عاقبت غیرمسلمانان درقیامت چگونه است؟
این افراد اگر حقیقتا خواستار دین حق باشند ولی نتوانسته باشند به حقانیت اسلام پی ببرند، چنانچه طبق دین خودعمل کرده باشند و فطرت پاک وعقل سالم و وجدان انسانی را زیرپا نگذشته باشند و ظلم نکرده باشند،ازعذاب قیامت درامان خواهندبود و امکان ورودشان به بهشت وجود دارد، ولى اگرجزو معاندان ولجوجان باشند و درشناخت راه حق کوتاهی کرده باشند،مورد مواخذه قرار می گیرد.
طبق بیان آیتالله مکارم شیرازی، مردم از نظر برخورد با حق به چهار دسته تقسیم میشوند:
۱. طالبان حق: کسانی که هر جا حق را بیابند، از آن پیروی میکنند. اینها اهل بهشتاند.
۲. جاهلان قاصر: کسانی که به عالم و دانشمند دسترسی ندارند یا به سبب غفلت، حق به آنان نرسیده است. اگر به حق دست نیابند، در قیامت عذرشان پذیرفته میشود.
۳. جاهلان مقصر: کسانی که توانایی تحقیق و دسترسی به عالم را دارند، ولی از روی تنبلی، بیتفاوتی، یا دنیاپرستی به دنبال حق نمیروند. اگر حق را نیابند یا پیروی نکنند، در قیامت عذرشان پذیرفته نمیشود.
۴. معاندان آگاه: کسانی که آگاهانه با حق مخالفت میکنند. اینها در قیامت گرفتار قهر و عذاب الهی خواهند شد.
نتیجه: تنها جاهلان قاصر هستند که اگر به حق دست نیابند، در قیامت معذورند. سایر گروهها (مقصران و معاندان) در قیامت عذری ندارند.
«آیا غیر مسلمان هم به بهشت میرود؟»
۱. دین حق در هر زمان یکی است
پس از بعثت پیامبر اسلام(ص) و با توجه به خاتمیت ایشان، دین حق، فقط اسلام است و هیچ دینی غیر از اسلام، در درگاه خداوند پذیرفته نمیشود (آیهٔ «وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ» — آلعمران/۸۵).
۲. رستگاری در آخرت به دو چیز بستگی دارد
عمل صالح (حُسن فعلی)
اعتقاد راستین به خدا و قیامت (حُسن فاعلی)
اگر فردی از قلب سلیم بهرهمند باشد، در قیامت رستگار میشود (آیهٔ «یَوْمَ لَا یَنْفَعُ مَالٌ وَ لَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» — شعراء/۸۸-۸۹).
۳. عذاب الهی، بعد از اتمام حجت است
خداوند حکیم و عادل است و بعد از اتمام حجت (توسط حجتهای باطنی و ظاهری)، انسان را به حساب فرا میخواند (آیهٔ «مَا کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا» — اسراء/۱۵).
پس کسانی که حجت بر آنان تمام نشده و در نتوانستن تقصیری نداشتند، مشمول عذاب نمیشوند.
۴. کفر دو نوع است
کفر عنادی (انکار آگاهانهٔ حق): موجب عقوبت است.
کفر از روی نادانی و قصور (استضعاف فکری): ممکن است مشمول رحمت الهی شود.
۵. هر عمل دو جنبه دارد
حُسن فعلی: خوب بودن خودِ عمل.
حُسن فاعلی: انگیزهٔ الهی و خالصانه.
اگر عمل غیر مسلمان هر دو جنبه را داشته باشد، احتمال نجات او وجود دارد.
۶. آفتهای اعمال (حبط اعمال)
ممکن است اعمال خوب انسان، با گناهان بعدی نابود شود. پس شرط نجات، تداوم عمل صالح است.
شرایط نجات غیر مسلمان (طبق این متن):
اگر غیر مسلمانی (یهودی، مسیحی، یا غیر آن):
اولاً: در پی شناخت دین حق باشد، نه انکار و عناد، و بدون تقصیر به حقانیت اسلام نرسد.
ثانیاً: به دستورهای دین خودش پایبند باشد.
ثالثاً: کارهایش هم حُسن فعلی و هم حُسن فاعلی داشته باشد.
رابعاً: اعمال نیکش به آفتها (حبط اعمال) دچار نشده باشد.
در این صورت: بعید نیست در آخرت در زمرهٔ نجاتیافتگان از دوزخ قرار گیرد. این مقتضای عدل و حکمت خداوندی است و روایات اسلامی آن را تصدیق میکنند.
دیدگاه شهید مطهری:
۱. «اگر کسی دارای صفت تسلیم باشد و به عللی حقیقت اسلام بر او مکتوم مانده باشد و در این باره بیتقصیر باشد، هرگز خداوند او را معذّب نمیسازد؛ او اهل نجات از دوزخ است.»
۲. «اگر افرادی یافت شوند که نیکی به دیگران را بدون هیچ چشمانتظاری انجام دهند... باید گفت: در عمق ضمیر این انسانها نوری از معرفت خداوند هست... بعید نیست که این گونه کسان، واقعاً و عملاً در زمرهٔ اهل کفر محشور نگردند، هرچند لساناً منکر شمرده میشوند.»
جمعبندی نهایی:
مسلمنان مؤمن : اهل نجات
جاهلان قاصر (بیتقصیر) : ممکن است مشمول رحمت الهی شوند
جاهلان مقصر (توانایی تحقیق داشتند، ولی نکردند) : عذری ندارند
معاندان آگاه: گرفتار قهر و عذاب الهی
غیر مسلمان با حسن فعلی و فاعلی : احتمال نجات وجود دارد
نتیجه:
غیر مسلمانان بهطور مطلق جهنمی نیستند؛ بلکه بر اساس عدل و حکمت الهی، کسانی که بیتقصیر به حق نرسیدهاند و عمل صالح داشتهاند، ممکن است مشمول رحمت الهی شوند.
با تشکر: از حاج آقا منتظمی امام جماعت مسجد
