41- استفاده ی بیش از حد از قیود و صفات
معمولاً
همه تصور می کنند که اطناب به معنی استفاده ی بیش از حد از توصیف، روایت،
گفتگو و اسناد و مدارک است. البته این درست است، اما اطناب غیرمستقیم و
ظریف دیگری نیز وجود دارد: استفاده ی نابجا و غیرضروری از قیود و صفات.
نباید از قیودی که معنی فعل را تقویت نمی کند استفاده کرد. قیود زائد مزاحم جمله است.
مثال: «مشتش را سفت به هم فشرد» یا «به سرعت، دوان دوان از خیابان گذشت.»
وقتی
کسی مشتش را به هم می فشرد، تلویحاً محکم فشار می دهد و نه شل و ول. و کسی
که دوان دوان از خیابان می گذرد، حتماً سریع می گذرد. سرعت جزوِ ذاتِ
دویدن است. اگر از فعل به هم فشردن و دویدن به نحوی مؤثر استفاده کنیم
نیازی به تأکید اضافی نداریم. به علاوه تأکید اضافی معنی بیان دقیق
نویسنده را عوض می کند.
صفات (یا کلمه ی وابسته) بی ارزش، نثر را با ارزش نمی کند.
مثال: «زن نسبتاً زیبا بود» یا «شاید او کمی بیش از حد خودپسند بود» و «صبح همچون شعله ی سرخ گلگون طلوع کرد.»
نثر
شایسته نثری گویاست. علائم ارتباطی نباید معانی را به طور مبهم یا همراه
با سوء تعبیر انتقال دهد. «نسبتاً زیبا»، زیبا نیست، بلکه یا تقریباً زیبا
و یا نه چندان زیباست. به همین دلیل نیز باید صفت دیگری به جمله افزود. و
باز نثر شایسته، نثر متقاعد کننده ای است. و تنها ابزار آشکار نویسنده در
کار نوشتن است. اگر نویسنده در جایی که تأکید لازم نیست، بر چیزی تأکید و
از واژگان زائد استفاه کند، دچار اطناب شده است.
نویسندگانی که به
خاطر کمبود تجربه، اعتماد به نفس ندارند، اغلب از صفات و قیود بیش از حد
استفاده می کنند؛ چرا که فکر می کنند بر چیزی تأکید لازم را نکرده اند.
اما نباید بار مشکلات شخصی خود را بر دوش خواننده گذاشت، بلکه باید وجودش
را سرشار از شایستگی خود کرد.
42- گره گشایی پیشرونده و گره گشایی معکوس
رمان
به طور کلی، توالی منظم صحنه هاست که کم کم مجموع آنها به نتیجه ای پیچیده
می انجامد. همین صحنه ها نیز باعث درگیری شخصیتها می شود که نویسنده باید
به نحوی منظم آنها را حل و رفع کند اما خواننده نباید متوجه این ساختار
ماهرانه و روشمند شود. گره گشاییِ درگیریها نشانگر تغییر شخصیتهاست. برای
حل و رفع درگیریها می توان از دو شیوه استفاده کرد: گره گشایی پیشروند و
گره گشایی معکوس.
داستان: شیمیدانی سُرمی کشف کرده
که جلوی پیشرفت سرطان خون را می گیرد. اگر فرمولِ این سرم را منتشر کند،
برنده ی جایزه ی نوبل خواهد شد و اگر کشفش را ثبت کند و به صنایع خصوصی
بفروشد، میلیاردر خواهد شد. اما دیگر از او قدردانی نمی کنند. برای مرد
لحظه، لحظه ی حساس تصمیم گیری است.
درگیریها: به ترتیب مطرح شدنشان در رمان:
(1) مرد از گمنامی خود متنفر و عاشق شهرت است. (2) خانواده اش به او احترام نمی گذارند. (3) در امور اجتماعی بی دست و پاست. (4) به همکارانش رتبه های بالاتری می دهند. (5) در کودکی پدر و مادرش با او بدرفتاری می کردند. (6) برای ابراز وجود احتیاج به پول و قدرت دارد. (7) اشتیاق شدید به مسافرت دارد.
گره گشایی پیشرونده:
نویسنده با مطرح کردن آخرین درگیری، رمان را به طرف نتیجه گیری می برد.
یعنی ابتدا نویسنده اولین درگیری (تنفر مرد از گمنامی) و بعد دومین درگیری
(عدم احترام خانواده به او) و درگیریهای دیگر را تا آخر (اشتیاق شدید به
مسافرت) به ترتیب حل و رفع می کند و وقتی همه درگیریها حل شد، رمان نیز به
پایان می رسد.
گره گشایی معکوس: وقتی آخرین درگیری
مطرح شد، نویسنده مطالب را به طرف نتیجه گیری می برد. نویسنده با مطرح
کردن آخرین درگیری (اشتیاق به مسافرت)، آن را حل و رفع می کند، اما گره
گشایی به نحوی است که به مطرح شدن درگیری قبلی (طلب پول و قدرت) می
انجامد. و بعد نویسنده و به ترتیب معکوس و به طور منظم همه ی درگیریها را
تا درگیری اول (تنفر از گمنامی) حل و رفع می کند و رمان تمام می شود.
نویسنده
می خواهد چنین بنماید که حوادثی که بر زندگی شخصیتها اثر می گذارد به طور
نامنظم و درهم و برهم در رمان مطرح می شوند. به بیان دیگر خواننده حس نمی
کند که نظمی درونی رمان را خواندنی کرده است.
