چهارسوها

 این كلمه به دو قسم تلفظ و نوشته می شود نخست چهارسو و دیگرى چهارسوق. و چون در شهر اصفهان این كلمه زیاد مورد محاوره است چند كلمه ‏اى براى توضیح مطلب می نگارد:

 چهارسو به مكانى اطلاق می شود كه چهارسمت و گنبدى داشته باشد حالا گاهى چهارسمت آن بازار است در چنین فرضى آنجا را چهار بازار یا چهارسوق می خوانند و اما اگر چهارسمت آن بازار نباشد دیگر اطلاق كلمه چهارسوق مورد نخواهد داشت. و در هر حال چه چهارسمت بازار باشد چه نباشد اطلاق چهارسو بر آن درست خواهد بود از اینرو در تمام موارد این كلمه و به لفظ چهارسو به كار می بریم.

چهارسو شیرازی ها

 این چهارسو در بازار محله چهارسو شیرازی ها واقع از بناهاى قطب الدین على باب الدشتى 955 ه.ق و جز بخش از محلات شمالى رودخانه زاینده رود می باشد. گنبد این چهارسو از میان رفته است.

چهارسو شاه

 این چهارسو در اول بازار شاه و نزدیكى مدرسه ملا عبدالله و حمام شاه واقع میباشد.

چهارسو در شیخ

 این چهارسو كه بسیار وسیع و مرتفع است در نزدیكى محله شیخ ابومسعود رازى قرار گرفته است.

چهارسو آجرى

 این چهارسو كه به مناسبت ساختمان آن با آجر بنام آجرى معروف است محله خواجو گردیده است.

چهارسو مخلص

 این چهارسو در نزدیكى سراى مخلص در بازار بزرگ می باشد كه كمى زیرتر از سراى مخلص بطرف شمال ساخته‏ اند. چهارسوهاى دیگرى نیز وجود دارد كه معروفیتى ندارند.

چهارسوچوبى

 این چهارسو از چهارسوهاى بزرگ است در قسمت خواجوى كوچك قرار دارد.

 و از مستحدثات زمان صفویه است.

چهارسو كوچك

 این چهارسو در چهارسو شیرازی ها و بجانب مشرق آن واقع است.

چهارسوى ساروتقى

 این چهارسو در بازرا قهوه كاشی ها واقع مسجد و كاروانسرائى نیز از همان ساروتقى بجامانده بود كه كاروانسراى آن در دست مالك آن و مسجد به حال نیم ویران افتاده است. واحد ساختمان هاى منسوب به ساروتقى عبارت از: بازار - چهارسو - كاروانسرا و مسجد می باشد.

 این سه واحد از بازار منشعب مى ‏شود كارانسرا در ضلع شمالى چهارسو و مسجد ساروتقى در ایوان جنوبى آن واقع است در حال حاضر كاروانسرا با تغییراتى كه در آن داده شده معمور شده ولى مسجد وضع اسفناكى دارد و قسمتى از مقرنس هاى آجرى سر در و كتیبه خط ثلث آن بقلم محمد رضا امامى است ریخته و از بین رفته است.

 سقف بازار آن در بعضى قسمت ها فروریخته این بازار چون در قدیم معبر مردم به میدان قدیم بوده وضع بهترى داشته است ولى اكنون كه مسیر تغییركرده و بصورت یك بازارچه متروك درآمده است.

 در اطراف چهارسو در هشت لوحه در بالاى چهارگوشواره و زوایاى چهارسو به خط نستعلیق سفید بر زمینه كاشى خشت لاجوردى رنگ بقلم محمد رضا امامى و مورخ بسال 1056ه.ق چهار بیت شعر نوشته شده است كه فرد آخر حاكى است كه بناى مزبور پس از گذشتن یكسال كشته شدن او باتمام رسیده است. اشعار مزبور چنین خوانده می شود:

دولت عباس ثانى در جهان

خاك در گاهش.............چشم

از شرف شد جانشین تونیا

سال تاریخش چو جستم از خرد

در ره این مصرعم شد رهنماى

حاسد شد را سرافكندند و شد

چاراركان چارركن این بنا

  و در یك نیم لوح در آخر این اشعار به خط نستعلیق سفید بر زمینه كاشى لاجوردى رنگ نوشته شده است:

 كتبه المذنب المحتاج محمد رضا الامامى

 بر یكى از دیواره‏ هاى بازار چهارسوى مزبور كه در حال ویرانى است لوح سنگى به طور نیم متر و عرض سى سانیتمتر نصب شده كه كتیبه آن بخط نستعلیق برجسته چنین است:

 مخفى نماند كه چهاردانگ ازدكان نشاسته گرى جنب چهارسوق ساروتقى با متعلقات آن به موجب وقفنامه جداگانه وقف است بر تعزیه دارى جناب خامس آل عبا حضرت سیدالشهداء علیه الاف التحیة و الثناء و یك دانگ دیگر وقف است. بر امامزاده واجب التعظیم امامزاده اسماعیل. هر كس تبدیل و تغییر دهد به لعنت خدا و نفرین رسول گرفتار شود. فى غره ذیحجه الحرام 1298.

 این چهارسو ها از آثاری است كه  فقط نامى از آنها مانده است.

چهارسو نقاشى یا چهارسو اسفندیار بیك

چهارسو نمكى

چهارسوى قیصریه         

چهارسوى بازار مثقالى فروشها

چهارسوى بازار چیت سازها      

چهارسوى امامزاده اسماعیل

چهارسو مقصود

چهارسو علیقلى آقا

چهارسوى بیدآباد

چهارسوى دروازه نو واقع در محله دروازه نو

چهارسو فریدون واقع در محله خواجو

منبع : http://www.isfahantoday.com