رودخانه ليلان چاي در ابتداي ورود به جلگه ليلان(2) آخرين كوه و ارتفاعاتي كه رد ميكند همان «بابا گرگر» است. يعني رودخانه از كنار آن عبور كرده و وارد جلگه ليلان مي شود و در انتها به رودخانه جغاتو (زرينهرود مياندوآب) ريخته و از آنجا وارد درياچه مقدس چيچست (درياچه اروميه) ميشود. اين جلگه وسيع و حاصلخيز از بالاي كوه باباگرگر كاملاً زيرنظر و كنترل گرفته مي شود. بطوريكه در هواي صاف و بدون گرد و غبار مي توان با چشم غير مسلح قسمتهاي از شهرستان ملكان، مياندوآب، قرهورن و يا رفت و آمد ماشينآلات جاده ترانزيتي و روستاي شيرينكند و نصيركند را مشاهده كرد. همچنين از آنجا ميتوان كاملاً شهر ليلان و روستاهاي فتحاللهكندي، حسنآباد ليلان، لطفآباد، قرهگل، روستاي بازارگلي، باروق، محسنآباد، شريفلو، تورچي، ملاشهابالدين، گدكلو، ممدل، قرهخضرقندهار، آغكندقرهخضر و مهماندار را مشاهده نمود. گذشته از اينها كوه باباگلگل، به لحاظ ديد مناسب و ارتفاع بلندتري كه نسبت به ساير كوههاي اطراف دارد از بالاي آن علاوه بر شهرها و روستاهاي اطراف، از سمت شمال قلهي سهند، قله ليليداغي، و كوههاي همجوار قلعهي دختر (ارتفاعات شروانشاهلو) و از سمت مشرق كوههاي آغلاغان (در نزديك روستاي قطار) و قسمتي از كوههاي اُكوزداغي ديده مي شوند كه در كنار هر يك از موارد فوقالذكر و خيلي از محلهاي قابل ديد از اين كوه مكانهاي تاريخي و باستاني باارزشي وجود دارند، كه به خاطر اهميت تاريخي ليلان و ارتباط آن با مكانهاي تاريخي اطراف اين كوه (باباگلگل) ميتوانسته نقش بسزايي از لحاظ برج ديدهباني و علامتدهي داشته باشد. همچنين شايد چيزي كه در گذشتههاي دور از اينجا كنترل ميشده، راه كاروان رو حج بوده است كه از جانب تبريز و مراغه ميآمده و بعد از گذشتن از شهر ليلان از طريق پل از عرض رودخانه عبور و از پائين كوه بطرف مكه و كربلا ميرفته است. هنوز هم در متون تاريخي و هم در بين اذهان عمومي به اين راه در اصطلاح تركي كربلايولي (راه كربلا) ميگويند. در اينباره نيز در جاي خود بحث مفصلي خواهيم داشت.و اما قضاوت در مورد دلانگيز بودن چشمانداز طبيعي و ملاحظه زيبايي طلوع و بخصوص غروب خورشيد از بالاي كوه را به عهده كساني ميگذارم كه طبيعتگر بوده و خود در موقعيت آن قرار گرفته باشند. گذشته از همهي تعريف و توصيفات فوق باباگلگل نه تنها يك كوه تفريحي و زيارتي است بلكه يك كوه تاريخي هم ميباشد كه از اين لحاظ ميتواند براي منطقه ما از نظر نقطهنظرهاي مختلف مفيد و باارزش بوده باشد. نگارنده نيز سعي بر آن دارد تا با بهرهگيري از آنچه كه راجع باباگلگل در اذهان عمومي افراد محلي و بومي بصورت داستان وجود دارد و با استفاده از يافتههاي سطحي و مواد فرهنگي اطراف آن و همچنين با استفاده از متون تاريخي، يك تعريف و توصيف نسبتاً جامع و كاملي در رابطه با اين كوه ارائه داده باشد.
1- بخش ليلان يكي از شهرهاي گمشده تاريخي ايران در آذربايجانشرقي از توابع شهرستان ملكان است كه در حدود 6 كيلومتري سمت شرقي جاده ملكان به مياندوآب واقع شده است.
2- جلگه ليلان از آبرفت رودخانه ليلان چاي تشكيل شده است اين جلگه چنان از موقعيت جغرافيايي و تاريخي مناسبي برخوردار است كه با توج به قراين و شواهد باستانشناسي يكي از محوطههاي مهم پيش از تاريخي بوده كه هم اكنون پنج تپه پيش از تاريخي و تعداد زيادي از تپههاي تاريخي آن قابل شناسايي هستند. گذشته از آن در حال حاضر تعداد زيادي روستا و خود شهر ليلان در اين جلگه آباد و سرسبز و خرم قرار گرفته است. در اين جلگه بدليل حاصلخيزي انواع زيادي از درختان ميوه و گياهان و غيره ... بعمل ميآيد بطوريكه حمدالله مستوفي قزويني (740 هجري قمري) در ص 100 نزههالقلوب آورده است كه : نيلان (ليلان) شهري كوچك است و باغستان فراوان دارد غله و پنبه و انگور و ميوه بسيار آرد ...
انگور و كشمش ليلان هنوز هم در بازارهاي داخلي بخصوص در ملكان و بناب سرسبد انگورهاي ساير روستاها و شهرهاست. همينطور در قديم خربزه ليلان از لحاظ شيريني خيلي معروف و زبانزد خاص و عام بوده است.
