روز جهانی سالمندان

احترام به سالمندان در دین اسلام

تکریم سالمندان و احترام ویژه آنان از آموزه‌های روشن فرهنگ اسلامی است.
در آیه ۲۳ سوره اسرا آمده است: «به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه یکی از آن دو، یا هر دو آنها نزد تو به سن پیری رسند، کمترین اهانتی به آنها روا مدار و بر آنها فریاد مزن و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو.»
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز فرمود: «احترام به پیران امّت من، گرامی داشت من است.» امام علی علیه السلام، بزرگداشت سالمندان را زمینه ساز احترام خود انسان می‌داند و می‌فرماید: «به بزرگانتان احترام کنید تا کوچک‌ترها شما را محترم شمارند.» امام صادق علیه السلام نیز فرموده است: «پیران خویش را تکریم کنید.»

 

 

روز جهانی سالمندان

روز جهانی سالمندان یک اکتبر ۲۰۲۰ برابر با ده مهرماه است، این روز و هفته سالمند با هدف آگاه سازی از شرایط و نیازهای سالخوردگی و تکریم افراد سالمند گرامی داشته می‌شود.

معمولاً سالمندی با کاهش یا افت توانایی‌های جسمی، فکری، اجتماعی و… شناخته می‌شود و سالمندان به دلیل این تغییرات دچار مشکلات روحی و جسمی می‌شوند که نیاز به توجه ویژه دارد، تعیین روزی به نام روز سالمندان در جهت آگاه سازی افراد نسبت به این قشر است.

تاریخ روز جهانی سالمندان

در تقویم جهانی یک اکتبر هر سال به عنوان روز جهانی سالمندان نامگذاری و گرامی داشته می‌شود. یکم اکتبر ۲۰۲۰ برابر است با ده مهرماه ۱۳۹۹.

 

 

تاریخچه روز جهانی سالمندان

 

سازمان ملل در سال ۱۹۸۲ شورای جهانی سالمندی را تشکیل داد و در همان سال طرحی را برای تعیین یک روز جهانی برای سالمندان ارائه داد تا اینکه در سال ۱۹۹۰ این شورا اول اکتبر را روز جهانی سالمندان تعیین کرد. به همین مناسبت همه ساله در ایران هفته‌ای تحت عنوان هفته ملی سالمند تعیین و برنامه‌های متنوعی برگزار می‌شود. روز جهانی سالمندان مشابه روز ملی مادربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها در ایالات متحده و کانادا و همچنین جشنواره‌ای در چین و احترام به روز پیری در ژاپن است.

هدف روز جهانی سالمندان

روز جهانی سالمندان با هدف آگاه‌سازی و با تمرکز سازمان‌های پیری و برنامه سازمان ملل متحد در زمینه پیری و سالمندی نامگذاری شده است.

شعار روز جهانی سالمند ۲۰۲۰

هر ساله از طرف سازمان جهانی شعاری برای روز سالمندان در نظر گرفته می‌شود که شعار امسال این است؛ «کرونا، فرصتی برای تغییر نگاه به سالمندان»

 

 

عناوین و شعارهای روز سالمندان

• ۱۹۹۸ و ۲۰۰۰: به سوی جامعه‌ای برای همه سنین
• ۲۰۰۴: افراد مسن در یک جامعه بین نسلی
• ۲۰۰۵: پیری در هزاره جدید
• ۲۰۰۶: بهبود کیفیت زندگی برای افراد مسن: پیشبرد استراتژی‌های جهانی سازمان ملل
• ۲۰۰۷: پرداختن به چالش‌ها و فرصت‌های پیری
• ۲۰۰۸: حقوق افراد مسن
• ۲۰۰۹: تجلیل از دهمین سالگرد سال جهانی بین سالمندان: به سوی جامعه‌ای برای همه سنین
• ۲۰۱۰: افراد مسن و دستیابی به اهداف توسعه هزاره
• ۲۰۱۱: فرصت‌های رو به رشد و چالش‌های سالمندی جهانی
• ۲۰۱۲: طول عمر: شکل‌دادن به آینده
• ۲۰۱۳: آینده‌ای که می‌خواهیم: آنچه افراد مسن می‌گویند
• ۲۰۱۴: ترک هیچ‌کس در پشت: ارتقا جامعه برای همه
• ۲۰۱۵: پایداری و شمول سن در محیط شهری
• ۲۰۱۶: در برابر پنداریسم موضع بگیرید
• ۲۰۱۷: قدم به آینده: ضربه زدن به استعدادها، مشارکت‌ها و مشارکت افراد مسن در جامعه
• ۲۰۱۸: جشن قهرمانان حقوق بشر قدیمی تر
• ۲۰۱۹: سفر به برابری سن

 

سالمند کیست؟

تعریف پیری و سالخوردگی در کشورهای مختلف با توجه به شرایط فرهنگی متفاوت است. در ایران سن پیری تعریف نشده است ولی اگر شروع دوره پیری را زمان بازنشستگی کامل از خدمت محسوب کنیم طبق قانون تأمین اجتماعی سن پیری برای مردان ۶۰ سالگی و برای زنان ۵۵ سالگی و طبق قانون استخدام کشوری سن بازنشستگی برای مردان و زنان ۶۵ سالگی است.

در تعریف سالمندی نمی‌توان زمان خاصی را مشخص کرد، بلکه سالمندی را می‌توانیم با ویژگی‌های خاصی که فرد در زمانی از زندگی خود پیدا می‌کند بشناسیم؛ معمولاً سالمندی با شناخته می‌شود. برخی از این تغییرات در جسم روی می‌دهد به عنوان مثال در سالمندی ۵۰ درصد از سلول‌های قشر مخ تحلیل می‌رود، به خصوص نورون‌های عصبی که ارتباط مستقیمی با بینایی، شنوایی و اعصاب حرکتی دارند.
در سالخوردگان قلب با نیروی کمتری پمپاژ می‌کند و بیماری‌های قلبی و عروقی نیز پیش می‌آید. ضعف دستگاه ایمنی نیز باعث می‌شود سالمندان نسبت به جوانان زودتر بیمار شوند و دیرتر بهبود یابند، سالمندان از نظر اجتماعی و ر وحی با تحولاتی از جمله بازنشستگی، یائسگی، سپرده شدن به خانه سالمندان و فوت همسر رو به رو می‌شوند.

انواع سالمندان

• امکانات به اندازه کافی دارند و مایلند به استراحت بپردازند
• به علت احتیاج به درآمد، به کار خود ادامه می‌دهند یا حداقل اگر کاری باشد، مایلند ادامه دهند
• امکانات مالی دارند ولی چون نمی‌خواهند «از کار افتاده» محسوب شوند، مایلند کار کنند
• از کار افتاده و بیمارها

 

 

نیازهای سالمندان

• احتیاجات عاطفی
• احتیاجات معیشتی
• احتیاج به تفریح
• احتیاج به شرکت در زندگی اجتماعی
• امنیت

علل سالمندی

دانشمندان در مورد علل تکامل جسمی بشر با هم توافق ندارند. در گردهمایی جمعیت پیشرفت علوم آمریکا که در سال ۱۹۷۴ برگزار شد چهار نظریه ارائه شد:

• اختلال در کنش دستگاه ایمنی
• مکانیسم پیر شدن سلولی
• اختلال در دستگاه غدد مترشحه داخلی
• عوامل توارثی

 

 

احترام به سالمندان در فرهنگ اسلام

تکریم سالمندان و احترام ویژه آنان از آموزه‌های روشن فرهنگ اسلامی است.
در آیه ۲۳ سوره اسرا آمده است: «به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه یکی از آن دو، یا هر دو آنها نزد تو به سن پیری رسند، کمترین اهانتی به آنها روا مدار و بر آنها فریاد مزن و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو.»
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز فرمود: «احترام به پیران امّت من، گرامی داشت من است.» امام علی علیه السلام، بزرگداشت سالمندان را زمینه ساز احترام خود انسان می‌داند و می‌فرماید: «به بزرگانتان احترام کنید تا کوچک‌ترها شما را محترم شمارند.» امام صادق علیه السلام نیز فرموده است: «پیران خویش را تکریم کنید.»

رسول گرامی اسلام فرمودند : یکی از صور تکریم و تعظیم ذات اقدس الهی احترام و تجلیل سالخوردگان مسلمان است.

از عمده ‏ترین راههاى انتقال یک فرهنگ به نسلهاى آینده، رفتار پدر و مادر و مربیان است. کودکان، از آنچه را در رفتار بزرگترها ببینند، الگو می ‏گیرند. احترام به بزرگترها و رعایت ادب و تکریم نسبت به سالخوردگان، اگر در عمل و رفتار ما تجلى یابد، فرزندان ما نیز، این فرهنگ را می ‏آموزند و با همین آداب و سنن بار می‏آیند. کسى که انتظار ادب و معرفت و حق‏ شناسى از فرزندانش دارد، باید همین حالت را نسبت به پدر و مادر و بزرگترها نشان دهد، تا کوچکترها هم از او بیاموزند.
سالمندان امروز جوانان دیروز اند ، پس بهتر است اندکی به فردای خویش نیز بیاندیشیم و سالمندان ، این اندیشه های سرشار و خاموش را تکریم نماییم که تکریم بزرگان مایه برکت در زندگی است.

كرونا و سالمندان

سالمندان از جهاتی به دیگران وابسته‌اند و از طرفی در دوران شیوع ویروس کرونا رعایت فاصله اجتماعی موجب دورافتادن آنها از هم سن و سالان و اطرافیانشان شده است.

باید به آنها کمک کنیم تا از امکانات جایگزین برای ارتباط با خانواده و دوستان خود استفاده کنید و تمامی ارتباطات اجتماعی را از دست ندهند .به آنها چگونگی استفاده از امکانات آنلاین برای برقرای ارتباط  را یاد دهید تا همچنان با دیگران در ارتباط باشند.

مراقب باشيد سالمندان احساس تنهایی نکنند. در صورت دیدار، فاصله مناسب حتما حفظ شود و ارتباط فیزیکی نداشته باشید. اگر در همسایگی یا اطرافیان‌تان افراد مسنی هست در انجام خرید به آنها کمک کنید و در صورت امکان خریدهای آنها را انجام دهید و گاه به گاهی تلفنی یا حضوری و با رعایت پروتکل‌های بهداشتی جویای حالشان باشید.

همچنین می‌توانید در گروه‌های خانوادگی مجازی بیشتر با آنها صحبت کنید، عکس بفرستید و نگذارید که احساس تنهایی کنند. در شرایطی که افراد سالمند بیش از گذشته احساس تنهایی می‌کنند، اقدامات اطرافیان می‌تواند احساس آن‌ها را تغییر دهد.

افراد مسنی که به ندرت بیرون می‌روند علاقه خودشان را به غذا نیز از دست می‌دهند. در این دوران به رژیم غذایی آنها توجه داشته باشید و مطمئن شوید تمام ریزمغذی‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی به بدن آن‌ها می‌رسد.

اخبار مختلفی که در طول ۲۴ ساعت انسان را محاصره کرده اند، برای سالمندان می‌تواند استرس و اضطراب به دنبال داشته باشد. پس مراقب بیش از حد گوش دادن اخبار توسط آنها باشید.

مشکلات اقتصادی سالمندان
کمبود پول در میان سالمندانی که تنها منبع درآمدشان حقوق بازنشستگی است بسیار شایع است، آنها از ترس‌ گرانی و فساد غذاهای تازه مانند میوه و سبزی، از خرید آنها امتناع می‌کنند. و مشکلات مالی مراجعه به دکتر را برای درمان بیماری به تعویق می‌اندازند که خود باعث طول دورهٔ درمان می‌شود.

سالمندان و مشکلات تغذیه‌ای
در کشورهای پیشرفته، بیشتر مشکلات گوارشی با زیاد خوردن ارتباط دارد اما در سالمندان کم‌خوری خود یک مشکل است. بین بیماری‌های مزمنی که سالمندان از آن رنج می‌برند (سرطان، ناراحتی‌های قلبی، دیابت، پیوست و دردهای استخوانی) و ترکیبی از رژیم غذائی نامناسب و زندگی ناسالم، رابطهٔ مستقیم وجود دارد. شخص به نسبت پیر شدن به دلایل گوناگون مقدار خوراکش نیز کمتر می‌شود. برخی مشکل بلع دارند، برخی به علت داشتن درد مفاصل برای خرید و درست کردن غذا دچار مشکل هستند، عده‌ای به‌علت از دست دادن همسر و ناخوش بودن، اشتهای خود را از دست می‌دهند و بعضی نیز به دلیل ضعف مالی قدرت خرید ندارند.

تحرک بدنی در دوران سالمندی
در کنار تغذیهٔ مناسب، تحرک جسمانی برای تأمین یک زندگی سالم در هر سنی لازم است. با سوختن کالری در اثر ورزش وزن بدن کنترل می‌شود. ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی، استحکام استخوان‌ها را بیشتر می‌کند. دانشمندان معتقدند که حرکت فیزیکی باعث عملکرد خوب ریه‌ها و قلب می‌شود، قدرت و انعطاف‌پذیری را زیاد کند و حس سلامتی را القاء کند. به‌خاطر بیاورید روزی را که اولین موی سپیدتان را دیدید، شاید روزگاری نه چندان دور بود به آخرین موی رنگینتان با حسرت خیره شوید. سالمندان را عزیز بداریم.

«کرونا، فرصتی برای تغییر نگاه به سالمندان»

هفته سالمند امسال با رویکرد گرامیداشت تکریم و منزلت سالمندان،

عناوین روزهای آن عبارتند از:

: رسانه، آگاهی بخشی، مطالبه گری، فرهنگ و گفتمان سازی

 مهر: محیط دوستدار سالمند

: حمایت های اجتماعی، رفاهی و اقتصادی

: مراقبت و سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی

: سرمایه و مشارکت اجتماعی، خانواده و جامعه

: قانونگذاری، سیاستگذاری و راهبری امور سالمندان

: آموزش و توانمندسازی

انواع سالمندی
به نظر می رسد می توان از سه نوع سالمندی سخن گفت. یک نوع سالمندی را به عنوان «سالمندی طبیعی» می شناسیم. در این نوع از سالمندی شخص سالمند با تغییرات فکری و جسمی در حدی که از این دوره سنی انتظار می رود یعنی شامل اکثریت سالمندان می شود مواجه می شود. در نوع دیگر یعنی «سالمندی آرمانی» هدف های زندگی، آسایش، استقلال و پیگیری اهداف شغلی همچنان در زندگی سالمند وجود دارد به طوری که سرزندگی وی محفوظ است. بالاخره «سالمندی آسیب گونه»، سالمندی است که در آن بیماری های شدید و کاهش محسوس در عملکردهای سالمند مشاهده می شود. بنابراین باورهای ما درباره سالمندان همیشه قابل تعمیم به همه سالمندان نیست و نمی توان یک سری باورهای کلیشه ای درباره همه سالمندان داشت.

سالمندی و دنیای دیجیتال

انواع اپلیکیشن هایی که برای سالمندان به کار رفته، عمدتا مواردی نظیر آگاهی، مهارت های ارتباطی، خودمراقبتی، غربالگری، اصلاح سبک زندگی و مداخلات درمانی را مورد هدف قرار می‌دهند. در این میان بحران کووید-۱۹ استفاده از فناوری در مراقبت های بهداشت روان را نیز به سرعت پیش برده است.

به دلیل همه گیری کنونی و اقدامات فاصله اجتماعی، احتمالاً ظهور روزافزونی از احساس تنهایی اجتماعی وجود دارد. در واقع کووید-۱۹ به جز مرگ ومیر، مشکلات روانشناختی، رفتارهای ناسازگار، پریشانی عاطفی و پاسخهای دفاعی نظیر اضطراب، ترس، ناامیدی، احساس تنهایی، عصبانیت، بی‌حوصلگی، افسردگی و استرس را نیز برای سالمندان با خود به همراه داشته است.

در واقع فناوری های دیجیتال می توانند نقش اساسی در بهبود روابط اجتماعی این جمعیت داشته و رویکرد مناسبی برای فائق آمدن بر چالش های روانشناختی این پاندمی باشند.

این در حالیست که امروزه بیش از نیمی از جمعیت دنیا  به این تکنولوژی دسترسی ندارند که این امر در کشور ما نیز دیده می شود. در این میان نابرابری دیجیتالی در زنان و سالمندان بیش از گروههای دیگر مشهود است، آنان یا به تکنولوژی دسترسی ندارند و یا از مزایای آن بطور کامل  بهره نمی برند. 

موانعی نظیرعوامل زیر در این مقوله بی تاثیر نیستند: بیشتر عمری را که سالمند تاکنون گذرانده است رایانه شخصی در منازل وجود نداشته است، عدم امکان مالی و یا کم سوادی، مشکلات جسمی، روانی و شناختی، ترس از موارد ناشناخته و عواقب احتمالی مانند جرائم سایبری.

اگرچه در مجموع  امروزه تعداد سالمندانی که از اینترنت استفاده می کنند رو به افزایش است و انتظار می رود با کاهش قیمت رایانه و هزینه اتصال به اینترنت و نیز برگزاری کارگاههای آموزشی این میزان بیشتر نیز بشود. خوشبختانه نسل آینده سالمندی که هم اکنون دوران میانسالی را می گذرانند بیشتر با این پدیده آشنایند به همین دلیل این موانع تعدیل خواهند شد.

پیشرفت در تکنولوژیهای دیجیتالی به همراه وسعت نحوه استفاده از اینترنت، تغییرات همه جانبه ای در نحوه زندگی سالمندان، اشتغال، اوقات فراغت و ارتباطات آنان ایجاد کرده است. استفاده از تکنولوژی می تواند راهی برای افزایش احترام و تقویت اعتماد به نفس سالمندان، و تغییر نگرش سالمندستیزانه و دید کلیشه ای نسبت به آنها در سطح جامعه شود.

البته دسترسی به این امر نظیر یک شمشیر دو لبه عمل می کند به نحوی که امروزه سالمندان در معرض خطر بیشتری از جرائم سایبری، اطلاعات نادرستی که حقوق فردی را به خطر می اندازد، سالمندآزاری، از دست دادن حریم شخصی، و عدم امنیت هستند.

در این میان جهت کاهش چالش های موجود و به حداقل رساندن این نابرابری، تامل در برخی موارد بسیار با اهمیت به نظر می رسدبه طور مثال از بین بردن نگرش منفی نسبت به سالمندی و سالمندگریزی، همراه سازی سالمندان با این تکنولوژی، افزایش سواد رسانه ای آنان و ترمیم شکاف نسلی موجود، افزایش دسترسی و توانمندسازی سالمندان به دیجیتال از طریق دسترسی آسان، اتصال به شبکه و اطمینان حاصل کردن از رعایت حریم خصوصی و امنیت سالمند. به امید فردایی بهتر برای جامعه عزیز سالمندی کشور.

تعداد نسبی سالمند در جهان

تحقیقات نشان می دهد در طول ۳۰ سال آینده، سالمندان حدود ۲۰ درصد از جمعیت جهان را تشکیل می دهند و سازمان بهداشت جهانی تخمین زده تا سال۲۰۵۰ جمعیت سالمندان به ۲ میلیارد نفر برسد.

افزایش نسبت جمعیت سالمندی ایجاب می کند که جوامع در حال توسعه از جمله ایران خود را برای مرتفع نمودن نیازهای سالمندان آماده نمایند.

پیام تبریک روز سالمندان سال 1400

    وجود پیران سالخورده بین شما،
    باعث افزایش نعمت های الهی است؛
    (رسوال محمد (ص))
    «روز سالمند مبارک»

    جوانی شمع ره کردم که یابم زندگانی را
    نجستم زندگانی را، و گم کردم جوانی را
    کنون با بار پیری، آرزومندم که برگردم
    به دنبال جوانی، کوره راه زندگانی را
    «روز سالمندان مبارک»

    افسوس که ایام جوانی بگذشت
    حالی نشد و جهان فانی بگذشت
    «روز سالمندان مبارک»

    شرمنده می کند فرزند را،
    دعای خیر مادر در کنج خانه ی سالمندان…
    «روز سالمند مبارک»

    ای سالمند!
    موهای سپید و کمرخمیده ات،
    حکایت از پیری وجودت دارد،
    ولی دلت زنده است و امیدوار از پیمودن موفقیت آمیز راه های پرپیچ و خم زندگی…
    «روز سالمند مبارک»

    سالخوردگی تا حدودی شبیه سفر به سرزمینی دیگر است؛
    اگر پیش از سفر به این سرزمین خود را آماده کرده باشید،
    در آنجا نیز به شما خوش خواهد گذشت…
    «روز سالمندان مبارک»

    سالمندی، موهبتی الهی است؛
    و سالمند اگر چه خسته ی راه است،
    ولی تجربه ی گرانبهایش،
    از بزرگ ترین گنجینه هاست…
    «روز سالمندان مبارک»

    همه می گویند آرزو بر جوانان گناه نیست؛
    و من می گویم بر پیران هم!
    «روز سالمند مبارک»

    پیر در پنهان هر رخداد،
    نکته ها می بیند که دیده دیگران به دیدن آن نابیناست…
    ما با احترام به کهن سالان،
    در حقیقت به فردای خود احترام می گذاریم…
    «روز سالمند مبارک»

    هرگز افسوس پیر شدن را نخورید؛
    چرا که افرادی بسیاری از این امتیاز محروم مانده اند…
    «روز سالمندان مبارک»

منابع:

https://www.irna.ir/news/84490062

https://khc.kums.ac.ir/fa/home/monasebathaibehdashti/oldman

https://www.beytoote.com/art/decorum/october3-international2-day.html

http://health.kaums.ac.ir/Default.aspx?PageID=484&NewsID=384

https://www.irna.ir/news/84489595/

https://www.imna.ir/news/447317

https://www.alamto.com/calendar/older-persons-day

https://www.imna.ir/news/447317