هـ) عمليات بيتالمقدس
در سلسله عمليات بزرگ رزمندگان، عمليات بيتالمقدس از جايگاه خاصي برخوردار است كه در منطقهاي به وسعت 6000 كيلومتر مربع در تاريخ 10/2/1361 آغاز گرديد و طي 25 روز در سه مرحله، زمان آن به طول انجاميد. و از نتايج ارزشمند آن آزادي شهر بندري خرمشهر، شهر هويزه و پادگان حميد و خارج شدن بخش وسيعي از خاك جنوب كشور اسلامي از تيررس آتش دشمن بود.
خبر آزادسازي خرمشهر نهتنها شادي و سرور را در ميان اقشار مختلف ميهن اسلامي برانگيخت، بلكه بازتاب خارجي آن حاكي از شگفتي و غير قابل تصور بودن پيروزي بزرگ براي افكار جهاني بوده است؛ چنانكه نشريه اشتوتگار آلماني در اين باره مينويسد:
بازپسگيري شهر بندري خرمشهر توسط نيروهاي انقلابي (امام) آيت الله خميني، نتيجه جنگ را بعد از بيست ماه به نفع خود تغيير دادهد. نتيجهاي كه هيچ كس تصور آن را نميكرد و ميتواند دگرگونيهاي شگرفي را در جهان به وجود آورد.
اغلب تحليلگران و كارشناسان علت اصلي پيروزي رزمندگان ايراني را شور و انگيزه اسلامي و حسّ ميهنخواهي دانستند. به عنوان نمونه، تايمز لندن در اين باره گزارش داد:
در آغاز جنگ براي ارتش عراق تصرف خرمشهر پنج هفته به طول انجاميد. در حالي كه اكنون براي ايران بازپسگيري آن كمتر از دو روز بوده است. شور و شوق اسلامي با ناسيوناليسم ايراني موجب شدند كه تهاجم عراقيها دفع گردد.
رژيم عراق امروز رسماً تأييد نمود كه نيروهايش بندر ايراني خرمشهر را كه ايران ديروز ادعا نمود بازپس گرفته، تخليه نموده است. بغداد در توجيه عقبنشيني كه از سلسلهعقبنشينيهاي او در ماههاي اخير ميباشد، اظهار نمود، وظيفه اصلي عراق در جنگ بيست ماهه وارد آوردن شديدترين تلفات ممكن بر ايرانيها بوده است كه اين وظيفه حاصل گرديده است. در حالي كه صدام حسين وقتي معاهده 1975 را پاره نمود و سربازانش را به عمق استان نفتي خوزستان ايران فرستاد، گفت: هدف اصلي بازگرداندن حقوقش ناميد.
البته شاهد تناقضگويي در هر عمليات از سوي دشمن بودهايم، كه اين حاكي از شتابزدگي و سردرگمي دشمن پس از حملات غافلگيرانه رزمندگان شجاع اسلام بوده است.
مهمترين نتايج عمليات بيتالمقدس عبارتند از:
1 ـ تغيير نگرشها و باورهاي جهاني نسبت به توانمندي رزمندگان اسلام و اثبات قابليتهاي مبتني بر خلاقيتها و ابتكار نيروهاي ايراني.
2 ـ شگفتي و حيرتزدگي محافل و افكار جهاني از پتانسيل ايمان، اصل غافلگيري و سرعت عمل رزمندگان اسلام به عنوان رهيافتهاي جديد دفاعي.
3 ـ ايجاد نگراني و وحشت در بين حاميان منطقهاي و بينالمللي رژيم عراق كه با كمكهاي مالي و تسليحاتي خود به پيروزي عراق اميدوار بودند.
4 ـ تغيير موازنه قدرت در جبهههاي نبرد، به طوري كه ابتكار عمل آفندي در اختيار رزمندگان اسلام قرار گرفت.
5 ـ افزايش اقتدار سياسي نظام در سطح بينالمللي، به طوري كه مسئولين سياست خارجي، سرفرازانه در محافل و مجامع بينالمللي از حقوق ملت مظلوم ايران دفاع ميكردند.
6 ـ واكنش كشورها به بهانه تهديد امنيت در خليج فارس و اظهار نگراني از گسترش انقلاب اسلامي در صورت تثبيت نظام جمهوري اسلمي.
7 ـ وادار كردن سازمانهاي منطقهاي و بينالمللي به موضعگيري بويژه شوراي امنيت سازمان ملل كه سكوت خود را پس از چندين ماه از آغاز تجاوز شكست و اقدام به صدور قطعنامه نمود.
8 ـ شكست توان سياسي و نظامي عراق و ترديد حاميان او در توانايي نظامي ارتش عراق با وجود حمايتهاي مالي و سياسي و نظامي گسترده.
9 ـ ايجاد سرور و شادماني يكپارچه در ملت ايران و تقويت وحدت ملي و انگيزه دفاعي در همه آحاد ملت و مسئولين.
10 ـ محدود شدن فعاليت گروهكهاي ضد انقلاب و ستون پنجم در داخل، و نااميد شدن از ادامه فعاليتها و احساس ترس از خشم و غرور ديني و ملي مردم.
مواضع كشورها بعد از فتح خرمشهر
يكي از آثار مهم عمليات بيتالمقدس، واكنش كشورهاي منطقه و جهان در برابر پيروزي رزمندگان اسلام است. اگرچه پرداختن به تمامي مواضع كشورها از حوصله اين بحث خارج است، اما اشاره به مواضع كشورهايي كه خود را در اين جنگ بيطرف و يا حتي مخالف رژيم عراق ميدانستند، حائز اهميّت بسيار است.
دولت امريكا كه در آغاز تجاوز رژيم عراق خود را بيطرف جلوه ميداد، بعد از فتح خرمشهر نتوانست خشم و ناراحتي خود را از پيروزيهاي رزمندگان اسلام پنهان كند، لذا ژنرال هيگ، وزير خارجه وقت امريكا در اقدامي شتابزده اعلام كرد:
امريكا در برابر هرگونه تغيير اساسي در منطقه خليج فارس كه ناشي از جنگ ايران و عراق باشد، بيتفاوت نخواهد بود.
همچنين وزير خارج امريكا در نطقي بسيار مهم در مقابل شوراي روابط خارجي امريكا در شيكاگو اعلام داشت:
اينك لحظه اقدام امريكا براي متوقف كردن جنگ ايران و عراق و برقراري صلح در سراسر منطقه فرا رسيدن است.
آيا زماني كه صدام حسين هجوم سراسري را به خاك ايران آغاز كرد و بسياري از شهرهاي مرزي ايران را بر سر ساكنين بيدفاع آن خراب كرد و قريب به بيست ماه به تاخت و تاز در سرزمينهاي اشغالي ادامه داد، زمان برقراري صلح در منطقه نبوده است؟ آيا داعيه صلحخواهي امريكا پس از عمليات بيتالمقدس نشانه نقض بيطرفي و حمايت از رژيم عراق نيست؟
دكتر عظمي اِلباز مشاور شخصي حسني مبارك رئيس جمهور مصر هشدار داد:
اگر ايرانيها دست به يك هجوم جدي به داخل عراق بزنند، بدون شك درگيري مصر در جنگ را افزايش خواهد داد.
همچنين وليعهد اردن از امريكا خواست تا موضع بيطرفي خود در جنگ ايران و عراق را رها نموده و به خاطر اينكه ايران در جنگ به پيش ميرود، از عراق حمايت كند.
تسخير برقآساي بندر حياتي خرمشهر توسط رزمندگان اسلام، ضربه گيجكنندهاي را بر عراق و همه كشورهاي متحدش وارد ساخت. به طوري كه پس از مدتها خاموشي، تماماً براي نجات صدام حسين به تكافو افتادند و با فشارهاي تبليغي و سياسي بر ايران خواهان برقراري آتشبس فوري شدند. تا اينكه در فاصلهاي بسيار كوتاه دستهاي پيدا و پنهان دولتها در حمايت از رژيم متجاوز عراق آشكار شد. امام راحل(س) در اين باره ميگويد:
اين صدام كه تا حال اين قدر ادعا ميكرد كه من وابستگي به امريكا ندارم و من با اسرائيل دشمنم و با مصر دشمن هستم و من يك عربي هستم كه فقط عربيت را ميفهمم و امريكا و فرانسه و ديگران را اصلاً كاري ندارم و قبول ندارم، حالا معلوم شد كه قضيه چي است، حالا معلوم شد كه اين مرد، هم امريكايي بوده است، هم اسرائيلي بوده است و هم در غياب آنها شوروي پست و بند داشته است.
مواضع سازمانهاي منطقهاي و بينالمللي
پس از فتح خرمشهر مجامع و سازمانهاي منطقهاي و بينالمللي سكوت خود را شكستند و تصميمات گوناگوني را اتخاذ نمودند:
شوراي همكاري خليج فارس به رياست شاهزاده فهد وليعهد وقت كشور عربستان در تاريخ 9/3/1361 تشكيل جلسه داد و خواهان توقف جنگ شد. ناظران مطلع نيز اظهار كردهاند كه مقامات عربستان سعودي در نظر دارند از فرانسه و مقامات اين كشور درخواست نمايند تا براي پايان دادن به جنگ ايران و عراق اقداماتي را آغاز نمايند.
سازمان كنفرانس اسلامي نيز با تشكيل كميته ميانجيگري درصدد برآمد كه جنگ بين ايران و عراق را متوقف كند، حبيب شطي دبير كل وقت سازمان كنفرانس اسلامي در اين بار ميگويد:
در ارتباط با جنگ ايران و عراق چهل و سه كشور عضو كنفرانس اسلامي تلاش خواهند كرد كه اين دو كشور، ملت اسلامي را كه بيش از يك سال قبل درگير يك جنگ خانمانسوز هستند، با يكديگر آشتي دهند.
شوراي امنيت سازمان ملل متحد كه طبق منشور سازمان مسئوليت دفع تجاوز به كشورها را عهدهدار است، به طور جدي قضيه جنگ ايران و عراق را دنبال نكرده است. اعضاي شوراي امنيت تنها در جلسه 6 مهر ماه 1359 (28 سپتامبر 1980) تشكيل جلسه داد و به اتفاق آراء قطعنامه 479 را تصويب كرد.
به طوري كه ملاحظه ميشود اين قطعنامه با عنوان «وضعيت ميان ايران و عراق» با اظهار نگراني از دو كشور درخواست ميكند كه از هرگونه كاربرد بيشتر زور خودداري ميكنند. جاي بسي تعجب است كه درخواست عدم استفاده از زور (حتي به صورت مشروع) زماني مطرح شده است كه قسمت اعظمي از غرب و جنوب غربي ايران در اشغال نيروهاي عراقي بود و شورا با حكم آتشبس در خاك ايران، از نيروهاي متجاوز درخواست نكرده است كه به مرزهاي بينالمللي بازگردند، بلكه خواسته واقعي شورا آن بود كه دولت قرباني تجاوز (ايران) از دفاع مشروع براي دفع تجاوز دست بردارد. اين امر خود نقص صريح ماده 51 منشور ملل متحد است.
پس از قطعنامه 479 شوراي امنيت سازمان ملل به مدت 22 ماه سكوت كرد و اين در ايّامي است كه رژيم عراق در اوج پيروزي است، امّا پس از عمليات بيتالمقدس، شوراي امنيت همصدا با ساير كشورهاي متحد عراق براي توقف جنگ سكوت خود را شكست و در پي درخواست كشور اردن و امريكا (دو متحد عراق در جنگ با ايران) تشكيل جلسه داد و در 21/4/1361 (12 ژوئيه 1982) قطعنامه 514 را به اتفاق آرا تصويب كرد.
در اين قطعنامه برخلاف قطعنامه 479 براي نخستين بار از برقراري آتشبس و عقبنشيني نيروها به مرزهاي شناختهشده بينالمللي و تشكيل نيروهاي پاسدار صلح و استقرار آنها سخن رفته است و احترام به حاكميت، استقلال، تماميت ارزش و عدم مداخله در امور داخلي كشورها مورد توجه قرار گرفته است.
بديهي است كه اين موارد ضرورت داشت كه در زمان برتري نيروهاي عراقي و اشغال بخشي از مناطق و شهرهاي مرزي ايران هم به طور جدي از سوي شوراي امنيت سازمان ملل مطرح و تعقيب شود، حال به چه علتي شوراي امنيت پس از 22 ماه سكوت به فكر وظايف اوليه و ابتدايي خود افتاده است، جاي بسي سؤال و تعجب است.
ايران قطعنامه 514 را نپذيرفت، زيرا هنوز تا خواستههاي مشروع خويش نظير: معرفي متجاوز و پرداخت خسارت و تضمين صلح، راه درازي را در پيش رو داشت و قطعنامه 514 هيچ راهكاري را براي تحقق مقاصد مشروع ايران پيشنهاد نكرد.
