شبهه : گریه و عزاداری بر امام حسین علیه‌السلام

سوال:
آیا گریه و عزاداری بر امام حسین علیه‌السلام یا زیارت قبر ایشان باعث آمرزش گناهان صغیره و کبیره حتی آنهایی که در آینده انجام می‌دهیم، می‌شود؟ پس چه طور است که می‌گویند برای بخشیده شدن فقط باید توبه کرد؟ یا گناه ناکرده آینده چطور الان بخشیده می‌شود؟

✅پاسخ:
قسمت اول
زیارت اهل بیت از جمله زیارت امام حسین (علیه‌السلام)، نیز از بزرگ‌ترین و مؤثرترین و با ارزش‌ترین عبادات است که توفیق می‌خواهد. برای این زیارت‌ها اثرات بسیار زیادی گفته شده که یکی از آن‌ها بهشتی شدن یا بخشش گناهان است که برای برخی شبهه شده است. برای رفع اینگونه  شبهات نیاز به تفصیل بیشتر است که در ادامه ذکر می‌کنیم:

۱. در روایات بسیاری از ثواب گریه و عزاداری گفته شده که بخشش گناهان یا بهشتی شدن با گریه بر امام حسین (علیه‌السلام) یکی از این اثرات است؛ امام رضا (علیه‌السلام) فرمود: «هرکسی مصیبت ما را یاد کند و برای ظلم‌هایی که به ما شده گریه کند، در روز قیامت با ما و در درجه ما خواهد بود».(۱) امام باقر (علیه‌السلام) می‌فرماید: «هر مؤمنی که برای کشته شدن حسین اشک بریزد تا بر گونه‌اش جاری شود، خداوند او را در غرفه‌های بهشتی جای می‌دهد که مدتی طولانی در آن‌ها ساکن باشد ».(۲) امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «هرکس که نزد او از حسین (علیه‌السلام) یاد شود و به اندازه بال مگسی از چشمانش اشک جاری شود، ثواب او بر عهده خدای عزوجل است و خدای متعال به کمتر از بهشت برای او راضی نمی‌شود.»(۳)

۲. بخشش گناهان بعدی و قبلی، اولین بار در قرآن آمده و در مورد پیامبر است. «إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً لِیغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ یتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیکَ وَ یهْدِیکَ صِراطاً مُسْتَقِیماً وَ ینْصُرَکَ اللَّهُ نَصْراً عَزِیزا» «ما برای تو پیروزی آشکاری فراهم ساختیم! تا خداوند گناهان گذشته و آینده‌ای را که به تو نسبت می‌دادند ببخشد (و حقّانیت تو را ثابت نموده) و نعمتش را بر تو تمام کند و به راه راست هدایتت فرماید»(۴)

در مورد معنای بخشش گناهان آینده با وجود عصمت پیامبر ص برخی مفسران این طور گفته‌اند : این گناهان، گناهان واقعی نبود، بلکه گناهانی بود پنداری و در افکار مردم و در باور آن‌ها، چنان که در آیه ۱۴ سوره شعراء داستان موسی (علیه‌السلام) می‌خوانیم که موسی به پیشگاه خدا عرضه داشت: فرعونیان بر من گناهی دارند که می‌ترسم به جرم آن گناه مرا بکشند در حالی که گناه او چیزی جز یاری فرد مظلومی از بنی اسرائیل و کوبیدن (سهوی) ستمگری از فرعونیان نبود. بدیهی است این نه تنها گناه نبود، بلکه حمایت از مظلوم بود، ولی از دریچه چشم فرعونیان گناه محسوب می‌شد. به تعبیر دیگر «ذنب» در لغت به معنی آثار شوم و تبعات کاری است، ظهور اسلام در آغاز، زندگی مشرکان را به هم ریخت، ولی پیروزی‌های بعد سبب شد که آن تبعات به دست فراموشی سپرده شود. مشرکان مکه، چه قبل از هجرت و چه بعد از آن، ذهنیات نادرستی درباره اسلام و شخص پیامبر (صلی الله علیه و آله) داشتند که پیروزی‌های بعد بر همه آن‌ها خط بطلان کشید.

۳. این عبارت در مورد گریه بر امام حسین (علیه‌السلام) وارد نشده است. اگرچه ثواب‌های زیادی مانند وجوب بهشت و حرمت دوزخ و بخشش گناهان و... آمده، ولی این عبارت «ماتقدم منها و ما تأخر» در مورد چند چیز آمده است یکی زیارت امام حسین و امام رضا (علیهماالسلام)(۵) و دیگری برای ثواب برخی اعمال ماه شعبان و رمضان(۶) و در این مورد روایت خاصی در مور گریه بر امام حسین (علیه‌السلام) یافت نشد.

۴. فارغ از این موضوع، این عبارت معنای درست و قابل قبولی نیز می‌تواند داشته باشد. معنای بخشش گناهان آینده در صورت انجام اعمال خاصی، این است که این اعمال باعث ایجاد نورانیت و معنویت می‌شود و این نورانیت و معنویت در انسان باعث می‌شود انسان خود به خود از گناهان آینده دور شود؛ یعنی معنای باطنی این عبارت تشویق به گناهان آینده نیست، بلکه برعکس معنای عبارت این است که این نورانیت باعث می‌شود که زمینه گناهان آینده در انسان از بین برود. بخشش گناهان آینده به معنای ترک گناهان آینده از طریق نورانیت و معنویت حاصل شده است.

۵. روایات به این مضمون درباره گریه بر اباعبدالله و زیارت امامان معصوم و بعض اعمال مستحبی و... وارد شده است که دلالت دارد این اعمال ثواب فراوان داشته و باعث آمرزش گناهان می‌شود؛ اما اولاً این وعده‌ها اجمالی است و قید و شرط آن‌ها در روایات دیگر به صراحت و بارها ذکر شده است. مثلاً آیه شریفه می‌فرماید:إِنَّما یتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقین‌"(۸) خدا فقط از باتقوایان می‌پذیرد. این آیه قید عامی را به همه عبادات و اعمال ما می‌زند و آن رعایت تقوا است. قرآن در این آیه با حصر «إنّما» اعلام می‌کند که فقط از با تقواها می‌پذیرد؛ بنابراین اگر کسی تقوا سرلوحه اعمالش نباشد دردی از او دوا نخواهد کرد. پس این وعده‌ها اجمالی است و با قید و شرط است و امیدزا هست و بنده را به سوی خدا جلب می‌کند و تا شرط حقیقی‌اش حاصل نشود، قطعی نمی‌گردد، ولی همین امید کافی است و عامل مهمی در جهت حرکت و رسیدن به صلاح و فلاح است.

۶. نکته دیگر این که برای بخشش گناه راه‌های متعددی از سوی خدا طراحی شده است یکی از مهم‌ترین آن‌ها توبه است و دیگری زیارت اهل بیت و توسل و گریه برای مظلومیت آن‌ها مخصوصاً امام حسین (علیه‌السلام) است و این‌ها با هم منافاتی ندارد. انجام عبادت و عمل صالح با خلوص، جهاد اکبر است و بسیار سخت می‌باشد و سختی خالصانه به جا آوردن عمل، کمتر از سختی توبه خالصانه نیست و وقتی توبه واقعی همه گناهان گذشته را می‌آمرزد و به حسنه تبدیل می‌کند، چرا اشکی که خالصانه برای اباعبدالله ریخته شده، چنین نباشد؟ مگر خداوند درباره توبه نمی‌فرماید: «مگر کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند که خداوند گناهان آنان را به حسنات تبدیل می‌کند».(۹) بله همان گونه که توبه واقعی فرد را منقلب می‌کند و به جبران گذشته وا می‌دارد، اشک واقعی و ناشی از عشق خالصانه به امام حسین هم انسان را منقلب کرده و به جبران گذشته وا می‌دارد و او به یاری خدا بر جبران حقوق خدا و خلق که ضایع کرده همت می‌کند و اگر هم نتواند و فرصت نیابد این حقوق را جبران کند خداوند از جانب او آن قدر به طلبکارانش عطا می‌کند تا از او بگذرند و گناهش در ارتباط با آن‌ها محو شود.

خلاصه:

 ۱. آیا گریه بر امام حسین (ع) گناهان آینده را هم می‌بخشد؟
پاسخ کوتاه:خیر، به معنای «مجوز ارتکاب گناه در آینده» نیست.

توضیح دقیق:
* عبارت «غفر له ما تقدم من ذنبه و ما تأخر» (بخشش گناهان گذشته و آینده) در روایات خاصِ **زیارت** امام حسین (ع) و امام رضا (ع) آمده است، نه صرفاً در روایات گریه کردن.
* حتی در مورد زیارت نیز، مفسران و علما دو تفسیر اصلی دارند:
* تفسیر اول (مشهور در مورد پیامبر):** منظور گناهان واقعی نیست، بلکه سوءتفاهم‌ها و تهمت‌های مردمی است که با پیروزی حق، برطرف می‌شود.
* فسیر دوم (کاربردی برای مؤمنین):** نورانیت و معنویتی که از این عمل صالح حاصل می‌شود، چنان قدرتی به انسان می‌دهد که **زمینه گناهان آینده در او از بین می‌رود**. یعنی خداوند توفیق ترک گناه در آینده را به او عطا می‌کند. پس بخشش گناه آینده، به معنای «مصونیت از گناه» یا «ترک گناه به واسطه آن نورانیت» است، نه اینکه فرد گناه کند و از قبل بخشیده شده باشد.

۲. پس تکلیف توبه چه می‌شود؟ آیا زیارت جایگزین توبه است؟
پاسخ:: خیر، زیارت و گریه جایگزین توبه نیستند، بلکه مکمل و هم‌افزا هستند.
توبه::  شرط اصلی و اولیه برای پاک شدن از گناهان کبیره و صغیره است. بدون توبه نصوح (توبه واقعی)، هیچ عملی پذیرفته نمی‌شود (إِنَّما یتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقینَ).
 زیارت و گریه:  اگر همراه با توبه و اخلاص باشند، اثرات فوق‌العاده‌ای دارند. اشک خالصانه بر مصائب اهل بیت (ع)، مانند توبه، قلب انسان را منقلب می‌کند و او را به جبران حقوق ضایع شده وا می‌دارد.
*نتیجه:: کسی که واقعاً برای امام حسین (ع) گریه کند و زیارت نماید، تحت تأثیر آن محبت و حیا، خودبه‌خود به سمت توبه و ترک گناهان حرکت می‌کند. بنابراین، این دو مسیر (توبه و توسل/زیارت) در یک جهت هستند و با هم تضادی ندارند.

. جمع‌بندی نهایی برای رفع وسواس فکری:
*   گناهان آینده «از پیش» بخشیده نمی‌شوند تا مجوز گناهکاری باشند؛ بلکه **توفیق عدم ارتکاب گناه در آینده** به عنوان پاداش آن عمل صالح عطا می‌شود.
*   شرط قبولی همه اعمال (چه توبه، چه زیارت، چه گریه)، **تقوا و اخلاص** است.
*   اگر کسی گریه کند اما همچنان بر گناهان پافشاری کند و توبه نکند، آن گریه سطحی بوده و مشمول وعده‌های بزرگ الهی نخواهد شد.
*   بهترین راه: **توبه واقعی + زیارت و گریه با حضور قلب.** این ترکیب، هم گذشته را پاک می‌کند و هم با ایجاد نورانیت، انسان را در برابر گناهان آینده بیمه می‌کند.

قربان- منتظمی