اولين هسته آثار تمدن در منطقه باستاني كنگاور بنابر مدارك موجود منحصر به معبد ناهيد است و چنين بر مي آيد كه تا زمان ساسانيان جز معبد آناهيتا و بناهاي مختصر خدماتي آن استقراري در اطراف آن نبوده است در اواسط دوره ساساني همراه با نزول آيين مهر پرستي از اعتبار معبد كاسته شد و رو به ويراني گذاشت. سطوح آماده معبد و مصالح ساختماني كه در آن فراهم بود از يك طرف و راه خاور به باختر كه تا تيسفون كشيده شده و راههاي ديگر عبور عشاير از جنوب به شمال از طرف ديگر و وجود آب فراوان چشمه و دشتهاي حاصلخيز جنوب سبب شدند كه كنگاور منزلگاه مردمي شود كه خدمات راه كاروان رو تيسفون و مبادلات عشاير كوچ نشين را فراهم ميآوردند.ازاينروميتوان با تكيهبرنتايجكاوشهاي باستانشناسي مقر اولين ساكنان شهر را بر تپه مركزي كنگاور انگاشت كه از نظر حفاظ سوق الجيشي نيز تاييد شدني است. زبان مردم اين شهرستان فارسي بوده و آشنا به كردي هستند و مذهب آن ها شيعه است. مردم كنگاور اغلب لر يا كرد هستند و عده اي هم از اعقاب ايلات ترك زبان هستند. در دهستان «فش» گروهي ارمني تبار زندگي مي كنند كه خود معتقدند نياكانشان از همراهان شيرين - همسر ارمني خسرو پرويزبوده و از ارمنستان به اين ناحيه كوچيده و ماندگار شده اند .
چشمه صيفور در شمال خاور كنگاور، چشمه عبدل در شمال كنگاور،چشمه هندي آباد در شمال خاوري كنگاور، امام زاده باقر در گودين – بخش مركزي، امامزاده سيد جمال الدين در فش – بخش مركزي، پل آجري كوچه در دهستان گودين، حمام هايقديمي درشهر كنگاور ، شاهزاده محمد ابراهيم ، قلعه ساري اصلام، مسجد امام زاده،مسجد جامع و معبد آناهيتا دركنگاور از جمله مهم ترين ديدنيهاي شهرستان كنگاور بهشمار ميآيند.
