اذان، شعار مكتب

اذان، شعار مكتب اذان، كه وسیله‏اى براى اعلام توحید و اعلان به مردم و فراخوانى آنان به تجمّع براى نماز است، از شعارهاى زیبا و مؤثر اسلام است.
در اذان، تكبیر، توحید، شهادت به رسالت پیامبر و ولایت امیرالمؤمنین است و دعوت مردم به شتافتن به سوى نماز و رستگارى در آن نهفته است.
اذان، اعلام موجودیّت اسلام و دعوت مسلمین و معرّفى عقاید دینى است.
اذان، شكستن سكوت و فریاد علیه معبودهاى خیالى و شعار به نفع اسلام و طرفدارى از آئین خدا است.
«مؤذّن»، در اسلام احترامى خاصّ دارد و در قیامت هم سرافراز است.
بلال حبشى، از مسلمانان نخستین در صدر اسلام بود كه عنوانِ «اذان گویى» سبب افتخارش بود و اولین مؤذّن در اسلام بود و روز «فتح مكّه» هم او بود كه به فرمان پیامبر، بالاى كعبه رفت و بت‏هاى مشركین را سرنگون كرد.(25)
اذان، یك بار براى اعلان عمومى و اعلان فرا رسیدن وقت نماز، گفته مى‏شود، یك بار هم به خصوص براى شروع نماز.
پس از اذان، اقامه نیز همان مفاهیم را دارد و براى آغاز نماز و پیدایش آمادگى روحى و توجّه به خداى یكتا و رستگارى در سایه نماز، بر زبان جارى مى‏شود. اذان و اقامه گرچه مستحبّ است، ولى از شعائر مهمّ اسلامى محسوب مى‏شود و به گفتن آن، بسیار تأكید شده است.
مسلمان خداپرست، با اذان، نام خداى بزرگ را، هر چه رساتر و آشكارتر در جهان طنین افكن مى‏سازد. این بانگ ملكوتى و توحیدى است كه كمر دشمنان را مى‏شكند و مخالفان خدا و اسلام را به ستوه مى‏آورد.

25) وسائل، ج 4 ص 614 .

آشنایی با نماز » نیّت، به معناى قصد و توجّه و تصمیم است. مفهوم نیّت در نماز، آنست كه نمازگزار، قصد انجام دستور خدا دارد و براى رضاى او و تقرّب به پروردگار، نماز مى‏خواند و هدفى جز اجراى فرمان و انجام تكلیف ندارد.
یك مسلمان، باید نیّت خود را در هركارى، به خصوص در عبادات، «قصد قربت» قرار دهد،
یعنى به خاطر خدا و نزدیك شدن به او عبادت كند، نه از روى ریا، تظاهر وخودنمایى یا اهداف دیگر.
نیّت، از اركان نماز است.
در طول نماز، باید این توجّه و هشیارى در نمازگزار باشد و عمل‏هاى بدون نیّت، یا با نیّت‏هاى مادى وفاسد، بى‏ارزش است.
در آیات قرآن، تعبیر «فى سبیل اللَّه» درباره كارهاى بسیارى همچون نماز، جهاد، انفاق، هجرت و ... بكار رفته است، یعنى در راه خدا بودن و رنگ خدایى داشتن این اعمال.
نیّت، شرط قبولى عمل است و اگر نیّت خالص در عبادت‏هایمان نداشته باشیم، نباید از خداوند، انتظار پاداش داشته باشیم. خداوند، تنها عمل‏هاى خالص را مى‏پذیرد.
اگر نیّت، خالص و الهى باشد، كارهاى كم و كوچك، بسیار ارزشمند و بزرگ مى‏شود، ولى اگر نیّت بد و انگیزه‏هاى غیر خدایى داشته باشیم، اعمال بسیار هم بى فایده و ارزش است.
سخن امام صادق علیه السلام در این باره چنین است:
«هر كس با كار اندك خود، هدف و انگیزه الهى داشته باشد، خداوند كار او را در نظر مردم بسیار جلوه مى‏دهد و آنكه براى جلب توجّه مردم كار بسیار هم بكند، خداوند آن را در نظرها كم جلوه مى‏دهد».
پس باید به خاطر خدا كار كرد و عبادت نمود، دلهاهم در دست خداوند است، اوست كه عزّت و آبرو و اعتبار و محبوبیّت مى‏دهد. مسلّم است كه خداوند هرگز بندگان شایسته و خالص خویش را فراموش نمى‏كند و آنان را برترى و عظمت و محبوبیّت مى‏بخشد.
پس، لازم است انگیزه عبادت و نمازمان تنها خدا باشد نه مردم و در خانه دل خود، جز خداوند، احدى را راه ندهیم و به پسند خدا و رضاى او، بیشتر از پسند مردم ارزش بدهیم.
البتّه اخلاص در عمل و نیّت، دشوار است و شیطان همواره مى‏كوشد تا با هر نیرنگ و وسوسه‏اى، انگیزه غیر خدایى را در دل‏هاى ما پدید آورد. ولى ما در برنامه مبارزه با شیطان و جهاد با نفس، باید بكوشیم هر كار را براى خدا انجام دهیم.
حضرت على علیه السلام مى‏فرماید:
«اخلص للَّه علمك و عملك و بغضك و اخذك و تركك و كلامك و صمتك»(26)
كار و علم خود را، دشمنى و گرفتن و نگرفتن و سخن و سكوت خود را، براى خدا خالص كن.
اگر انسان تمام كارهاى خود را رنگ خدایى بدهد، حتّى كارهاى غیر عبادى هم عبادت مى‏شود، زیرا رنگ اخلاص و خدایى پیدا مى‏كند.
نیّت، یعنى آنكه همه نماز، همیشه و همه جا براى خدا باشد، در غیر این صورت، باطل است.
حتّى اگر كسى در مكان خاصّى یا زمان خاصّى یا به حالت خاصّى كه نماز مى‏خواند براى غیر خدا باشد، باز هم عمل باطل است. مثل آنكه براى غیر خدا به مسجد برود یا براى ریا و خودنمایى، نماز جماعت بخواند یا براى مردم، ركوع وسجود خود را طول بدهد، اینها همه با «اخلاص در نیّت» ناسازگار است.
آنكه براى خدا كار كند، نه خسته مى‏شود، نه ناامید مى‏گردد، نه از بى‏توجّهى مردم ناراحت مى‏شود، نه از تشویق نكردن دیگران افسرده مى‏گردد، و نه آفرین و احسن گفتن مردم برایش تأثیرى دارد. اخلاص، نیرویى در انسان پدید مى‏آورد كه همه جا و همیشه او را به عمل خوب، تحریك مى‏كند، بدون آنكه مأیوس و خسته و آزرده شود.
على علیه السلام فرموده است:
«العمل كلّه هباء الاّ ما اخلص فیه»(27)
همه كارها نابود و پوچ مى‏شود، جز آنكه در آن خلوص باشد.
از دو كار، كه در ظاهر مثل هم هستند، آنكه نیّت و انگیزه درستى داشته باشد، ارزشمند است. مثلاً چاقوكش و جرّاح، هر دو شكم پاره مى‏كنند، ولى اوّلى را به زندان مى‏برند و به دوّمى پول مى‏دهند و تشكّر مى‏كنند. چون اوّلى براى كشتن و دشمنى شكم پاره مى‏كند، دوّمى براى زنده كردن ونیكى ومحبّت نمودن!
پس، نیّت، خمیرمایه تمام عبادات است و به فرموده على علیه السلام:
«النیّة اساس العمل»(28)
نیّت، اساس كار است.
از دو نفرى كه مثل هم و در كنار هم ایستاده و نماز مى‏خوانند، نماز آن فرد با ارزش و مقبول است كه نیّت بهتر و خدایى داشته باشد، هر چند ظاهر عمل هر دو یكسان است.

26) فهرست غررالحكم، واژه اخلاص.
27) فهرست غررالحكم، واژه اخلاص.
28) فهرست غررالحكم، واژه نیّت.

اگر كسی قرض بسیار بود و در كار خود فرو مانده و متحّیر شود این آیات را «هُوَ اللهُ الذَّی لاالهَ الاّ هُوَ» چهل و یك بار بعد از نماز جمعه به جهت گشایش بخواند به مراد و مقصود خود واصل شود.

2) هت توانگری و دوام ملك و بزرگی و تسلط و خَدَم و حَشَم و مالك شدن املاك و غیره مداومت نماید بر اسم «یا مالك» و اگر كسی روز جمعه پیش از طلوع آفتاب 1000 مرتبه این اسم را بخواند تمام حوائج دنیا و آخرت او برآورده شود. عدد كبیر این اسم 90 می‌باشد.

3) هر كسی هر روز 9 نوبت این اسم مقدس « یا مالك» را تكرار كند از خلق بی‌نیاز گردد و دولت دنیا و آخرت بیابد.

4) هر كسی كه بر گرسنگی وجوع طاقت نبود به ذكر این اسم مبارك « یا صمد» مداومت كند به عدد 1000 بار در روز تا حق سبحان درهای رزقهای ظاهری و باطنی را بر روی او بكشاید.

5) برای ادای دین و قرض و جلوگیری از فقر 110 مرتبه «یا علیّ » خوانده شود.

6) برای غنی شدن از نظر مادی برای همیشه اسم «علی» روی نگین انگشتری حك شود و همراه داشته باشد.

7) برای نجات فوری از قرض سنگین 1002 مرتبه خوانده شود: سُبحانَ اللهِ وَ بِحَمدِه ِسُبحانَ الله العَظیمُ

8) برای وسعت رزق و روزی، 100 مرتبه گفته شود: سُبحانَ اللهِ وَ بِحَمدِهِ سُبحانَ اللهِ العَظیمُ

9) به جهت زیاد شدن محصول در خاصیت اسم مبارك «یا حلیم» گفته‌اند كه در وقت آب دادن درخت و كشت، این اسم را بر كاغذى نویسند و با آب بشویند. آن آب بر هر زمینى كه رسد محصول آن زیاد شود و از آفت سالم ماند.

10) برای جلوگیری از فقر و بهبودی وضعیت مالی در هر روز 100 مرتبه ذكر «یا غنی» خوانده شود.

11) برای رفع شدید و ضیق معیشت و همچنین غنای معنوی 10 جمعه متوالی هر بار 1060 مرتبه ذكر «یا غنی» گفته شود.

12) برای نجات پیدا كردن از فقر و زیاد شدن روزی در هر روز 110 مرتبه این دعا خوانده شود: اللّهُمَّ اغننِی بِحَلالِكَ عَن حَرامِكَ وَ بِفَضلِكَ عَمَّن سِواكَ

این دعا را حضرت رضا (ع) در عالم خواب به مرحوم ملا زین العابدین گلپایگانی، استاد میرزای شیرازی، سفارش فرمودند.

14) برای وسعت رزق در هر روز 137 مرتبه ذكر «یا واسع» خوانده شود.

15) جهت جلوگیری از فقر، بخل، مرض و برای غنی شدن از نظر مادی در هر روز بین الطلوعین (بعد از طلوع فجر تا قبل از طلوع آفتاب) 10 مرتبه اسم مبارك «یا باسط» خوانده شود.

16) هر كه تا سه شب، یك در میان یعنی از شش شب سه شب خوانده شود در ثلث آخر شب با حضور قلب دست بردارد و هر شبی 1424 مرتبه بگوید (یا باسط) حاجتش روا می شود. خصوصاٌ به جهت معیشت گویند بسیار مجرب است.

17) اگر كسی در سحرگاه با طهارت (غسل كردن و وضو گرفتن) باشد دست بر آسمان بردارد و ده بار بگوید:«یا باسِطْ» و بر روی خود بمالد هرگز محتاج خلق نگردد و از غم فقر و نیازمندی خلاصی یابد و از جایی كه گمان نداشته باشد نعمت یابد و روزی بر وی فراخ گردد.

18) برای وسعت رزق و معیشت بعد از نماز صبح 526 مرتبه در یك مجلس ذكر مقدس «الشكور» گفته شود.

19) هر كه معیشت تنگ شده باشد و روزگار به دشواری گذارند باید كه به ذكر این اسم مداومت كند تا معیشت بر روی گشاده گردد.

20) به جهت استفاده از بخششهای مادی خدا و غنای مادی، در ثلث آخر هر شب، در سجده 14 مرتبه ذكر «یا وهاب» خوانده شود.

21) برای برخوردار شدن از بخششهای خاص خدا و ریشه كن شدن كلی فقر در هر شبانه روز، 100 مرتبه ذكر «یا وهاب» خوانده شود.

22) برای برخوردار شدن از عطایا و عنایات خاصه خداوند در هر زمان كه حال خوشی پیدا شود خدا را این گونه خطاب نماید: یا واهِبَ العَطایا أعطِنی

23) هر كه بعد از نماز پیشین سر به سجده نهد و 70 نوبت بگوید این اسم مبارك «یا وهاب» را از خلق مستغنی گردد و این اسمی است كه به غایت پر خاصیت و سریع الاجابه.

24) و اگر كسی این را ورد سازد و هر روز 1035 بار بخواند «یا وهّاب یا ذلطّول» روزی بر وری فراخ گردد. و اگر مداومت كند از جائی كه گمان ندارد روزی او برسد.

25) به جهت وسعت رزق در شبانه روز 55 مرتبه ذكر «المقیت» خوانده شود (مداومت بر این اسم مبارك برای توسعه رزق لازم است.)

26) برای بركت پیدا كردن مال، كار و كسب، وقت و ...، روزی 37 مرتبه ذكر «یا اول» خوانده شود. (تعداد وسیط این اسم 10 مرتبه و صغیر آن 1 مرتبه می‌باشد.)

27) بعد از نماز صبح به جهت زیادی نعمت، باید به عدد حروف ابجد آن جمله را بگوید. یعنی كلمه «یا منعم» را 211 مرتبه بگوید.

 http://olomgharibeh.parsfa.com

بسم الله الرحمن الرّحیم

اَللّهُمَّ ارْزُقْنى مِنْ فَضْلِكَ الْواسِعِ الْحَلالِ الطَّیِّبِ رِزْقاً واسِعاً حَلالاً طَیِّباً

خدایا روزیم گردان از فضل وسیع و حلال و پاكیزه ات روزى وسیع حلال پاكیزه اى

بَلاغاً لِلدُّنْیا وَالاْخِرَةِ صَبّاً صَبّاً هَنیَّئاً مَری ئاً مِنْ غَیْرِ كَدٍّ وَلا مَنٍّ مِنْ اَحَدٍ مِنْ

كه رساننده دنیا و آخرت باشد ریزان ریزان گوارا دلچسب بدون رنج و بدون منت از هیچیك از

خَلْقِكَ اِلا سَعَةً مِنْ فَضْلِكَ الْواسِعِ فَاِنَّكَ قُلْتَ وَاسْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ فَمِنْ

خلق خود جز فراخى از فضل وسیعت زیرا تو گفتى خدا را از فضلش درخواست كنید پس من از

فَضْلِكَ اَسْئَلُ وَ مِنْ عَطِیَّتِكَ اَسْئَلُ وَ مِنْ یَدِكَ الْمَلاْ اَسْئَلُ

فضل تو درخواست كنم و از عطایت درخواست كنم و از دست پُرت خواستارم

اللَّه اكبر ... اینك، نماز را با نام و یاد خدا و تكبیر او شروع مى‏كنیم.
با گفتن «اللَّه اكبر» پس از نیّت، وارد نماز مى‏شویم و هر چه را جز خداى بزرگ، از دل بیرون مى‏كنیم، به چیزى جز پروردگار، توجّه نمى‏كنیم و جز به عظمت و قدرت و رحمت او نمى‏اندیشیم.
چرا كه او «اكبر» است. بزرگتر!
بزرگتر از هر چیز، هر كس و برتر از آنكه به وصف آید.
بزرگتر از آنكه قابل توصیف باشد، بزرگتر از هر چه بگوئیم و بشنویم و بشناسیم.
قدرتش، برترین قدرت‏هاست.
ذاتش، جاودانه است.
لطفش، بى كرانه است.
نعمت‏هایش، بى شمار است.
علمش، نامحدود است.
بى همتاست، بى شریك است، بى زوال است، بى نیاز است.
«اللَّه اكبر»، یعنى هیچ قدرتى را در مقابل قدرت او به رسمیّت نمى‏شناسم، جز از او نمى‏هراسیم، جز او را اطاعت نمى‏كنیم، جز به او دل نمى‏سپاریم، جز عشق او را در دل نداریم، جز در پیشگاه او اظهار بندگى نمى‏كنیم، جز با نام او آغاز نمى‏كنیم، چرا كه او برتر و بزرگتر از هر چیز است.
و هیچ كلامى، در خور مقام والا و بزرگ او نیست.
- ... «اللَّه اكبر»!
هر چه عظمت خدا را بیشتر احساس و باور كنیم، جز خدا در نظرمان كوچك و ناچیز مى‏شود،
آن گونه كه هر چه به آسمان بالاتر رویم، خانه‏هاى روى زمین در نظرمان كوچك جلوه مى‏كند. كسى كه در «تكبیر»، عظمت خدا را باور كرد و بر زبان آورد، دیگر غیر خدا را بزرگ نمى‏بیند.
تكبیر، شروع نماز ماست و پایان آن.
پیش از هر ركوع و سجود، در هر جاى نماز، حتّى پس از سلام نماز نیز این شعار را بر زبان مى‏آوریم.
آنكه در تكبیرش، لذّت و شیرینى عبادت را احساس كند، باید بداند كه نمازش مورد قبول واقع شده است.
هنگام گفتن اللَّه اكبر، و بلند كردن دست تا كنار گوش، باید رو به خدا كرد و پشت به هر چه جز خداست. و این حالت را در سراسر نماز، در خود زنده نگهداشت.
چه دروغ آشكارى است، اینكه انسان به زبان «اللَّه اكبر» بگوید، ولى در دلش، چیزهاى دیگر مهمتر و بزرگتر باشد، همچون دنیا، ثروت، شهرت، مقام، شكم، شهوت، دوست، خویشاوند، خانه، موتور و ماشین و ...
آنكه «اللَّه اكبر» مى‏گوید، باید حاضر باشد كه غیر خدا را فداى خدا كند، حتّى جانش را!
راستى كه «اللَّه اكبر»، سخن بزرگ و كلام ژرف و عمیقى است. و رسول خدا صلى الله علیه وآله درباره آن فرموده است:
«اللَّه اكبر، فهى كلمة لیس اعلاها كلام و احبّها الى اللَّه ...»(33)
اللَّه اكبر، كلمه‏اى است كه برتر از آن و محبوب‏تر از آن نزد خداوند، كلامى نیست

اذان و اقامه

مسأله

برای مرد و زن مستحب است پیش از نمازهای یومیه اذان واقامه بگویند ، ولی پیش از نماز عید فطر و قربان ، مستحب است سه مرتبه بگویند الصلاه و در نمازهای واجب دیگر سه مرتبه الصلاه را به قصد رجاء بگوید .

مسأله

مستحب است در روز اولی كه بچه بدنیا میآید یا پیش از آن كه بند نافش بیفتد ، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگویند .

مسأله

اذان هیجده جمله است : الله اكبر چهار مرتبه اشهد ان لا اله الا الله اشهد ان محمدا رسول الله ، حی علی الصلاه ، حی علی الفلاح ، حی علی خیر العمل ، الله اكبر ، لا اله الا الله هر یك دو مرتبه ، واقامه هفده جمله است یعنی دو مرتبه الله اكبر از اول اذان و یكمرتبه لا اله الا الله از آخر آن كم میشود و بعد از گفتن حی علی خیر العمل باید دو مرتبه قد قامت الصلاه اضافه نمود .

مسأله

اشهد ان علیا ولی الله جزء اذان و اقامه نیست ولی خوبست بعد از اشهد ان محمدا رسول الله ، به قصد قربت گفته شود . ترجمه اذان و اقامه الله اكبر یعنی خدای تعالی بزرگتر از آنست كه او را وصف كنند . اشهد ان لا اله الا الله یعنی شهادت میدهم كه غیر خدائی كه یكتا وبیهمتا است خدای دیگری سزاوار پرستش نیست اشهد ان محمدا رسول الله یعنی شهادت میدهم كه حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه وآله وسلم پیغمبر و فرستاده خدا است . اشهد ان علیا امیر المؤمنین و ولی الله یعنی شهادت میدهم كه حضرت علی علیه الصلاه والسلام امیر المؤمنین و ولی خدا بر همه خلق است . حی علی الصلاه یعنی بشتاب برای نماز حی علی الفلاح یعنی بشتاب برای رستگاری . حی علی خیر العمل یعنی بشتاب برای بهترین كارها كه نماز است . قد قامت الصلاه یعنی به تحقیق نماز بر پا شد . لا اله الا الله یعنی خدائی سزاوار پرستش نیست مگر خدائی كه یكتا و بیهمتا است .

مسأله

بین جمله‌های اذان و اقامه باید خیلی فاصله نشود و اگر بین آنها بیشتر از معمول فاصله بیندازد ، باید دوباره آنرا از سر بگیرد .

مسأله

اگر در اذان واقامه صدا را در گلو بیندازد چنانچه غنا شود ، یعنی بطور آوازه‌خوانی كه در مجالس لهو و بازیگری معمول است اذان و اقامه را بگوید ، حرام است و اگر غنا نشود مكروه میباشد .

مسأله

در پنج نماز اذان ساقط میشود : اول نماز عصر روز جمعه . دوم نماز عصر روز عرفه كه روز نهم ذی حجه است . سوم نماز عشاء شب عید قربان ، برای كسی كه در مشعر الحرام باشد . چهارم نماز عصر و عشاء زن مستحاضه ، پنجم نماز عصر و عشاء كسی كه نمیتواند از بیرون آمدن بول و غائط خودداری كند و در این پنج نماز در صورتی اذان ساقط میشود كه با نماز قبلی فاصله نشود یا فاصله كمی بین آنها باشد ، ولی فاصله شدن نافله و تعقیب ضرر ندارد .

مسأله

اگر برای نماز جماعتی اذان و اقامه گفته باشند ، كسی كه با آن جماعت نماز میخواند ، نباید برای نماز خود اذان و اقامه بگوید .

مسأله

اگر برای خواندن نماز جماعت به مسجد رود و ببیند جماعت تمام شده تا وقتی كه صفها بهم نخورده و جمعیت متفرق نشده ، نمیتواند برای نماز خود اذان و اقامه بگوید در صورتی كه برای جماعت اذان واقامه گفته شده باشد .

مسأله

در جائی كه عده‌ای مشغول نماز جماعتند ، یا نماز آنان تازه تمام شده و صفها بهم نخورده است ، اگر انسان بخواند فرادی یا با جماعت دیگری كه برپا میشود نماز بخواند ، با سه شرط اذان و اقامه از او ساقط میشود : اول آن كه برای آن نماز ، اذان و اقامه گفته باشند . دوم آن كه نماز جماعت باطل نباشد . سوم آن كه نماز او و نماز جماعت در یك مكان باشد ، پس اگر نماز جماعت ، داخل مسجد باشد و او بخواهد در بام مسجد نماز بخواند ، مستحب است اذان و اقامه بگوید .

مسأله

اگر در شرط دوم از شرطهائی كه در مسأله پیش گفته شده شك كند ، یعنی شك كند كه نماز جماعت صحیح بوده یا نه ، اذان واقامه از او ساقط است ولی اگر در یكی از دو شرط دیگر شك كند مستحب است اذان و اقامه بگوید .

مسأله

كسی كه اذان و اقامه دیگری را میشنود مستحب است هر قسمتی را كه میشنود بگوید ولی از ( حی علی الصلاه ) تا ( حی علی خیر العمل ) را به امید ثواب بگوید .

مسأله

كسی كه اذان و اقامه دیگری را شنیده ، چه با او گفته باشد یا نه ، در صورتی كه بین آن اذان و اقامه و نمازی كه میخواهد بخواند زیاد فاصله نشده باشد ، میتواند برای نماز خود اذان واقامه نگوید .

مسأله

اگر مرد اذان زن را با قصد لذت بشنود ، اذان از او ساقط نمیشود . بلكه اگر قصد لذت هم نداشته باشد ، ساقط شدن اذان اشكال دارد .

مسأله

اذان و اقامه نماز جماعت را باید مرد بگوید ، ولی در جماعت زنان اگر زن اذان و اقامه بگوید كافی است .

مسأله 

اقامه باید بعد از اذان گفته شود و اگر قبل از اذان بگویند صحیح نیست .

مسأله

اگر كلمات اذان واقامه را بدون ترتیب بگوید ، مثلا حی علی الفلاح را پیش از حی علی الصلاه بگوید باید از جائی كه ترتیب بهم خورده ، دوباره بگوید .

مسأله

باید بین اذان و اقامه فاصله ندهد و اگر بین آنها بقدری فاصله دهد كه اذانی را كه گفته اذان این اقامه حساب نشود مستحب است دوباره اذان و اقامه را بگوید و نیز اگر بین اذان و اقامه و نماز به قدری فاصله دهد كه اذان و اقامه آن نماز حساب نشود ، مستحب است دوباره برای آن نماز ، اذان واقامه بگوید .

مسأله

اذان و اقامه باید به عربی صحیح گفته شود ، پس اگر به عربی غلط بگوید ، یا بجای حرفی حرف دیگر بگوید ، یا مثلا ترجمه آنها را به فارسی بگوید صحیح نیست .

مسأله

اذان واقامه باید بعد از داخل شدن وقت نماز گفته شود و اگر عمدا یا از روی فراموشی پیش از وقت بگوید باطل است .

مسأله

اگر پیش از گفتن اقامه شك كند كه اذان گفته یا نه باید اذان را بگوید ، ولی اگر مشغول اقامه شود و شك كند كه اذان گفته یا نه ، گفتن اذان لازم نیست .

مسأله

اگر در بین اذان یا اقامه پیش از آن كه قسمتی را بگوید شك كند كه قسمت پیش از آن را گفته یا نه ، باید قسمتی را كه در گفتن آن شك كرده بگوید ، ولی اگر در حال گفتن قسمتی از اذان یا اقامه شك كند كه آنچه پیش از آن است گفته یا نه ، گفتن آن لازم نیست .

مسأله

مستحب است انسان در موقع گفتن اذان ، رو به قبله بایستد و با وضو یا غسل باشد و دستها را به گوش بگذارد و صدا را بلند نماید و بكشد و بین جمله‌های اذان كمی فاصله دهد وبین آنها حرف نزند .

مسأله

مستحب است بدن انسان در موقع گفتن اقامه آرام باشد و آنرا از اذان آهسته‌تر بگوید و جمله‌های آنرا به هم نچسباند ، ولی به اندازه‌ای كه بین جمله‌های اذان فاصله میدهد ، بین جمله‌های اقامه فاصله ندهد .

مسأله

مستحب است بین اذان و اقامه یك قدم بردارد ، یا قدری بنشیند یا سجده كند ، یا ذكر بگوید یا دعا بخواند ، یا قدری ساكت باشد یا حرفی بزند یا دو ركعت نماز بخواند ولی حرف زدن بین اذان و اقامه نماز صبح مستحب نیست ، ولی نماز خواندن بین اذان و اقامه نماز مغرب را به امید ثواب بیاورد .

هر چیزى جسمى دارد و روحى.
روح نماز، «حضور قلب» است و نماز بى توجّه و حضور قلب، تنها یك سرى الفاظ و حركاتى است كه انجام مى‏گیرد.
حضور قلب آنست كه انسان در نماز، توجه قلبى به خدا داشته باشد و از یاد او غافل نشود و هر لحظه و در تمام جملات و حركات نماز، بداند چه مى‏گوید، چه مى‏خواهد، معنى حركات و افعالش چیست، رو به چه كسى ایستاده، قبله‏اش كجاست، چرا نماز مى‏خواند و در برابر چه خداى عظیمى به نیایش و پرستش و حمد و ثنا و ذكر و دعا ایستاده است.
اگر ذهن انسان به مسائل دیگر مشغول باشد،
اگر حواس انسان پرت شود،
اگر هر صدایى، هر منظره‏اى، هر رفت و آمدى، هر نوشته و خط و نقاشى و صحنه‏اى، او را به خود مشغول كند و یادش رود كه در حال نماز است و كجا ایستاده و چه مى‏گوید، معناى این نداشتن حضور قلب است.
یكى از راه‏هاى كسب حضور قلب، دانستن معناى نماز و در نظر آوردن ترجمه كلماتى است كه انسان در نماز مى‏گوید.
راه دیگر، انتخاب مكانى براى نماز است كه رفت و آمدها و سر و صداها، صحبت‏ها، عكس‏ها و تابلوها، او را به خود مشغول نسازد.
راه دیگر، انجام مستحباتى است كه پیش از نماز و هنگام نماز، رعایت آنها به نمازگزار حالت توجّه بیشترى مى‏دهد و او را به یاد خدا و بندگى خویش مى‏اندازد.
وقتى به ملاقات یك شخصیّت برجسته مى‏روید، بهترین لباس را مى‏پوشید و مؤدّب در نزد او مى‏ایستید و یا مى‏نشینید و از هر كارى كه برخلاف ادب باشد، پرهیز مى‏كنید، به سخنان او كاملاً گوش مى‏دهید و به آنچه خودتان مى‏گوئید، كاملاً توجّه دارید و در سراسر لحظه دیدار، آن شخص در نظرتان است.
خدا برترین موجود است و هستى همه موجودات به او بستگى دارد. ما، بنده‏اى نیازمند و ناتوان، كه از نعمت‏هاى او برخورداریم، به شكرانه نعمتهایش به عبادت و نماز مى‏ایستیم.
توجّه به این «جایگاه» كه ما در مقابل «اللَّه» داریم، دل را نرم مى‏كند، خضوع و خشوع و فروتنى مى‏آورد.
نماز، «ذكر خدا» است. هر چه بیشتر دلمان حاضر و قلبمان متوجّه عظمت خدا و نیاز خودمان باشد، نمازمان سازنده‏تر است.
به یاد داشته باشیم، كه ركوع، خم شدن در مقابل عظمت آفریدگار است.
سجده ما، هماهنگى با همه هستى است كه در پیشگاه خدا تسلیم و خاضع و مطیع‏اند.
تسبیح ما، هم صدایى با همه ذرات عالم است كه خدا را تسبیح مى‏گویند و سجده مى‏كنند.
تسبیح گوى او نه بنى آدم است و بس‏
هر بلبلى كه زمزمه بر شاخسار كرد
نه تنها ما كه همه جهان، به زبان خاصّ خود، خدا را تقدیس و تسبیح مى‏كنند و وجود هر یك نشانه یكتائى، حكمت و قدرت اوست.
هر گیاهى كه از زمین روید
«وحده لا شریك له» گوید حضور قلب، جان نماز است.
بكوشیم كه در عبادتمان، هنگام نماز، جز به خدا نیندیشیم، و حواسمان و فكر و دلمان را جاى دیگرى نبریم.
هم به لطفش امیدوار باشیم. و هم از عذابش، هراسان. بین حالت بیم و امید (خوف و رجاء) باشیم.

نماز كه پایان یافت، خوب است انسان به دعا و نیایش و امور دیگرى بپردازد كه مكمّل نماز است، و فورى برنخیزد و نماز را رها نكند. این برنامه‏هاى مستحبى پس از نماز را «تعقیبات» مى‏گویند.
در كتاب‏هاى دعا، براى هر نمازى دعاها و تعقیب‏هاى خاصّى بیان شده، و نیز تعقیباتى كه میان همه نمازها مشترك است.(49)
خواندن قرآن پس از نماز، استغفار كردن، صلوات فرستادن، دعاهاى مختلف خواندن، از خداوند حاجت طلبیدن، تسبیحات حضرت زهراعلیها السلام، سجده شكر و ... جزء تعقیبات به حساب مى‏آید.
تسبیح حضرت زهرا علیها السلام كه زیاد به آن سفارش شده، آنست كه پس از هر نماز، 34 مرتبه اللَّه اكبر، 33 مرتبه الحمدللَّه و 33 مرتبه سبحان اللَّه گفته شود. این ذكر را كه ثواب بسیارى دارد، رسول‏خداصلى الله علیه وآله به دختر گرامى‏اش حضرت فاطمه علیها السلام یاد داد. از این جهت به تسبیحات حضرت زهرا مشهور است.
كسى كه شیفته نماز و دوستدار خداست، پس از نماز، این رابطه را فورى قطع نمى‏كند و همچنان به دعا و مناجات مى‏پردازد.
«سجده شكر» یكى دیگر از این تعقیبات است. سر بر سجده نهادن، الحمدللَّه و شكراًللَّه گفتن، العفو گفتن، یارب، یارب گفتن، از خدا مغفرت خواستن، از نعمت‏هایش سپاسگزارى كردن. این نیز ادب و معرفت نمازگزار را مى‏رساند.
البتّه سجده شكر، یك نمونه از سپاس نعمت‏هاست، وگرنه به شكل‏هاى مختلف مى‏توان سپاسگزار نعمت‏هاى خدا بود. كه دورى از گناه، از بهترین نمونه‏هاى شكر است.

49) به مفاتیح الجنان رجوع كنید.

اصل نماز واجب است و به جماعت خواندن آن، مستحب مى‏باشد وبسیار به آن سفارش شده است. به جز نمازهاى واجب روزانه، نمازهاى مستحبى هم وجود دارد كه در شب و روز خوانده مى‏شود و به «نافله» مشهور است، نمازهاى مستحب دیگرى هم در ایّام و مناسبت‏هاى مختلف تأكید شده است.
عشق به عبادت، باید انسان موحّد و خداجوى را به نمازهاى مستحب و نافله و نماز شب بكشاند و تنها به واجبات، اكتفا نكند.
پاداشى كه براى نماز جماعت است، به توصیف نمى‏آید. آن هم حضور در جماعت مسلمین در مسجد كه خانه خداست.
نماز جمعه، كه هفته‏اى یكبار برگزار مى‏شود، غیر از جنبه عبادى و پرستش، جنبه اجتماعى و سیاسى و فرهنگى هم دارد و صفوف مسلمانان را متّحد و توطئه‏هاى تفرقه‏افكنان را خنثى و تبلیغات سوء دشمنان را بى اثر مى‏كند.
نماز جمعه و جماعت، رمز شكوه و عظمت مسلمین است.
نماز جماعت، زمینه شناخت افراد و نیازها و مشكلات، و همكارى براى حلّ مسائل مسلمین است.
نماز جماعت، هر چند كوتاه و با تأخیر خوانده شود، به مراتب از نماز به تنهایى، هر چند طولانى و در اوّل وقت باشد، ثواب و ارزش بیشترى دارد.
در صفوف جمعه و جماعت، همه همدل و هماهنگ و در كنار هم متحّد مى‏شوند.
خودخواهى‏ها و خودمحورى‏ها در «جمع»، ذوب مى‏شود.
رحمت خداوند نیز به جمع مؤمنان، بیشتر شامل مى‏گردد.
در حدیث آمده است: هر كه نداى نماز جماعت را بشنود ولى به آن اعتنا نكند، نمازش بى ارزش است.(50)
شركت دائم در نماز جماعت، انسان را از نفاق و دورویى بیمه مى‏كند.(51)
 

انسان در تلاوت سوره‏ى حمد:
 1- با «بسم‏اللَّه» از غیر خدا قطع امید مى‏كند.
 2- با «ربّ العالمین» و «مالك یوم الدین» احساس مى‏كند كه پرورش یافته و مملوك خداوند است، و بر این اساس باید خودخواهى و غرور را كنار گذارد.
 3- با كلمه‏ى «عالمین» خود را مرتبط با نظام هستى مى‏بیند و از تك‏روى و انزوا دورى مى‏كند.
 4- با «الرّحمن الرّحیم» خود را در سایه لطف او مى‏بیند.
 5 - با «مالك یوم الدّین» غفلتش از آینده زدوده مى‏شود.
 6- با گفتن «ایّاك نعبد» ریا و شهرت طلبى را زایل مى‏كند.
 7- با «ایّاك نستعین» به هیچ قدرت غیر الهى پناه نمى‏برد.
 8 - با گفتن «انعمت» تمام نعمت‏ها را از او مى‏داند.
 9- با «اهدنا» هدایت به راه حقّ و رهسپارى طریق مستقیم را در خواست مى‏كند.
 10- با «صراط الّذین انعمت علیهم» همبستگى خود را با پیروان حقّ اعلام مى‏كند.
 11- با گفتن «غیر المغضوب علیهم» و «لاالضّالّین» بیزارى و برائت از باطل و اهل باطل را ابراز مى‏دارد