روز جهانی کارگر

مقدمه

از هنگامی كه آدمی بر كره زمین پدید آمد، برای رفع نیازهای خود نیازمند كوشش بود. زندگی انسان بر محور كار می‌گردد و كار، تلاش انسان جهت حصول به هدف معین است. كلید گشایش هر استعدادی در درون، انسان كار است. كار بزرگ‌ترین و شاید زیربنایی‌ترین بخش زندگی انسانی است. چرا كه از كار می‌توان به جوهره درونی افراد پی برد و وقتی این جوهره‌های درونی‌ آشكار شوند و استعدادهای بالقوه به منصه ظهور برسند می‌توان به وجود جامعه‌ای پویا امیدوار بود.مكاتب كوناگون بشری دیدگاه‌های مختلفی درباره كار داشته‌اند. در جهان‌بینی اسلامی‌، كار مفهوم ویژه‌ای ‌دارد و آثار آن تمام‌ صحنه هستی را می‌گیرد و دنیا و آخرت‌ را به هم گره می‌زند‌. از دیدگاه اسلام كارگران شریف‌ترین انسان های اجتماع هستند، بطوری كه رسول گرامی اسلام(ص) و امیرالمؤمنین ‌علی(ع) و سایر امامان معصوم(ع) از كار كردن‌ به عنوان عملی دنیوی و اخروی كه دارای اجر و ثواب بسیار است یاد نموده و نسبت به آن توصیه‌های بسیار كرده‌اند. در این آموزه‌ها، به كارگری كه برای اداره زندگی خانواده‌اش سعی و تلاش می‌كند عنوان «جهاد كننده در راه خدا اطلاق شده است.» امامان و پیشوایان دین(ع) در سخن و در عمل به مسئله كار و اشتغال تأكید داشته و از بیكاری به شدت دوری كرده‌اند. در روایات آمده است كسی كه به كار و تلاش مشغول است، از كسی كه كاررا رها كرده و به عبادت خدا مشغول است اجر و پاداشی فزون‌تر دارد. و نیز در روایات است كه دعای بیكارهر چند عابد باشد مستجاب نمی‌شود. همچنین در خبر آمده است كه پیامبر اكرم(ص) كارهای خانه را انجام می‌داد . در مكتب اسلام دستورهای متعددی وارد شده كه از مجموع آنها می‌توان به دیدگاه ارزشی اسلام درباره كار پی برد.امام باقر(ع) می‌فرماید:‌ هر كس برای بی‌نیازی از مردم و تلاش برای رفاه خانواده و مهربانی و خیرخواهی به همسایه در طلب مال و امكانات زندگی بر آید روز قیامت در حالی كه صورتش همچون بدر درخشان است خداوند را ملاقات می كند.مقام معظم رهبری در خصوص كار و كارگر فرموده است: من به كارگران سفارش می‌كنم در هر بخشی و در هر جایی كه مشغول هستند، كار را عبادت بدانند. این كاری كه شما برای توسعه و پیشرفت كشور می‌كنید یك عبادت قطعی است. به مسئولان هم سفارش می‌كنم كه ارزش طبقات كارگر و محروم و مستضعف و این مردم مؤمن را بدانند. كارگران قدر خود را بشناسند و بفهمند كه وجود آنها چقدر در سرنوشت یك ملت مؤثر است.

تقدیر و سپاس

کارگران، یکی از شریف‌ترین اقشار جامعه بشری هستند که مسئولیت سنگین توسعه و پویایی جوامع مختلف را بر دوش دارند.همت، تلاش و ایثار آن‌ها باعث حرکت چرخ‌های صنعت جامعه و امتداد حیات بشری در طول تاریخ بوده است.

اهمیت جایگاه کارگران، در دین مبین اسلام به زیباترین شکل ممکن به تصویر کشیده شده است، آنجا که آخرین فرستاده خداوند بوسه بر دستان پینه‌بسته کارگر می‌زند تا قداست این شغل شریف را برای همیشه مقابل دیدگان بشریت به نمایش بگذارد و در جایی دیگر، امام صادق «ع» رییس مذهب تشییع در اهمیت حقوق کارگر، می‌فرمایند: "کسی که ایمان به خدا و روز قیامت دارد، کارگری را بکار نمی‌گیرد مگر اینکه بیش از شروع کار، مزدش را تعیین کرده باشد.

هرچند امروزه کام کارگران ما از فقدان مدیریت صحیح، تلخ است، اما با عشق به وطن و تعهد به کار، چرخ‌های صنعت و توسعه کشور عزیزمان را کماکان بر دوش خود دارند با این امید که روزی تمامی این دغدغه‌ها به پایان برسد و کارگر نیز، طعم امنیت شغلی و رفاه اجتماعی را احساس کند.

کار و کارگر در کلام رهبر معظم انقلاب اسلامی

من به کارگران سفارش می‌کنم در هر بخشی و هر جایی مشغول هستند، این روزها را روز کار بدانند، این دوران را دوران کار جدی تلقی کنند و کار را هم عبادت بدانند. این کاری که شما برای توسعه و پیشرفت کشور می‌کنید یک عبادت قطعی است. به مسئولان هم سفارش می‌کنم که پاس طبقات کارگر و محروم و مستضعف و این مردم مومن را بدارند. کارگران قدر خود را بشناسند و بفهمند که وجود آن‌ها چقدر در سرنوشت یک ملت موثر است.

امام خمینی(ره): حیات یک ملت، مرهون کار و کارگر است

حضرت امام خمینی(س) در روز دهم اردیبهشت ماه ۱۳۵۹ به مناسبت روز جهانی کارگر در پیامی به ملت ایران از  کارگران زحمتکش تجلیل کردند. گوشه‌هایی از این پیام را می‌خوانیم:

«روز کارگر را به ملت‌های زحمتکش و خصوص کارگران به واژه اعم، تبریک عرض می‏‌کنم. کارگران از ارزشمندترین طبقه و سودمندترین گروه در جامعه‏‌ها هستند. چرخ عظیم جوامع بشری با دست توانای کارگران در حرکت و چرخش است. حیات یک ملت، مرهون کار و کارگر است. کار خلاصه نمی‏‌شود به جنبش مخصوص و کارگر خلاصه نمی‏‌شود به گروهی خاص؛ و به این انگیزه، روز کارگر روز همه ملت است نه بخش خاصی از آن. از این عموم استثنا می‏‌شود کارهای تخریبی و کارگران مخرب؛ هم آنان که به اسم طرفداری از کارگران از کار آنان جلوگیری می‏‌کنند و پشت نقاب طرفداری از دهقانان، خرمن‌های آنان را که حاصل دسترنج یکساله آنان است به آتش می‏‌کشند، و زیر ماسک خدمت برای کارگران در کارخانه‏‌ها با تمام توان اخلال می‏‌کنند؛ این روز از آنان نیست و از دشمنان آنان است. آنان که در نقاب خدمت به خلق، مسلحانه بر ضد خلق قیام می‏‌کنند و ناجوانمردانه دست به انفجار در مجامع عمومی- که اکثراً خلق زحمتکش و کارگر مستمند در آنجا حضور دارند- می‏‌زنند...

روز کارگر روز دفن سلطه ابرقدرت‌هاست که با کار با واژه اعم، استقلال در همه ابعادش به مستضعفین جهان برمی‏‌گردد و ابرقدرت‌های آدم‌خوار و عالم‌خوار خلع سلاح می‏‌شوند...

ملت شریف ما اگر در این انقلاب بخواهد پیروز شود باید دست از آستین برآرد و به کار بپردازد. از متن دانشگاه‌ها تا بازارها و کارخانه‏‌ها و مزارع و باغستان‌ها تا آنجا که خودکفا شود و روی پای خود بایستد...» (صحیفه امام، ج‏۱۲، ص: ۲۶۴-۲۶۵)

 ایشان همچنین در اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۰ در پیامی دیگر به کارگران و ملت ایران و مستضعفان جهان‏ بر اهمیت نقش کارگران در استقلال کشور تاکید کردند. بخش‌هایی از پیام ارزشمند حضرت امام در ادامه آورده شده است:

مبارک باد روز کارگر بر خصوص کارگران گرانقدر و بر عموم ملت و مستضعفان جهان. بزرگداشت روز کارگر، این ستون فقرات استقلال کشور و این اسطوره سرنوشت‏‌ساز و رهایی‏‌بخش از وابستگی‌ها و پیوستگی‌ها، وظیفه‌‏ای است ملی و اسلامی و همگانی. طبقه شریف کارگر در این مدت کوتاه و خصوصاً بعد از تجاوز عمال اجانب به خاک میهن عزیز ثابت کرد که قادر است با خواست خداوند متعال، کشور عزیز خود را با کوشش شبانه‌روزی از وابستگی نجات دهد و مشت قدرتمند گره‌کرده خود را بر دهان یاوه‌گویان و تبلیغات‌چیان خارج و تفاله‏‌های وابسته مزدور داخل کوبد و دست رد به سینه منحرفان و منافقان وابسته به چپ و راست با قدرت هر چه بیشتر زند...

برادران عزیز کارگر که برای خودکفایی کشور با جان و دل و کار طاقت‌فرسا به خدمت به کشور اشتغال دارید. اینان به خیال خام خود می‏‌خواهند شما عزیزان را آلت مقاصد شوم خود قرار داده و در نفع ابرقدرت‌ها از شما استفاده نمایند... برادران و خواهران، به‌هوش باشید که خدمت‌های ارزنده شما در راه کشور عزیز اسلامی با دست جنایتکار این گروهک‌ها به خدمت آمریکا کشیده نشود.

...من بار دیگر روز کارگر را بر ملت عزیز و خصوص کارگران تبریک و تهنیت عرض می‏‌کنم و از خداوند متعال سعادت همگان را خواستار و قطع ریشه‏‌های فساد را امیدوارم. درود و تحیت بر ملت بزرگ ایران، پایدار باد جمهوری اسلامی ایران.  (صحیفه امام، ج‏۱۴، ص: ۳۲۶-۳۲۷)

نگاهی به تاریخچه پرماجرای روز جهانی کارگر

مناسبت اول می به عنوان روز کارگر به این لحاظ بوده است که در چهارم ماه می سال ۱۸۸۶، و در چهارمین روز اعتصاب و تجمع کارگران آمریکایی در شهر شیکاگو، پلیس به روی آنان آتش گشود که شماری کشته، عده‌ای مجروح و بعداً چهارتن نیز اعدام شدند. کارگران اعتصابی خواستار تعدیل شرایط کار و کاهش ساعات روزانه کار از ده ساعت به ۸ ساعت بودند.

قرار بود که اول ماه مه ۱۸۸۶ در آمریکا (ایالات متحده)، کاهش ساعات کار به هشت ساعت در روز، به اجرا درآید که چنین نشد و در نتیجه، کارگران در گوشه و کنار این کشور دست به تظاهرات زدند و در یک‌هزار و دویست کارخانه و کارگاه، اعتصاب صورت گرفت. شمار کارگران معترض شهر شیکاگو بیش از سایر شهرها و حدود ۹۰ هزار تن بود. در چهارمین روز تظاهرات شیکاگو، کارگران اعتصابی و هوادارانشان در «میدان بیده = Haymarket» جمع شده و از اینجا به حرکت درآمده بودند.

سخنرانان آنان بر یک گاری بزرگ سوار بودند و شعار می‌دادند. پس از طی مسافتی، پلیس اطراف این گاری (چهارچرخه) را گرفت و خواست که تظاهرکنندگان متفرق شوند که ناگهان انفجاری صورت گرفت، یک مامور پلیس کشته شد و چند کارگر و پلیس نیز مجروح شدند. این حادثه سبب شد که پلیس دست به تیراندازی به سوی جمعیت بزند و کشتار صورت گیرد. آمار کشته‌شدگان اعلام نشده‌است ولی اسامی انبوه مجروحان در دست است. پلیس با اعمال خشونت موفق شد جمعیت را پراکنده سازد.

در پی این حادثه، هشت تن به عنوان مسبّب دستگیر شدند که پنج نفر از آنان کارگر مهاجر آلمانی و یکی هم آلمانی تبعه آمریکا بود. دادگاه یکی از این دستگیرشدگان را به ۱۵ سال حبس محکوم کرد و بقیه محکوم به اعدام شدند که فرماندار ایالت مجازات دو تن از آنان را به حبس ابد تخفیف داد. یکی از محکومان به اعدام، پیش از اجرای حکم خودکشی کرد و چهار نفر دیگر به دار آویخته شدند.

با رسیدن اخبار مربوط به این تظاهرات، کشتار و اعدام به سایر کشورها، در گوشه و کنار جهان مراسم یادبود برگزار و هر سال هم تکرار شد که به تدریج اول ماه می، روز جهانی کارگر عنوان گرفت. چون اعدام‌شدگان شیکاگو عمدتاً آلمانی بودند، در سال ۱۹۳۳ حزب نازی آلمان روز اول ماه می را روز ملی و تعطیل عمومی اعلام کرد.

سازمان بین المللی کار

این سازمان به عنوان یک نهاد خود مختار و وابسته به مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1919 براساس معاهده ورسای برپا شد. موافقت نامه مربوط به برقراری رابطه بین این سازمان و سازمان ملل متحد در سال 1946 به تصویب رسید و آن را به صورت  نخستین کارگزاری تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد درآورد.

الف) هدف ها و فعالیت ها

سازمان بین المللی کار در جهت پیشبرد عدالت برای افراد شاغل به کار، در تمام نقاط جهان فعالیت می کند و عمده فعالیت های آن عبارتند از:
1) تنظیم سیاست ها و بین المللی کردن برنامه ها به منظور بهکرد شرایط کار و زندگی.
2) برقراری معیارهای کار به عنوان رهنمودهایی برای مسئولان ملی در به اجرا در آوردن این سیاست ها.
3) اجرای یک برنامه وسیع همکاری های فنی، برای کمک به دولت ها و عملی کردن این سیاست ها به شیوه ای کار ساز و اقدام به کار آموزی.
4) آموزش و پژوهش به منظور کمک به پیشبرد این تلاش ها.

سازمان بین المللی کار، از آن جهت در میان سازمان های جهانی منحصر به فرد است، که در امر تنظیم سیاست های آن، نمایندگان کارگران و کارفرمایان از حق اظهار نظر برابر با نمایندگان دولت ها برخوردارند. کنفرانس بین المللی کار با حضور چهار عضو از هر کشور ( دو نماینده از سوی دولت، یک نماینده از طرف کارگران و نماینده ای از سوی کارفرمایان) تشکیل شده است.  یکی از مهم ترین اهداف سازمان عبارت است از تصویب کنوانسیون ها وتوصیه هایی که متضمن برقراری معیارهایی در ارتباط با مسائل کارگری در زمینه هایی مانند آزادی عضویت در تشکل ها، دستمزدها، ساعات و شرایط کار، جبران خسارت های وارده به کارگران، بیمه های اجتماعی ، مرخصی با استفاده از حقوق، ایمنی صنعتی، خدمات اشتغال و بازرسی مسائل مرتبط می باشند.

روز جهانی کارگر,روز کارگر

اجرای مقررات کنوانسیون های سازمان بین المللی کار برای کشورهایی که آن ها را امضا کرده اند الزامی است؛ در حالی که توصیه های سازمان مذکور تنها در حکم رهنمودهایی برای سیاست گذاری ، قانون گذاری و شیوه عمل های ملی است. از زمان تاسیس این سازمان تاکنون، بیش از 350 کنوانسیون و توصیه نامه به تصویب رسیده است.

سازمان برای اجرای مفاد عهد نامه ها توسط کشورهایی که آن ها را مورد تصویب قرار داده اند نظارت به عمل می آورد و برای تحقیق در خصوص شکایت های مربوط به نقض حقوق اتحادیه کارگری نیز رویه عمل ویژه ای دارد. کارشناسان سازمان بین المللی کار از طریق برنامه کمک های فنی سازمان در زمینه هایی از قبیل کارآموزی حرفه ای، فنون مدیریت، برنامه ریزی نیروی انسانی، ایمنی و بهداشت محیط کار، سیاست های اشتغال،  نظام های امنیت اجتماعی، تعاونی ها و صنایع دستیِ کوچک مقیاس، به کشورهای عضو یاری می رسانند. سازمان بین المللی کار از طریق موسسه بین المللی مطالعات کار در ژنو و مرکز بین المللی کار آموزی فنی و حرفه ای پیشرفته در تورین ایتالیا، فرصت هایی برای آموزش در اختیار می گذارد.

ب) مدیریت

فعالیت های سازمان بین المللی کار که کلیه اعضا در آن نمایندگی دارند در فواصل بین اجلاس، سالانه، از طریق یک هیات حاکم مرکب از نمایندگان 28 کشور عضو، 14 عضو کارگر و مابقی کارفرما، هدایت می شود.

اول می مصادف است با روز جهانی کارگر. کارگر، هم او که سرمایه در جهان به دست او شکل می‌گیرد و خود از آن بی‌بهره‌ترین است. هم او که در آستانه‌ی این روز، وضعیت معیشیتی‌اش در سراشیبی مهیبی قرار گرفته؛ به گونه‌ای که اگر از سیل، زلزله و دیگر بلایای طبیعی در امان بماند، باقی عمرش تلاش «نان در برابر جان» است.

افزایش و بالا رفتن افسار گسیخته‌ی قیمت‌ها و نامتناسب با آن دستمزد ناچیز کارگران، زندگی را بیش از پیش بر او دشوار می‌کند. این در حالی است که همچنان افزایش حقوق وعده داده شده در سال جدید نیز اعمال نگردیده است.

روز جهانی کارگر

در روز اول ماه می ۱۸۸۶ میلادی در شهر شیکاگوی آمریکا بیش از چهل هزار کارگر، تظاهراتی را برای احقاق حقوق خود برپا کردند. طی این تظاهرات، کارگران خواست‌های خود مبنی بر افزایش حقوق و امکانات رفاهی و برقراری قانون عادلانه کار، اعلام کردند. این تظاهرات، اما، توسط پلیس آمریکا به شدت سرکوب شد و تعداد زیادی از کارگران، کشته یا مجروح شدند. چندی پس از این واقعه، خواست‌های اولیه کارگران در کنگره جهانی کار، شکل قانونی به خود گرفت و از آن پس، روز جهانی کارگر در کشور‌های مختلف جهان، گرامی داشته می‌شود. در جمهوری اسلامی ایران نیز هر سال در این روز مراسمی به پاس قدردانی از قشر پرتلاش و زحمتکش کارگر برگزار می‌شود. شایان ذکر است بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مسئولین کشور با در نظر گرفتن قدر و منزلت کار و کارگر در آئین اسلام، همواره توجه خاصی به این قشر از جامعه داشته اند.

قشری دیگر از کارگران که کمتر به آنها پرداخته می‌شود کودک کار است. در قرون گذشته، استفاده از کودکان کارگر، به‌خصوص در زمین‌های کشاورزی، پدیده‌ای رایج در تاریخ جهان بوده و پس از انقلاب صنعتی، صاحبان صنایع یک نیروی کار جدید برای به حرکت درآوردن چرخ صنعت کشف کردند؛ کودکان!!!

به راه انداختن ماشین‌آلات صنعتی در بسیاری موارد لزوما نیازی به قدرت افراد بالغ و قوی نداشت‌ و می‌شد که کودکان را هم استخدام کرد. استخدام کودکان برای کارفرمایان این مزیت را داشت که دستمزد پایین‌تری به آنها پرداخت می‌شد و حقوقشان در محیط کار به راحتی نادیده گرفته می‌شد.

اگرچه توجه جامعه جهانی از انقلاب صنعتی تا امروز به پدیده‌ی کار کودک باعث شده قوانین مانع از بهره‌کشی رسمی از آنان شود، اما همچنان آمارها گواه بر اوضاع اسفبار سواستفاده از کودکان برای تولید سرمایه در جهان است. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی کار، در سال ۲۰۱۸ در سراسر جهان ۱۵۲ میلیون کودک میان ۵ تا ۱۷ سال قربانی پدیده «کار کودک» هستند. در ایران، طبق آمار رسمی ۲ میلیون و طبق آمارهای غیررسمی ۷ میلیون کودک کار وجود دارد. کودکانی که بخشی از آنها در زمین‌های کشاورزی و کارگاه‌های پیدا و پنهان مشغول به کار هستند و از حقوق اولیه‌ی خود مانند حق آموزش و تحصیل محرومند. بحران‌های اقتصادی و مشکلات عدیده‌ی معیشتی، کودکان بیشتری را وارد چرخه‌ی کار کرده است و متاسفانه آمار کودکان کار در ایران رو به افزایش است.

امیدواریم تا در روز جهانی کارگر، مسئولان حکومتی، مردم و جامعه‌ی مدنی با برنامه‌های منسجم کوتاه‌مدت، میان‌مدت و درازمدت به بهبود معیشت و دسترسی به حقوق کارگران و به ویژه ارتقای شرایط زندگی گروه‌های در معرض آسیب «کودکان کار» کمک نمایند تا در آینده این پدیده‌ی شوم از زندگی انسان رخت بربندد.

اول ماه می در سراسر دنیا به نام روز کارگر شناخته می‌شود و مرسوم است که دولت‌ها معمولا این روز را تعطیل رسمی اعلام نموده و کارگران با برگزاری راهپیمایی، یاد و خاطره‌ی مبارزان حقوق کارگری از آغاز جنبش‌های کارگری در سال ۱۸۸۹ میلادی تاکنون را گرامی می‌دارند.

در ایران فارغ از مباحث مطرح شده پیرامون قوانین ناظر بر بازار کار و روابط کارگر و کارفرما، تعیین حداقل دستمزد و مزایای کارگران، شکل‌گیری اتحادیه‌های کارگری جهت پیگیری حقوق و مطالبات معوق آنها، آنچه بیش از هر چیز مورد توجه فعالین اجتماعی و آسیب‌شناسان قرار گرفته، مساله‌ی کار کودکان و اشکال مختلف آن است که تاکنون همّ و اراده‌ی مشخصی از سوی سازمان‌های متولی این حوزه، علی‌رغم وجود قوانین لازم الاجرا، جهت توقف این شکل از کار صورت نگرفته است.

نداشتن برنامه‌ی مشخص و انفعال در این حوزه از سوی دست اندرکاران و سازمان‌های متولی امروزه ما را با پدیده‌ای به مراتب وخیم‌تر به نام کودکان زباله‎گرد مواجه ساخته که به صورت سیستماتیک و غیرقانونی در خدمت و استثمار پیمانکاران شهرداری و مراکز بازیافت زباله قرار دارند و از حداقل امکانات و حقوق بی‌بهره می‌باشند.

زباله‌گردی در اشکال مختلف آن موجب بروز انواع آسیب‌های جبران‌ناپذیر به ویژه بر روی سلامت اطفال و نوجوانان شده و این کودکان را با خطرات جدی و انواع بیماری‌ها مواجه می‌سازد. این درحالی است که دولت ایران موظف است برمبنای «قانون تصویب کنوانسیون ممنوعیت و اقدام فوری برای محو بدترین اشکال کار کودک» مصوب ۱۳۸۰ نسبت به محو فوری آن اقدامات لازم را به کار بسته و این اقدامات می‌باید در راس اولویت‌های نهادهای مسئول قرار گیرد.

منابع:

https://www.beytoote.com/art/decorum/december3-global2-day.html

https://sosapoverty.org/article

https://www.isna.ir/photo/1400021107595

https://www.hamshahrionline.ir/news/149313

http://medicine.tums.ac.ir/farabi/fa/

https://www.mefda.ir/news/99252

https://www.iribnews.ir