بمباران شيميايي حلبچه يكي از جنايتهاي بشري است كه در سايه سكوت كشورهاي غربي و مدعيان دموكراسي به وقوع پيوست و عراق پس از سردشت وحشيانه ترين حملات شيميايي را عليه مردم غيرنظامي در 25 اسفند 1366 در حلبچه انجام داد.
عمليات والفجر 10 به عنوان آخرين عمليات هجومي ايران به علت همزمان شدن با بمبارانهاي موشكي و شيميايي عراق عليه مواضع ايران و نيز وقوع جنايت شيميايي صدام عليه مردم حلبچه كمتر مورد توجه قرار گرفته است. پس از عمليات كربلاي 5 و 8 ، ايران در سال 66 براي پاسخگويي به بمباران و موشكباران مناطق مسكوني و احقاق حقوق خود با تغيير منطقه عملياتي از جنوب كشور به غرب وشمالغرب در صدد برآمد تا قدرت رزمندگان اسلام را بار ديگر به جهانيان نشان دهد.
ايران به دليل نداشتن نيروي زرهي و پشتيباني هوايي مناسب قادر به پيشروي در عمق مواضع دشمن نبود به همين دليل با توقف عمليات در جنوب ادامه عمليات در غرب طراحي شد و از ابتداي سال 66 سپاه پاسداران در محورهاي مختلف جبهههاي شمال غرب عملياتهايي اجرا كرد كه بيت المقدس 2 و 3 آخرين نوع، از اين عمليات بود.
عمليات والفجر10 از سوي نيروي زميني سپاه پاسداران با مشاركت قرارگاه رمضان و با حضور نيروهاي قرارگاه قدس، فتح و ثامنالائمه به ظرفيت 10 لشكر و 9 تيپ شامل 103 گردان در دشتهاي سليمانيه عراق در ساعت 2 بامداد 23 اسفند 1366 با رمز يا رسول الله(ص) آغاز شد.
در محور قرارگاه قدس، عمليات ظفر 7 با مشاركت نيروهاي تحت امر قرارگاه رمضان و اكراد معارض انجام شد و رزمندگان ايران طي 5 مرحله 5 شهر عراق و 120 روستاي اين كشور را به تصرف در آورده و شهر نوسود نيز پاكسازي شد.
در عمليات پيروزمندانه والفجر10علاوه بر اسارت بيش از 6هزار نفر از نيروهاي دشمن، بيش از 100 دستگاه تانك و نفربر و همچنين چند قبضه توپ و كاتيوشا و تعدادي خودروهاي مختلف از دشمن منهدم شد و غنائمي چون 40-30 دستگاه تانك، 3 دستگاه نفربر ام113 ، 50 الي 60 دستگاه انواع توپ، 2خودرو مخابرات، 3 دستگاه مركز تلفن ده شماره اي ، 2 دستگاه كمپرسي و اقلام ديگري به تصرف رزمندگان اسلام در آمد.
توجه كمرنگ رسانه هاي خبري به پيروزي رزمندگان ايراني در عمليات والفجر 10 به دلايل متعددي بر مي گردد. در واقع واكنش رسانه هاي خبري و كارشناسان و تحليلگران محافل سياسي- نظامي نسبت به عمليات والفجر10 در فضاي ناشي از حملات موشكي عراق به تهران انجام گرفت.
ابعاد و تبعات موشكباران تهران كه براي نخستين بار انجام مي گرفت، بيش از عمليات والفجر10 در كانون توجهات قرار داشت. علاوه بر آن، عمليات والفجر10 در غرب كشور انجام شد و فاصله منطقه عمليات تا كركوك نسبتا زياد بود، لذا در مقايسه با منطقه جنوب از اهميت كمتري برخوردار بود و انعكاس و تاثير آن در روند تحولات سياسي-نظامي جنگ كمرنگ تر از انعكاس ديگر عملياتهاي بزرگ بود. از طرفي بمباران شيميايي حلبچه و ابعاد آن به عنوان يك فاجعه هولناك انساني، كليه رخداد جنگ و عمليات والفجر10را براي مدت كوتاهي تحت تاثير قرار داد.
بكارگيري سلاحهاي شيميايي توسط عراق در طول هشت سال جنگ تحميلي عليه ايران از آذر 1361 آغاز شد. عراق به منظور درهم شكستن مقاومت رزمندگان ايران در تكهاي شبانه از مقدار محدودي عامل تاول زا استفاده كرد و پس از آن در سال 1362 در پيرانشهر و پنجوين از سلاحهاي شيميايي بهره برد. عراق در اواخر سال 1363 به علت اعتراضهاي اروپا و نيز علني شدن ابعاد گسترده كاربرد اين جنگ افزارها موقتا از بكارگيري اين سلاحها در جنگ منصرف شد اما از اوايل زمستان 1364 كه رزمندگان ايران با عمليات گسترده توانستند شهر فاو عراق را تصرف كنند، رژيم بعث عراق استفاده از سلاحهاي شيميايي را در سطح وسيعي آغاز كرد و هزاران گلوله توپ و خمپاره حاوي مواد سمي بر مواضع نيروهاي ايران شليك كرد و به دنبال آن نيز در اوايل سال 1366 از جنگ افزارهاي شيميايي به طور انبوه در جبهه مركزي سومار استفاده كرد.بمباران شيميايي شهر مرزي سردشت توسط عراق در هفتم تير 1366 فجيعترين و وحشتناكترين تهاجم از اين نوع بود كه منجر به كشته و مجروح شدن عده بسياري از مردم غيرنظامي محلي شد. جمهوري اسلامي ايران اين تهاجم را غيرانساني اعلام كرد و شهر سردشت را نخستين شهر قرباني جنگ افزارهاي شيميايي در جهان بعد از بمباران هسته اي هيروشيما و ناكازاكي ناميد.سكوت مجامع بين المللي در برابر جنايت جنگي و شيميايي صدام كه به كشته شدن و مجروحيت شيميايي هزاران شهروند ايراني منجر شد به سان چراغ سبزي براي صدام تلقي شد كه حتي مردم عراق به ويژه منطقه كردستان نيز از جنايات شيميايي جان سالم به در نبردند.
همزمان با عمليات موفقيت آميز « والفجر 10» و تصرف برخي از مناطق شمال شرق عراق از جمله شهر حلبچه عراق توسط نيروهاي ايراني كه با استقبال اكراد آن منطقه همراه بود، صدام بر آن شد در اقدامي خصمانه و تلافي جويانه، بي رحمانه ترين گزينه يعني بمباران شيميايي را انتخاب كند. اين هديه بهاري صدام براي مردم كشورش در آستانه بهار1367 هزاران كشته و مجروح بر جاي گذاشت كه آثار و عواقب آن از جمله انواع سرطانها و بيماريهاي ريوي پس از گذشت 20 سال از آن حادثه دهشتناك، همچنان بر روي مردم اين شهر مشهود است.
جنگنده هاي عراقي در حالي بمبهاي شيميايي را از فراز حلبچه بر سر مردم اين منطقه فرو مي ريختند كه اين شهر در دست نيروهاي ايراني قرار گرفته و كردها متهم به همكاري با ايران شده بودند. خشونت دولت بعثي عراق با كردها بر هيچكس پوشيده نيست و صدام اين بار آشكارا آن را با بمباران شيميايي به نمايش گذاشت.
بمباران شيميايي حلبچه يكي از جنايتهاي بشري است كه متاسفانه در سايه سكوت كشورهاي غربي و مدعيان دموكراسي به وقوع پيوست. اين دومين بار بود كه عراق پس از سردشت وحشيانه ترين حملات شيميايي را عليه مردم غيرنظامي در 25 اسفند 1366 در حلبچه انجام داد كه حداقل پنجهزار تن از مردم كرد و مسلمان اين شهر را به كام مرگ فرستاد و هفت هزار تن ديگر را مجروح كرد.نيروهاي عراقي با استفاده از گاز خردل، اعصاب و سيافوژن به طور مجزا و با فاصله كوتاه، به صورتي كه مانند «كوكتل بسيار سمي» درآيند حلبچه را بمباران كردند.روزنامه نيويورك تايمز آمريكا در گزارشي به تاريخ 6/1/1367 اين عمل صدام را جنايت جنگي خواند و عذر و بهانه هاي غير رسمي صدام را ناجوانمردانه توصيف كرد.
پيش از اين، شوراي امنيت در برابر نامه ها و هشدارهاي مكرر ايران و گزارشات خاوير پرز دكوئيار دبير كل وقت سازمان مملل متحد مبني بر استفاده عراق از سلاح هاي شيميايي در جنگ با ايران، تنها با صدور بيانيه اي بدون ذكر نام عراق، استفاده از اين سلاحها را محكوم مي كرد كه اين باعث گستاخي هر چه بيشتر صدام در استفاده گسترده از اين سلاحها شد.
در اين شرايط ايران براي آگاهي افكار عمومى، علاوه بر اينكه تعداد زيادى از مجروحان سلاحهاى شيميايى را در بيمارستان هاى آلمان، اتريش و سوئد و ديگر كشورهاي اروپايي بسترى كرد، از رسانه هاي خارجي جهت به تصوير كشيدن جنايات صدام در حلبچه دعوت كرد. انتشار مصاحبه ها و عكس هاى مجروحان موجب اعتراض و خشم افكار عمومى مردم جهان نسبت به عراق و شوراى امنيت شد و آن شورا ناگزير به دبيركل اجازه داد كه كارشناسانى را به مناطق شيميايي و بيمارستانهاي ايران اعزام كند.
بكارگيري سلاحهاي شيميايي توسط عراق در حالي صورت گرفت كه اين كشور جزو 12 كشور امضا كننده پروتكل ژنو در منع استفاده از سلاحهاي سمي خفه كننده و تركيبات باكتريولوژيك قرار داشت. پروتكل 1925 ميلادي ژنو كه طي قطعنامه 2161 (21)B سازمان ملل متحد مجدداً به تصويب رسيده است، صراحتاً استعمال سلاحهاي شيميايي را منع مي كند.
رژيم بعث عراق پس از جنگ خليج فارس طي اظهار نامه هايي به سازمان ملل، به استفاده از انواع سلاحهاي ممنوعه از جمله سلاحهاي شيميايي و ميكروبي و دارا بودن 50 كلاهك شيميايي و 25 كلاهك ميكروبي براي موشكهاي بالستيك خود تا سال 1991 اعتراف كرد.سكوت مجامع بين الملل و عدم صدور قطعنامه توسط شوراي امنيت جهت محكوميت عراق در استفاده از جنگ افزارهاي شيميايي در واقع بدان جهت بود كه خود اعضاي شوراي امنيت در تجهيز عراق به سلاحهاي ميكروبي و شيميايي يد طولاني داشتند. بسياري از كشورهاي غربي در تجهيز عراق به سلاحهاي شيميايي از جمله گازهاي سمي به كار رفته در حلبچه نقش داشتند و معامله گر هلندي فرانس فان آنرات كه سالها پس از اين جنايت تنها به 15 سال حبس و پرداخت غرامت به بازماندگان محكوم شد در اين مسئله نقش كليدي داشت.
علي حسن المجيد، معروف به علي شيميايي وزير دفاع وقت عراق و پسر عموي صدام يكي ديگر از جنايتكاران جنگي است كه به اتهام مشاركت در بمباران شيميايي ايران در هشت سال جنگ تحميلي، به ويژه بمباران شيميايي مناطق كردنشين عراق و شهر حلبچه در سال 1988(1366) و نيز مشاركت در حمله به كويت در سال 1990(1369) و سركوب خونين شيعيان در آستانه جنگ اول خليج فارس، سرانجام توسط نيروهاي آمريكايي در خلال اشغال عراق دستگير و چندي پيش در 5 ديماه 88 اعدام شد.
