به هر حال هستند كسانی كه به دلیل نوعی ناتوانیهایی خاص نمیدانند چگونه باید با آنها كنار بیایند و روزگار بگذرانند.
آنچه مسلم است این كه هیچ كس دوست ندارد با ناتوانی و محدودیت و درد، زندگی كند، اما متاسفانه به دلایل مختلف با این مشكلات روبهرو هستیم و اگر ندانیم شیوه درست مقابله یا كنار آمدن با آنها چیست ضرر بزرگی كردهایم.
دكتر سیدمنصور رایگانی، متخصص طب فیزیكی و توانبخشی در این باره به «جامجم» میگوید: «با توجه به بروز بیماریها در سیستمهای مختلف بدن، رشتههای مختلف تخصصی پزشكی شكل گرفته و در طول زمان تكمیلتر شده و میشوند. سیستم اسكلتی ـ عضلانی هم یكی از سیستمهای مهم بدن ما است كه بیماریها، دردها، محدودیتها و ناتواناییهایی كه در بدن انسان به وجود میآید، گاهی به دلیل مشكلات این سیستم است. بنابراین تخصصهای متنوعی ازجمله جراحی مغز و اعصاب، ارتوپدی، طب فیزیكی و توانبخشی و... برای كمك به انسانهایی كه با مشكلی در این سیستم مواجه هستند، به وجود آمدهاند.»
سیستم اسكلتی ـ عضلانی در صورت بروز مشكل، میتواند اختلالاتی را برای بدن ایجاد كند كه در مرحله اول به صورت درد و اختلال در انجام فعالیتهای روزمره بروز كرده و در مراحل پیشرفته منجر به معلولیت و ناتوانی میشود.
وظایف طب فیزیكی و توانبخشی
این استاد دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی با اشاره به تعریف سه حیطه برای تخصص طب فیزیكی و توانبخشی میافزاید: «حیطه اول، حیطه تشخیصی است به معنای تشخیص اولیه بیماریها. در این مرحله پزشك متخصص با گرفتن شرح حال و انجام معاینات بالینی و در مراحل بعد با روشهای تشخیصی الكترودیاگنوز (نوار عصب و عضله) اقدام به تشخیص بیماریهای این سیستم میكند.»
وی با اشاره به حیطه دوم كه حیطه درمان است، توضیح میدهد: «در سیستم اسكلتی ـ عضلانی دردهای ناشی از آرتروز، بیرون زدگی دیسك مهرههای كمر و گردن، كشیدگی تاندونها، گرفتگی عضلات، ضایعات و صدمات ورزشی یا شغلی در قسمتهای مختلف بدن مانند مفاصل زانو، شانه، لگن، دست و ستون فقرات به وجود میآید. این اختلالات به صورت درد در ناحیه كمر، گردن، زانو و... خود را نشان میدهند. بنابراین باید با تجویز و انجام روشهای درمانی غیرجراحی این مشكلات را كنترل كرد.»
دكتر رایگانی میافزاید: «علاوه بر روشهای درمان دارویی و تزریق در مكان مبتلا به درد، در این رشته از ورزشهای اختصاصی، انجام درمان دستی در بیماریها و اختلالات ستون فقرات و مفاصل محیطی و همچنین بهكارگیری و تجویز روشهای فیزیكی برای درمان بیماریها نیز استفاده میشود. یعنی با استفاده از گرما، سرما، نور و دستگاههای الكتریكی برای درمان بیماریها ومقابله با بروز آنها و تقویت سیستمهای اسكلتی ـ عضلانی اقداماتی صورت میگیرد.»
وی میگوید: «حیطه سوم كه اهمیت زیادی نیز دارد، حیطه توانبخشی است. در این مرحله سعی میشود بیمارانی كه به دلیل برخی بیماریهای ناتوانكننده مانند سكته مغزی، ضربه مغزی، قطع اندام یا ضایعات نخاعی و اختلالاتی كه به نحوی منجر به از دست دادن توانایی برای فعالیتهای روزمره میشود، با شرایطی به زندگی معمولی و طبیعی خود بازگردند یا حداقل بتوانند فعالیتهای روزمره خود را انجام دهند.»
دكتر رایگانی با تاكید بر این نكته كه در حیطه توانبخشی عملكرد به صورت گروهی است، توضیح میدهد: «بیماری كه به هر دلیلی فعالیت و عملكردش مختل شده است، در گروهی متشكل از پزشكان متخصص طب فیزیكی و توانبخشی، سایر پزشكان متخصص، همكاران فیزیوتراپ، كاردرمان، گفتاردرمان، ارتوپدی فنی، روانشناس بالینی، پرستار توانبخشی، متخصص تغذیه و... قرار میگیرد. با ارزیابی شرایط بیمار و بررسی مشكلات، روشهای مورد نظر برای بازگرداندن وی به زندگی عادی به او آموزش داده میشود.»
دكتر رایگانی با اشاره به اهمیت پیشگیری از بروز چنین مشكلاتی یادآور میشود: «تجویز روشهای مناسب ورزشی و شیوه مناسب به كارگیری اندامها در زمان انجام فعالیتهای روزمره، راهی موثر برای جلوگیری از بیماریها و اختلالات اسكلتی ـ عضلانی است.»
ماساژ، راهی برای درمان بیماری
هرچند ماساژ روشی است با كاركردهای مختلف نظیر پیشگیری از درد و یا ایجاد آرامش، اما دكتر رایگانی با تاكید بر این نكته كه مردم باید بدانند هر فردی به دنبال درد، ناراحتی یا محدودیت در قسمتی از بدن نباید بدون تجویز پزشك از ماساژ استفاده كند، یادآور میشود: «زمانی كه فرد احساس درد و بیماری میكند، برای استفاده از ماساژ به عنوان شیوهای برای كاهش درد باید حتما به پزشك مراجعه كند. پزشك ناراحتی و مشكل را تشخیص داده، براساس آن و در صورت نیاز از ماساژ هم استفاده میشود. مردم باید بدانند در مواردی ممكن است ماساژ بدون نظر متخصص حتی بیماریهای موضعی را شدیدتر كند. به همین دلیل تنها به دلیل وجود درد در اندامها نباید بدون تجویز پزشك از ماساژ استفاده شود.»
نیلوفر اسعدی بیگی
