روش بیان تفسیر استاد کلباسی
مقدمه:
روش اول: روش پرسش و پاسخ
الف: پرسش داخلی
1) خاصیت:
به صورت منظم و دسته بندی شده و یادگیری و رسوخ و توجه فرد را زیاد میکند.
2) اصول و ارکان این روش:
1) طرح آیه
2) ترجمه
3) طرح سؤال از نکات و ظرائف و ...
4) پاسخ به سؤالات
3) ویژگیهای این روش:
1) قابلیت تنظیم برای سطوح مختلف
2) برای همه آیات قرآن قابل اجراست
3) دسته بندی و تنظیم مطالب تفسیری یک آیه
4) نمونه:
ب) روش پرسش خارجی:
1) ارکان روش:
1) ذکر مقدمه
2) طرح پرسش
3) ارائه آیه یا آیات به عنوان پاسخ
4) توضیح آیه در حد نیاز
2) ویژگیهای این روش:
1) انطباق بیشتر این روش با نیازها
2) قابلیت پاسخ دهی موضوعی یا غیر موضوعی
3) قابلیت طرح سؤالات گوناگون و متنوع
3) تمرین این روش:
یک صفحه از قرآن را به شکل اتفاقی باز کنید و ببینید آن آیه پاسخ چه سؤالاتی است. آن سؤالات را یادداشت کنید.
روش داستانی:
1) مقدمهای در باره این روش:
حدود 400 قصه در قرآن است.
گاهی یک سوره تماما یک داستان است.
سوره کهف خود چند قصه است.
حدود یک سوم اسامی سورههای قرآن تاریخی است.
با این حال در جایگاه قصه در قرآن کم کاری شده است.
2) خاصیت این روش:
این روش باعث میشود که
3) ارکان این روش:
1) انتخاب و بیان داستان متناسب با آیه مورد نظر
2) توضیح و پرورش داستان
3) بیان آیه
4) توضیح داستان آیه
5) منابع قصص:
1) قصههای قرآنی
2) داستانهای شأن نزول
3) داستانهای واقعی دیگر
4) داستانهای خیالی( مثنوی معدن این گونه قصههاست)
5) نمونه:
شکار سایه در مثنوی سوره کهف
شیوه درد و درمان
مقدمه:
سه مرتبه در قرآن کلمه شفا آمده
قرآن هم شفاء است برای است برای دردهای ظاهری و هم برای دردهای باطنی
یک بخش از درمانهای قرآن عمل به توصیههای قرآن (در خوردن، خوابیدن، زندگی کردن...)
(تنها روغنی که قرآن به آن اشاره کرده روغن زیتون است که میفرماید .... که آیه میگوید اصلا ثمره درخت روغن است.
شفاء لما فیالصدور که عمده همین است
اصول این روش:
1) معرفی درد
2) ارائه درمان
نمونه:
حسد: Gالفلق : 5 وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَF
کبر: Gالبقرة : 34 وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْليسَ أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرينَF
غفلت:G النحل : 108 أُولئِكَ الَّذينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَF
کفر:
بخل:
آل عمران/180 :G وَ لَا يحَْسَبنََّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَئهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيرًْا لَّهُم بَلْ هُوَ شرٌَّ لَّهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بخَِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَمَةِ وَ لِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بمَِا تَعْمَلُونَ خَبِيرF
حال درمان این بخل چیست؟
درمانهای معرفتی(یعنی آن فکر و معرفت قبلی را برمیدارد و معرفت جدیدی را جایگزین آن میکند)
انگیزههای بخل:
1) حب دنیا
2) عدم اعتماد به خدا
3) مال پرستی
4) ترس از فقر
5) مالک دانستن خود
6) ......
قرآن میآید درباره هرکدام این انگیزهها و .... را از بین میبرد
حب دنیا
الف) .... متاع دنیا قلیل .... النساء : 77 أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذينَ قيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ إِذا فَريقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَ قالُوا رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلى أَجَلٍ قَريبٍ قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَليلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى وَ لا تُظْلَمُونَ فَتيلاً
التوبة : 38 يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قيلَ لَكُمُ انْفِرُوا في سَبيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَ رَضيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلاَّ قَليلٌ
يونس : 7 إِنَّ الَّذينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها وَ الَّذينَ هُمْ عَنْ آياتِنا غافِلُونَ
الروم : 7 يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ
ب) و از آن طرف انسان را به بزرگی آخرت، عظمت آن روز و نعمتهای فراوان گرایش میدهد.
الأعلى : 17 وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى
ج) معرفی دنیا دوستان و عاقبت آنان:
قارون
هامان
فرعون
د) معرفی آخرت دوستان
عدم اعتماد به خدا
الف) البقرة : 80 وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلاَّ أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
آلعمران : 9 رَبَّنا إِنَّكَ جامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لا رَيْبَ فيهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْميعادَ
الرعد : 31 وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَميعاً أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَميعاً وَ لا يَزالُ الَّذينَ كَفَرُوا تُصيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَريباً مِنْ دارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْميعادَ
الحج : 47 وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
الروم : 6 وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
الزمر : 20 لكِنِ الَّذينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ الْميعادَ
ب) معرفی مصادیق عمل به وعده و نصرت خدا
ج) از تین نرفتن اگر در راه خدا مصرف کردی
روش منظومهای:
مقدمه:
انسان خصوصیاتی در وجودش است که اگر طبق این خصوصیات به او دادههای بدهند لذت میبرد. یکی از چیزهایی که انسان از آن لذت میبرد منتظم کردن و سازمان دادن اجزاء پراکنده است. مانند جوچین که بچه خودش را مشغول آن میکند، چون برای او لذت دارد.
این لذت چون خاطره خوشی در ذائقه او دارد تأثیر در یادگیری و علاقه او میگذارد.
اگر ما این کار را در آیات قرآن انجام دهیم مستمع هم علاقه و شوق به گوش دادن دارد و هم ماندگاری آن زیادتر است.
نمونه:
منظومه لغوی:
در 17 مورد در قرآن از کلمه ویل استفاده شدهاست.
إبراهيم : 2 اللَّهِ الَّذي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ وَيْلٌ لِلْكافِرينَ مِنْ عَذابٍ شَديدٍ
فصلت : 6 قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَاسْتَقيمُوا إِلَيْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَيْلٌ لِلْمُشْرِكينَ
الجاثية : 7 وَيْلٌ لِكُلِّ أَفَّاكٍ أَثيمٍ
المرسلات : 15 وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبينَ
المطففين : 1 وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفينَ
المطففين : 10 وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبينَ
الهمزة : 1 وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ
الماعون : 4 فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ
مصلین دیگر چرا؟ برای اینکه این نماز پوستهای است، و هسته و مغز ندارد Gالماعون : 5 الَّذينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَF از حقیقت نماز ساهی است و در سهو است. نه اینکه در نماز در سهو است چونکه ین فراگیر است.
منظومه محتوایی:
مبارک: پرخیر و برکت (خیر ماندگار و مؤثر)
1) مکان مبارک: آلعمران : 96 إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمينَ
2) زمان مبارک: الدخان : 3 إِنَّا أَنْزَلْناهُ في لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرينَ
3) شخص مبارک: مريم : 31 وَ جَعَلَني مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ وَ أَوْصاني بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا
4) اشیاء مبارک: ق : 9 وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصيدِ
5) کتاب مبارک:
الأنعام : 92 وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها وَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ يُحافِظُونَ
الأنعام : 155 وَ هذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَ اتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
الأنبياء : 50 وَ هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ أَنْزَلْناهُ أَ فَأَنْتُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ
ص : 29 كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ
راجع به بقیه موارد فقط یک بار فرموده اما راجع به قرآن چهار مرتبه فرموده مبارک و این نشان میدهد که این مبارک قابل مقیایسه با بقیه نیست.
لذا اگر کسی میخواهد به خیر و برکت فراوان و ماندگار برسد باید با قرآن رابطه برقرار کند
منظومه عددی:
در قرآن برای تأکید مطالبی قسمهای زیادی یاد شده است.
یک قسم: العصر : 1 وَ الْعَصْرِ
دو قسم: الضحى : 1 وَ الضُّحى ؛ وَ الَّيْلِ إِذَا سَجَى
سه قسم: وَ الَّيْلِ إِذَا يَغْشىَ(1) وَ النهََّارِ إِذَا تجََلىَ(2 وَ مَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنثىَ(3)
چهار قسم: وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ(1) وَ طُورِ سِينِينَ(2) وَ هَاذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ(3)
پنج قسم: وَ الْفَجْرِ(1) وَ لَيَالٍ عَشْرٍ(2) وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ(3) وَ الَّيْلِ إِذَا يَسْرِ(4)
شش قسم نداریم تا یازده قسم که در سوره شمس است:
وَ الشَّمْسِ وَ ضحَُئهَا(1)
وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَئهَا(2)
وَ النهََّارِ إِذَا جَلَّئهَا(3)
وَ الَّيْلِ إِذَا يَغْشَئهَا(4)
وَ السَّمَاءِ وَ مَا بَنَئهَا(5)
وَ الْأَرْضِ وَ مَا طحََئهَا(6)
وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّئهَا(7)
چه موضوع مهمی است که برای تفهیمش اینقدر قسم خورده:
قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّئهَا(9) وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّئهَا(10)
روش گفتگو با قرآن:
بسیار سؤال میشود که چگونه میتوان با قرآن ارتباط برقرار کرد به عبارتی راهکارهای ارتباط با قرآن چیست؟
انسان با هر آیهای که قرائت میکند
اصول
1) آیاتی انتخاب شود
2)
نمونه (مثال):
سوره ناس
بسم الله الرحمن الرحیم
شما خواننده قبل از قرائت بسم الله یک سؤالی داشته باش تا این آیه جواب دهد؟
خدایا من کارم (قرائتم) را چگونه آغاز کنم؟
آیا خطراتی هست که مرا تهدید کند؟
در این خطرات من چه کنم به چه کسی پناه ببرم؟
این کسی که من به او پناه میبرم چه قدرتی دارد که من به او پناه ببرم و چرا من به او پناه ببرم نه کس دیگری؟ ملک الناس
حال چگونه او را بشناسم؟
اله الناس
از چه چیزی به او پناه ببرم، آن خطری که مرا تهدید میکند چیست؟
من شر الوسواس الخناس
این وسواس خناس چه میکند و چه خطری دارد که من باید پناهنده بشوم؟
الذی یوس
از چه جنسی هستند؟
من الجنه و الناس
این روش بر خلاف پرسشهای داخلی و خارجی که جنبه تفسیری در آن قوی بود، یک سیر کوتاه است اما با یک نظم خاص
سوره لقمان
پرسشهای من و پاسخهای خداوند:
روش مقایسه مجموعه ها:
یک شیوه فرعی در روش مقایسه ای مقایسه مجموعه هاست
نمونه:
مقایسه مؤمن و کافر
فی صلاتهم
لایاتون الصلاه الا و هم کسالی
یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر
یامرون بالمنکر
یتخذون ماسبق قربات
یتخذون .....
هل یتربصون
تدورون اعینهم
یسارعون
یسارعون
ذکرالله
لا یذکرون
یرجون تجاره.....لن تبور
فما ربحت تجارتهم
تطمئن قلوبهم
و رضوا بالحیات
نمونه:
دو خیر المنزلین در قرآن وجود دارد
حضرت یوسف خداوند هردو تعبیر به خیر المنزلین شده اند
این دو را مقایسه می کنیم:
برادران خاطی را پذیرفت خدا هم بنده خاطی را می پذیرد
....و هم له منکروه یا عبادی الذین ...لا تقنطوا من رحمت
برادران یوسف را نشناختند و قذرش را ندانستند با وجود..............
وما قدروالله ........دعوالله...........نجاهم .....
از برادران پذیرایی کرد
یغفر.....یکفر
یوسف هم گندم داد هم وجه آن را
اجعلوا بضاعتهم الی رحالهم وما انفقتم من شی.....عشر.....یضاعف ...یرزق من یشاء بغیر حساب
یوسف کاری کرد که برادران برگردند
....لعلهم یرجعون یهدیهم ربهم بایمانهم .....زادتهم ایمانا....ایمانا مع ایمانهم
یوسف مقدماتی فراهم کرد که برادران برگردند و او را بشناسند
.....لعلهم یعرفونها سنریهم آیاتنا فی الافاق ......
عذر برادران را پذیرفت
لا تریب علیکم الیوم العذر یغفرالله لکم اولئک یبدل الله سیئاه حس...
یوسف از گناهان برادران چیزی نگفت و آن را پنهان کرد
......اذ اخرجنی من السجن...ق الشیطان ستر و مغفرت خداوند
روش زنجیره ای:
قسم دیگر از همان روش گفتگو با قرآن است، چرا که گفتگو دو نوع است؛ یا با آیات متصل است یا با آیات منفصل، در روش زنجیره ای گفتگوها و آیات کاملا به....... است.
چقدر قرآن بخوانیم .....ماتیسر
کی بخوانیم ...اناء الیل و اطراف النهار
برای چه هدفی ....برای تدبر تذکر لیدبروا
حاصل کونوا ربانیین بما کنتم تعملون
مراتب این تلاوت چیست و رتل القرآن ترتیلا
نشانه تلاوت مؤثر چیست اذا تلیت علیهم آیاتنا زادتهم ایمانا خروا سجدا و بکیا
چگونه شروع فاستعذ باالله
چه کنیم تا با قرآن انس بیشتر و تماس حاصل کنیم لایمسه الا المطهرون
روش زنجیرهای منفصل
چه روشی برای گریز از مجازات است؟
پنهان شدن،لا یخفی
رشوه، لا ....فدیه.............یدفیه
پارتی،لا خله و لا شفاعه...مال و بنون
فریب، لا یغنی ....کیدهم
از بین بردن پرونده،الزمناه......... کتابا
انکار، یشهد
جا زدن دیگری به جای خود،لاتذر وازره وزر اخری
اشتباه مامور،ما یلفظ من قوم
تراکم پروندهها،اسرع الحاسبین، ما مسنا من لغوب
مرور زمان،ومن یعمل مثقال........ لا یقادر کبیره
تغییر نظام، کل من علیها فان و یبقی
پناه بردن به قدرت دیگر، لا ملجا
جانداشتن زندان،
با تشکر از: حجت السلام والمسلمین آقا ی ابو الفضل حسن نژاد
