تب، سرگیجه، بی حالی، تهوع و بی اشتهایی از علایم گرمازدگی هستند که حتماً تا به حال کم و بیش تجربه شان کرده اید. همان طور که می دانید، کشور ما در منطقه نسبتاً گرمسیری قرار دارد و اهالی اکثر شهرها، هر سال تابستان، به طور متوسط گرمایی تا 40 درجه سانتی گراد را تحمل می کنند. به طور کلی، در معرض گرمای شدید قرار گرفتن، می تواند آدم را از کار کردن بیندازد، باعث پایین آمدن بازده کاری شود و رفت و آمد را در ساعت های اوج گرما تحت تأثیر قرار دهد. بعضی ها هم به گرما حساس ترند و زودتر گرما زده می شوند. اگر شما هم جزو این گروه هستید، باید بیشتر مراقب خودتان باشید، به خصوص در روزهایی که مجبورید زمان بیشتری را خارج از منزل و در خیابان بگذرانید. در این میان، دانشتن اینکه چه بخورید و از چه چیزهایی پرهیز کنید تا گرما کمتر اذیت تان کند، می تواند سپری کارا برای محافظت در برابر گرمازدگی باشد.
گرمازدگی یعنی از دست دادن آب بدن. این اتفاق بیشتر درمناطق گرم و خشک رخ می دهد و علت اش هم تعریق زیاد است زیرا بدن به کمبود آب خیلی حساس تر است تا به نبود غذا. یعنی گرسنگی را مدت طولانی تری می تواند تحمل کند. پس در تابستان تا می تواندی آب بنوشید زیاد با این کار از بی آب شدن بدن جلوگیر خواهید کرد. راه دیگر این است که از خواراکی های استفاده کنید که رطوبت و آب بیشتری را در خود نگه می دارند.
اولین گزینه، شربت ها
دکتر محمدحسین صالحی سورمقی، استاد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران و متخصص گیاهان دارویی می گوید: «علاوه بر میوه هایی مثل هندوانه و خربزه که متعلق به این فصل هستند و آب زیادی دارند، ما می توانیم از شربت های نافع تری در برابر گرمازدگی استفاده کنیم. این شربت ها با گیاهانی درست می شوند که تعادل تعریق یا رفع عطش را به دنبال دارند. یکی از آنها لیموترش است که از آبش در تمام طول سال، در تهیه غذاها و به خصوص به همراه سالاد استفاده می کنیم اما این آب میوه به رفع عطش کمک فراوان می کند و یکی از بهتر ین روش های مصرف لیمو در تابستان، خوردن شربت آن است. جالب است بدانید که این شربت به علت رقیق بودن و داشتن آب فراوان بهتر از خود آب لیمو به فرونشاندن کم آبی کمک می کند.
خاکشیر بنوشید!
در باره خاکشیر چه شنیده اید؟ قدیمی ها می گویند نوشیدن شربت آن برای رفع عطش بسیار کارساز است. در ضمن، شربت این گیاه، یکی دیگر از نوشیدنی هایی است که دکتر صالحی برای جلوگیری از گرمازدگی پیشنهاد می کند: «بین مردم دو نوع خاکشیر معروف است: خاکشیر تلخ و شیرین. اما این دو در حقیقت یک نوع خاکشیر هستند و از یک گیاه به وجود می آیند و تغییر رنگ شان به خاطر کهنگی یا تازگی شان است. دانه های خاکشیر از ترکیبات قندی سنگینی تشکیل شده اند به نام موسیلاژها که خاصیت شان این است که وقتی در مجاور آب قرار بگیرند، می توانند چند برابر وزن شان آب جذب کنند. برای همین است که دانه های خاکشیر وقتی در آب خیس می خورند، متورم می شوند.» حالا شربت خاکشیر آماده است و وقتی شما آن را نوش جان می کنید، موسیلاژها وارد بدن تان می شوند. این دانه ها آب زیادی را در بدن نگه می دارند و وقتی بدن به خاطر تعریق با کم آبی مواجه شد، از این دانه ها برای تأمین آب استفاده می کند. گیاه دیگری هم هست که مردم آن را به اسم تخم شربتی می شناسند؛ همان دانه های سیاه رنگی که در حقیقت، تخم گیاه ریحان است. به گفته دکتر صالحی، این دانه ها هم مثل خاکشیر عمل می کنند و خاصیت خنک کنندگی و رفع عطش دارند، پس در روزهای گرم تابستان آنها را فراموش نکنید.
مریم گلی، ضدتعریق
صرف نظر ار شربت ها، گیاهان دیگری هم هستند که باعث کاهش تشنگی و مقاومت در برابر گرما می شوند. یکی از این گیاه ها مرزه است. «این سبزی یکی از پرمصرف ترین گیاهان دنیاست ولی در ایران کمتر مورد استفاده قرار می گیرد. البته ایرانی ها مرزه را به شکل سبزی خوردن استفاده می کنند ولی به خاطر مزه تند و تیزش نمی توان خام آن را زیاد مصرف کرد. مرزه به شکل خشک شده در میان ادویه ها زیاد به کار می رود. این گیاه ضد تعریق، ضد تشنگی و ضد ادرار آوری است و به همین جهت مصرف آن برای بیماران مبتلا به مرض قند توصیه می شود.» دکتر صالحی خواص دیگری از جمله ضدمیکروب بودن، ضداسپاسم و دل درد و ضدعفونی کنندگی را به این سبزی نسبت می دهد. مریک گلی گیاه دیگری است که ضدتعریق و گرمازدگی است. دکتر صالحی در این باره می گوید: «این گیاه در دنیا برای جلوگیری از تعریق شبانه بیماران مسلول یا تعریق های عصبی استفاده می شود و به شکل دارو در کشور موجود است.» وی می افزاید: «مریم گلی برای افرادی که زیاد عرق می کنند، تجویز می شود. البته در عطاری ها موجود بوده و به شکل دم کرده قابل مصرف است.»
یادتان باشد که...
گفتیم که مهم ترین مسأله در گرمازدگی از دست دادن آب است اما متخصصان تغذیه و رژیم درمانی معتقدند که به جز آب، همراه با عرق، نمک زاید هم از بدن دفع می شود که گرمازدگی را به دنبال دارد. در واقع، بدن برای تنظیم دما به تعادل آب و نمک نیازمند است و همراه با عرق، عناصر دیگری مثل سدیم و آهن هم دفع می شود. برای همین به افرادی که گرمازده می شوند، به منظور جبران آب و نمک از دست رفته سرم تزریق می کنند. بنابراین در تابستان بهتر است علاوه بر آب، نمک کافی هم با غذا مصرف کنید تا تعادل مایعات و املاح بدن حفظ شود. و اما از چه چیزهایی باید پرهیز کنیم تا احتمال ابتلا به گرمازدگی به حداقل برسد؟ دکتر صالحی در پاسخ به این سؤال می گوید: «بهتر است از غذاهای تند و محرک مثل فلفل و ادویه ها در روزهای گرم پرهیز کنید. به این غذها می گویند غذاهای معرق (عرق زا) که خون را به سطح بدن هدایت می کنند و باعث تعریق و دفع آب بیشتر از بدن می شوند.» ضمن اینکه در فصل گرما هر چه غذای مصرفی سبک تر باشد، بهتر است. می بینید که با اعمال کمی تغییر ساده در برنامه غذایی تان، راحت تر فصل گرما را پشت سر خواهید گذاشت.
