادوش یعنی روز مقدس و یوم عاسورا خوانده می ‌شود .
2 - روزه 10 طوت آغاز محاصره اورشلیم توسط بخت النصر
3 - روزه 17 تموز خرابی دیوار اورشلیم و توقف قربانی و فتح اورشلیم توسط تیطس سردار رومی
4 - روزه ‌ی 9 آو خرابی دوباره بت همیقداش و یادآوری مصیبت ویرانی بیت المقدس
5 - روزه 3 تبشری سقوط یهود و کشته شدن جدلیا حاکم یهودا .

هاگس در کتاب قاموس مقدس می ‌نویسد : روزه کفاره روزه مهم سالیانه ‌ای است که آرامی و استراحت و روزه دهم ماه تیشری یعنی پنج روز قبل از عید خیمه ‌ها نگاه می ‌دارند .

فلسفه روزه یهود
کتاب عهد قدیم تاکید دارد که روزه هدف نیست بلکه وسیله‌ ای است که از طریق آن انسان قادر است از گناهانی که مرتکب شده است اظهار ندامت و توبه کند و قلب خود را برای خداوند متواضع گرداند و با تغییر در رفتار و عمل خود توبه حقیقی از گناهان را متجلی سازد .
تعنیت ( روزه ) در دین یهود اهداف خاصی از جمله توبه ، طلب بخشش و یادآوری سوگواری را در پی دارد .
از نگاه دین یهود صوم تنها به معنی پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست بلکه خودداری از لذایذ جسمانی است .
کتاب مقدس یهودیان بر این مطلب تاکید دارد که روزه داشتن بدون توبه ‌ای صمیمی و حقیقی بی ‌ارزش و بی ‌محتواست و صرف توجه به ظواهر روزه کارساز نیست .
این امر که فلسفه روزه صرفاً اجتناب از برخی نیاز های طبیعی و پرداختن به اموری دیگر چون دعا و ... عبارت ( بدون ایجاد اثری مثبت در قلب و روح مومنان ) نیست منحصر به آیین یهود نیست و دردیگر ادیان نیز مورد توجه قرار گرفته است .
قوم یهود در موارد مختلفی مبادرت به روزه گرفتن می‌کردند که از جمله آنها موارد زیر می ‌باشد :

1 - بر سرلطف آوردن خداوند به منظور پیشگیری پایان بخشیدن به یک مصیبت الهی .
2 - هنگامی که یک تهدید یا حمله از سوی دشمنان و یا مصیبت طبیعی متوجه می‌شد به روزه عمومی توجه می‌ کردند .
3 - روزه داشتن به منظور کسب آمادگی برای قبول امری خطیر یا ملاقات با ارواح مردگان .

آداب و رسوم روزه ‌داری
در دین یهود دختران از سن 12 سالگی و پسران در 13 سالگی موظف به گرفتن روزه می ‌شوند و بیماران و زنان باردار و شیرده از روزه گرفتن معاف هستند .

آنها همراه روزه بعضی از اعمال را انجام می‌ دهند مانند :
1 - بیرون آوردن تورات از جایگاه بدون پوشش اصلی .
2 - قرائت تورات ، خواندن دعا و اعتراف به گناه .
3 - زیارت قبور .
4 - نواختن شوفار .
5 - خوابیدن روی زمین .
6 - خودداری از صحبت کردن و شنیدن موسیقی .

بر اساس یک طبقه‌ بندی دوره ‌های مرسوم در آیین یهود را می‌ توان به سه طبقه اصلی تقسیم کرد :
1 - روزه‌های حکم شده در کتاب مقدس یا روزه‌ های ایجاد شده به مناسبت تذکار وقایع مطرح شده در کتاب مقدس مانند : روزه یوم کیپور ، روزه نهم آو ، روزه 17 تموز و ....
2 - روزه‌ های تعیین شده از سوی ربی ‌ها مانند : روزه اولین دوشنبه پس از عید فصح ، روزه آخر هر ماه موسوم به یوم کیپور کوچک و ..... .
3 - روزه ‌های شخصی که اشخاص در مناسبت های مختلف خصوصی به آن مبادرت می‌ کنند ، که این روزه ها وقت مشخصی ندارد و با توجه به رخداد پیش آمده برای افراد از سوی آنها روزه گرفته می ‌شود مانند : روزه برای فوت والدین یا معلم ، روزه عروس و داماد در روز ازدواجشان و .... در روز یوم کیپور و روزه نهم آو ، وقت روزه از غروب آفتاب تا شامگاه روز بعد است ولی در دیگر روزه‌ ها مدت روزه از هنگام طلوع آفتاب تا شامگاه همان روز است . همچنین اگر یکی از روزه‌ ها به استثنای روزه یوم کیپور با روز شنبه مصادف شود ، روزه به یکشنبه موکول می‌ شود .

روزه و روزه ‌داری در دین مسیحیت
تاریخ روزه ‌داری در دین مسیحیت به قبل از قرن هشتم می ‌رسد ، روزه در تقویم کلیسا هم ثبت شده و جزو آداب فقهی به شمار می‌ رود .
در انجیل آمده که : آنگاه عیسی به قوت روح به پایان برده شد تا ابلیس او را امتحان کند ، پس چهل شبانه روز روزه داشته و نهایتاً گرسنه گردید .

در اناجیل به وجوب روزه تصریح شده و روزه ‌دار را ستوده و او را از ریا برحذر داشته است .
سنت یهودی تا زمان حضرت عیسی - در صورت های مختلفش - یعنی پرهیز از خوراک ، پرهیز از سخن و .... رایج بوده و پس از او هم میان حواریان و کسانیکه مبلغ پیامش در مناطق مختلف جهان شدند ، رواج داشته است . بطوری که روزه‌ داری از خصوصیات حواریون و رسولان پیام عیسی بوده است .

این امر نشانگر آن است حضرت عیسی خود به روزه عملاً و قولاً توجه داشته و شاگردانش نیز پس از وی به امر روزه توجه داشته‌ اند . جیمز هاکس در این باب می‌ گوید : حیات حواریون و مومنین ( مسیحی ) ایام گذشته ، عمری مملو از افکار ، لذت و زحمات بی‌ شمار و روزه ‌داری بود .

حضرت عیسی بی ‌شک پیش از آغاز رسالتش ، همچون یک یهودی ، ایام روزه‌داری در دین یهود مثل روزه یوم کیپور را مراعات می‌کرده و به نظر برخی ، او تنها اصول را بیان کرده و وضع قوانین را به عهده کلیسا نهاده است .

چند نکته‌ ای که در این دین حائز اهمیت است ، این است که اولاً در مسیحیت دو واژه روزه و پرهیز وجود دارد که بین این دو تفاوتی وجود دارد به این نحو که در ایامی که باید پرهیز را رعایت کرد ، تنها از مصرف گوشت پرهیز می ‌کنند ولی در ایام رعایت روزه همراه با پرهیز از گوشت غذای مصرفی و دفعات وعده غذا هم محدود می‌ شود ، دوماً یکی از روز های مهم در مسیحیت روز عید پاک یا the easter day است که به مناسبت قیام عیسی از قبر گرامی داشته می ‌شود . هفته پیش از این روز " هفته مقدس " گفته می شود که در تعیین بسیاری از روزه‌ ها هم نقش مهمی دارد .

فلسفه روزه در مسیحیت
برخی می ‌گویند که روزه و دعا وسایلی برای مقابله با وساوس شیطانی است و روزه حقیقی آن است که هیچ بدی مرتکب نشوی و با قلبی خالص خود را وقف خدمت به خداوند کنی .

مسیحیان معتقدند که روزه ظاهری نیست بلکه باطنی و معنوی است و هدف اصلی آن این است که با فروتنی به خدا تقرب جویند و هدایت های او را بطلبند . همچنین در کتاب اشعیاء نبی ، فصل 58 ، آیات 6-9 در این باره چنین آمده که : " مگر روزه ‌ای که من می ‌پسندم این نیست که بند های شرارت را بگشائید و گره‌ های یوغ را باز کنید و مظلومان را آزاد سازید و هر یوغ را بشکنید ؟ مگر این نیست که نان خود را بین گرسنگان تقسیم کنی و فقیران رانده شده را به خانه آوری و چون برهنه را بپوشانی و ... آنگاه دعا خواهی کرد و خداوند توبه را اجابت خواهد فرمود و استغاثه خواهی نمود و او خواهد گفت که اینک حاضر هستم " .
روزه مسیحی به منظور صواب و ریاضت و یا به دست آوردن دل خدا و نجات از گناه به جا آورده نمی‌ شود زیرا آنان معتقدند با ریخته شدن خون مسیح بر صلیب و مرگ و دفن و قیام او از مردگان نجات از گناه و طریق راه یافتن انسان به حضور خدا مهیا گردیده است .

بعضی از دلایل روزه گرفتن مسیحیان به شرح زیر می ‌باشد :
1 - اینکه دل در حضور خدا نرم و فروتن شود .
2 - مسیحیان به صدا و هدایت حضور خدا حساس باشند .
3 - نفس سرکش ضعیف و سرکوب باشد .
4 -پرستش و دعای مسیحی قوی ‌تر و موثرتر باشد .

آنها می‌ گویند روزه مسیحی کمک می‌ کند که یاد بگیریم از خود خواهی انسان دوری و از خودگذشتگی داشته باشیم و بیشتر قدر و ارزش فداکاری عظیم را درک کنیم .

همچنین باید از ریاکاری و هرگونه ظاهر سازی و خودنمایی به دور باشد . چرا که عیسی در ( انجیل متی فصل6 ، آیات 18-16 ) بدان اشاره کرده و می ‌فرماید : " وقتی روزه می‌ گیرید مانند ریاکاران خودتان را افسرده نشان ندهید . آنان قیافه‌ های خود را تغییر می ‌دهند تا روزه دار بودن خود را به رخ بکشند . اما تو وقتی روزه می‌ گیری سرت را روغن بزن و صورت خود را بشوی تا مردم از روزه تو باخبر نشوند بلکه فقط پدر تو که در نهان است آن را بداند " .

روزه در مسیحیت جامع احکام مذهبی نیست به همین دلیل روزه مسیحی در زمان و تحت قوانین خاصی نیست ، آنها آزادند در هر زمان و با هدایت روح خدا بطور فردی و جمعی برای یک یا چند روز و حتی برای چند ساعت روزه بگیرند .

روزه‌ های مهم مسیحیان عبارت است از :
1 - روزه روز جمعه قبل از عید پاک که در قرن دوم متداول بود .
2 - روزه غیرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس
3 - روزه چهل روز قبل از عید پاک
4 - روزه چهل روز قبل از هفته مقدس
5 - روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته ؛ به مناسبت روز توطئه یهودیان برای دستگیری عیسی و روز جمعه بدلیل به صلیب کشیدن عیسی
6 - روزه ‌های فصلی
7 - روزه ، بعنوان کفاره گناهان

روزه روز های یکشنبه روز عید پاک ، روزه در روز نیطیکاست - بدان سبب که روز جشن و شادمانی است - ممنوع است .

سه فرقه کاتولیک ، ارتدوکس و پروتستان در مسیحیت روزه‌ های خاص به خود را دارند و روزه ‌هایشان با یکدیگر فرق می‌ کند که در زیر به بعضی از آنها اشاره شده است :

کاتولیک ‌ها
آنها روزه روز چهارشنبه و جمعه الصلیب را می‌ گیرند بعلاوه تمامی روز های جمعه ماه انابت را که به دوران توبه و تعمق معروف است را روزه می ‌گیرند ، و در این دوران دو نوع غذای ساده و یک غذای معمولی می‌ خورند و از خوردن گوشت پرهیز می ‌کنند .

ارتدوکس شرق
آنها نیز ماه انابت ، روزه رسولان ، روزه معراج مریم به آسمان ، روزه ویژه میلاد مسیح و چند تا روزه یک روزه دارند بعلاوه تمامی روزهای چهارشنبه و جمعه که در این دوران از خوردن گوشت ، لبنیات ، تخم مرغ و ماهی پرهیز می ‌کنند .

پروتستان
روزه آنها به خود افراد ، کلیساها و سازمان ها بستگی دارد و در این مدت بطور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداری می ‌کنند و برخی مایعات را نمی‌ خوردند و از خوردن یک یا چند وعده غذا صرف نظر می ‌کنند .

همانطور که قبلاً اشاره شد روزه به عنوان یک مقوله دینی و عبادی امری نیست که به چند دین محدود باشد و اثری از آن در ادیان نباشد . شواهد تاریخی حاکی از آن است که اگر اختلافی هست در صورت و کیفیت توجه به آن است نه در اصل آن و در میان اقوام مختلف در گذشته و حال ، روزه و پرهیز جایگاه خاصی برای خود داشته و دارد .

روزه در ادیان و فرق
- صائبین یا مندائیان ( پیروان حضرت یحیی ) در روز های ویژه‌ ای از سال که آنها را مبطل می ‌نامند از خوردن گوشت ، ماهی ، تخم مرغ خودداری می ‌کنند از جمله این روزها 26 و 27 و 28 و 29 و 30 ماه سمبلتا ، روز های ششم و هفتم ماه دولا و روز دوم ماه هطیا است .

آنها روزه واقعی را روزه‌دار بودن اعضا و جوارح آدمی می ‌دانند که در کتاب کنزاربا یا صحف آدم مقدس ‌ترین کتاب مندائی‌ ها آمده است :

" ای مومنان برایتان گفتم که روزه بزرگ فقط نهی از خوردن و آشامیدن نیست بلکه دیدگانتان را از نگاه های هیز و شیطانی و گوش هایتان را از شنیدن حرف هایی که مردم در خانه خود می ‌زنند برحذر دارید و زبان هایتان را به گفتار های دروغ و ناپسند نیالائید و .... " .

- زاهدان پیرو آئین جین و آئین هندو برای ایجاد آمادگی روحی خود برای برخی جشن ‌ها و اعیاد روزه نگه می ‌دارند ، همچنین پارسایان آئین جین بهترین مرگ را مرگ در اثر پرهیز کامل از غذا و آب می‌ دانند و بسیاری از آنها داوطلبانه راه روزه‌ دار را در پیش می گیرند تا بدین طریق به زندگی خود پایان بخشند .

- بسیاری از راهبان و راهبه‌ های بودایی مذهب ، تنها به یک وعده غذا در روز اکتفا می‌ کردند و اول ماه و نیمه ماه را روزه کامل می ‌گرفتند ، امروزه مردم عامی بودائی هر ماه چهار بار روزه داشته و به گناهان خود اقرار می ‌کنند و در استقبال از سالروز فوت بودا مدت پنج روز از خوردن گوشت خودداری می ‌کنند .

- لامائیست ‌ها در هر ماه روز های 14 و 15 و 29 و 30 تنها از غذای آردی و چای تناول می ‌کنند ولی پارسایان این مذهب در طول این چهار روز تا غروب آفتاب هیچ نمی ‌خورند .

- مردم تبت مراسمی به نام نانگ نس ( روزه مدام ) دارند که چهار روز طول می ‌کشد . آنها دو روز اول را بادعا ، اقرار به گناهان و تلاوت متون مقدس به سر می ‌آورند و روز سوم پرهیز شدیدی را رعایت می ‌کنند و هیچ نمی خورند و حتی آب دهان خود را هم فرو نمی ‌برند و این روزه را با دعا و اقرار به گناهان تا طلوع آفتاب در روز چهارم ادامه می‌ دهند .

- در میان چینیان کهن بخصوص پیروان مذهب تائو روزه قلب وجود داشت و بر آن بیش از روزه تن تاکید دارند ، پیروان مکتب کنفوسیوس روزه‌داری را بعنوان آماده سازی خود ، برای بهتر به انجام رساندن اوقات پرستش ارواح نیاکان مورد توجه داشتند .

- در مصر کهن ، پس از مرگ پادشاه رعایای او روزه می ‌داشتند و از مصرف گوشت ، نان ، گندم ، شراب و هر تفریحی پرهیز می ‌کردند و نیز از استحمام ، تدهین ( مالیدن روغن به موی سر ) و بستر نرم خودداری می‌ کردند .

- قبایل بومی آمریکا معتقد بودند روزه گرفتن در کسب هدایت و راهنمایی از روح اعظم موثر است و از جمله مراسم عزاداری آنها پرهیز غذا بوده است .

همچنین در نزد بسیاری از اقوام کهن پرهیز از آشامیدن و خوردن به عنوان ابزار ندامت به درگاه خدا ( یان ) و به عنوان فدیه و کفاره گناهان انجام می ‌شد ؛ مردم کهن مکزیک امساک از غذا را به عنوان کفاره گناهان بجا می‌ آوردند و مدت آن از یک روز تا چند سال متفاوت بوده است و پارسایان آنها در هنگام بروز مصیبتی عام ، ماه ها راه امساک را در پیش می‌ گرفتند .

روزه در آیین زرتشت
در آیین زرتشت ، زرتشتیان باید در سه بخش معنوی شنوایی ، اندیشه و احساس همیشه روزه باشند ؛ به آن معنا که از طریق این سه حس از نیکی دور نشوند و اندیشه و احساس و شنوایی ‌شان همیشه سرشار از نیکی باشد . با این ‌حال زرتشتیان برای افراط نکردن در خوردن گوشت حیوانات روز های دوم ، دوازدهم ، چهاردهم و بیست و یکم هر ماه از خوردن گوشت پرهیز می ‌کنند . همچنین زرتشتیان پس از مرگ یکی از نزدیکان ، به مدت سه شب از پختن یا خوردن گوشت پرهیز می‌ کنند .

هندوییسم Hinduism
هندوییسم یکی از قدیمی‌ ترین دین ‌ها‌ی غیر الهی است که 2500 تا 4000 سال پیش از میلاد‌ ، از تمدنی در هند برخاسته است‌ .
هندوییسم دین خدایان است که اساس آن اعتقاد بر یگانگی هر چیز است . این کلیت ، برهمن نامیده می ‌شود . هندو ها معتقدند هدف از زندگی این است که ما درک کنیم بخشی از خدا هستیم که می ‌توانیم این سطح حیات را ترک کرده و به خدا بازگردیم .
این آگاهی حقیقی فقط با ورود به چرخه تولد‌ ، مرگ و زندگی که سمسره " samsara " خوانده می شود امکان ‌پذیر است . موفقیت هرکس در این راه با مقدار اعمال خوب و بدش " karma " ارزیابی می ‌شود و تعیین کننده تناسخ بعدی اوست . خدمت به دیگران و قربانی کردن ، موجب ارتقای درجه و تولد دوباره فرد در درجه بالاتر می‌ شود و انجام اعمال بد ، او را به سطح پایین ‌تر یا حتی به سطح یک حیوان تنزل می ‌دهد .

روزه در آیین هندو
هندوها معمولاً در روزهای ماه جدید و جشن هایی مانند shivratri ، durga puja puja روزه می گیرند . زنان شمال هند در روز karva chauth هم روزه می‌ گیرند .

نحوه روزه بستگی به خود فرد دارد . ممکن است روزه ، امتناع از خوردن و آشامیدن هر نوع غذا یا نوشیدنی برای مدت 24 ساعت باشد ، اما بیشتر شامل نخوردن غذا های جامد است و نوشیدن مقداری آب یا شیر مجاز است .
هدف از این روزه ، افزایش تمرکز در مدیتیشن ( یا عبادت برای تطهیر ) درون است و گاهی به عنوان دادن یک قربانی در نظر گرفته می ‌شود .

بودیسم
دین بودا برخاسته از آموزش های سیدارتا گوتاما است که 535 سال پیش از میلاد به ظهور رسید و بودا نام گرفت .
بودایی‌ ها به اصل تناسخ روح و چرخه حیات معتقدند ، بدین صورت که هر کس روند تولد‌ ، زندگی و مرگ را می‌ پیماید . پس از این چرخه ، اگر فرد وابستگی خود به جسم و علایق را رها کند می ‌تواند نیروانا ( nirvana ) را کسب کند .

روزه در آئین بودا
همه فرقه‌ های اصلی بودیسم دوره‌ هایی برای روزه دارند که معمولاً روز های چهاردهم ماه و دیگر روز های مقدس است . در آیین بودا ، روزه به معنای خودداری از خوردن غذا های جامد است ، ولی استفاده از برخی مایعات مانعی ندارد . روزه بودائیان روشی برای پاک ‌سازی است .
راهبان بودایی تراوادین ( theravadin ) و تندایی ( tendai ) برای آزادسازی ذهن روزه می ‌گیرند‌ . بعضی از راهبان بودایی کشور تبت ، برای کمک به رسیدن اهداف یوگا ، نظیر انرژی درونی‌ ، روزه می ‌گیرند .

لاماییسم
لاماییست‌ها در هر ماه روزهای 14 و 15 و 29 و 30 تنها از غذای آردی و چای تناول می ‌کنند ولی پارسایان این مذهب در طول این چهار روز تا غروب آفتاب هیچ نمی ‌خورند .

 

با تشکر از: حجت السلام والمسلمین آقا ی ابو الفضل حسن نژاد